II GZ 28/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1926/20 o odrzuceniu skargi kasacyjnej i zwrocie wpisu sądowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia B. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu w przedmiocie wydania zezwolenia na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 28 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną A. Sp. z o.o. w W. od wyroku tego Sądu z dnia 29 grudnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1926/20 wydanego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia B. w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu w przedmiocie wydania zezwolenia na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym. Podstawę odrzucenia stanowił art. 178 w zw. z art. 173 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., powoływanej dalej jako: p.p.s.a.). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 29 grudnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1926/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia B. z siedzibą w L., uchylił ww. postanowienie SKO w Warszawie z [...] lipca 2020 r., w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. A. sp. z o.o. w W. w dniu 31 lipca 2021 r. wniosła skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie. Odrzucając skargę kasacyjną, WSA przywołał treść art. 173 p.p.s.a. oraz stwierdził, że dodatkowym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej - w myśl art. 177 § 1 p.p.s.a. – jest doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem podmiotom legitymowanym do wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu, zasada ta wynika nie tylko ze względów wyraźnego wskazania w ustawie, ale również ze względów logicznych, gdyż skarga kasacyjna stanowi w założeniu polemikę z racjami w nim wyrażonymi. Wniesienie skargi kasacyjnej z pominięciem tego trybu jest zatem niedopuszczalne. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Mając na uwadze art. 12 p.p.s.a., który wskazuje, że ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania, WSA stwierdził, że legitymację do wniesienia mają także uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 33 § 1 i 1a oraz § 2 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że stronami w postępowaniu sądowoadministracyjnym są skarżący – Stowarzyszenie B. z siedzibą w L. oraz organ administracji publicznej – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie. Skarżący kasacyjnie nie jest zaś ani stroną, ani uczestnikiem postępowania w niniejszej sprawie. Dlatego nieprawidłowa rejestracja A. sp. z o.o. jako uczestnika postępowania została uchylona zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z 4 grudnia 2020 r. W ocenie WSA, podmiotowi temu nie przysługuje zatem prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w tym postępowaniu sądowym. Sąd I instancji wskazał na treść art. 178 p.p.s.a. stwierdził, że wniesienie skargi przed podmiot nieuprawiony jest jedną z przyczyn niedopuszczalności skargi kasacyjnej, zatem podlegała ona odrzuceniu z innych przyczyn. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. sp. z o.o. w W., zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia i nadania biegu skardze kasacyjnej, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i zobowiązania WSA w Warszawie do doręczenia jej wyroku wraz z uzasadnieniem. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o dopuszczenie dowodu z pisma Sądu z dnia 21 września 2021 r. wraz z skargą i odpowiedzią na skargę na dowód doręczenia spółce (wbrew twierdzeniu Sądu) skargę Stowarzyszenia oraz odpowiedź na skargę SKO. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 33 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i przepisu art. 32 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące nieprawidłowym uznaniem, że A. Sp. z o.o. nie jest uczestnikiem postępowania w niniejszej sprawie, a co doprowadziło do pozbawienia możności obrony jej praw; 2. art. 178 p.p.s.a. i art. 173 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 12 i 33 § 1 p.p.s.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i odrzucenie skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. na skutek nieprawidłowego uznania, że Spółka nie jest stroną postępowania, podczas gdy na mocy przepisu art. 33 § 1 p.p.s.a. A. Sp. z o.o. winien być uczestnikiem tego wpadkowego postępowania, a na mocy przepisu art. 173 § 2 w zw. z art. 12 p.p.s.a. - posiadając przymiot uczestnika postępowania uprawniony jest do złożenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie; 3. art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a. w zakresie w jakim Sąd odrzucił skargę kasacyjną A. Sp. z o.o. z tego powodu, że Spółce nie został uprzednio doręczony wyrok z uzasadnieniem, podczas gdy na mocy przepisu art. 141 § 1 p.p.s.a. i art. 142 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był wyrok wraz z uzasadnieniem doręczyć Spółce z urzędu, nadto zaś po uzyskaniu wiedzy o zapadnięciu wyroku z dnia 20 grudnia 2020 r. pismem z dnia 19 maja 2021r. A. Sp. z o.o. wniósł o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, co spotkało się z odmową wyrażoną w postanowieniu WSA z dnia 14 czerwca 2021 r., na które nie przysługiwało zażalenie. Zdaniem wnoszącego zażalenie powyższe uchybienia miały wpływ na sposób rozstrzygnięcia (wynik) sprawy, albowiem poprzez ich popełnienie doprowadziły do nieważności postępowania, art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., albowiem A. Sp. z o.o. został pozbawiony możności obrony swoich praw. Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum zażalenia przedstawiono w jego uzasadnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 173 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców lub Rzecznik Praw Dziecka, po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z przepisu tego wynikają zatem ograniczenia w zaskarżeniu skargą kasacyjną wydanego przez sąd rozstrzygnięcia. Wyrok sądu pierwszej instancji może zostać bowiem zaskarżony skargą kasacyjną jedynie przez konkretnie wskazane w powołanym przepisie podmioty i wyłącznie w sytuacji uprzedniego doręczenia tym podmiotom odpisu wydanego orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Cytowany przepis wskazuje stronę postępowania sądowego jako jeden z podmiotów mogących skutecznie zaskarżyć wydany w sprawie wyrok. Stroną w rozumieniu przytoczonego przepisu są podmioty, o których mowa w art. 32 i art. 33 p.p.s.a., tj. skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem skargi, a także uczestnik na prawach strony. W rozpoznawanej sprawie skargę kasacyjną wniosła A. sp. z o.o. Zauważyć jednak należy, że podmiot ten nie uczestniczył w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z dnia 29 grudnia 2020 r., gdyż nie był ani stroną, ani uczestnikiem tego postępowania. Nie może wszak ujść uwadze, iż zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2020 r. uchylono rejestrację A. sp. z o.o., zarejestrowanej pierwotnie w zarządzeniu rejestrującym z dnia 16 września 2020 r. jako uczestnik postępowania (vide: karta akt sądowych – nr 40). Tym samym z datą zarządzenia o uchyleniu rejestracji, w toczącym się postępowaniu ze skargi Stowarzyszenia B. z siedzibą w L., spółka A. utraciła status uczestnika postępowania. W konsekwencji spółka ta nie należała do kręgu podmiotów, którym Sąd I instancji winien był doręczyć odpis wyroku z dnia 29 grudnia 2020 r. wraz z uzasadnieniem. Jak z kolei wynika z przytoczonej powyżej treści przepisu art. 173 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można wnieść po doręczeniu określonym w tym przepisie podmiotom odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Czynność doręczenia odpisu wyroku i uzasadnienia stanowi zatem – poza przesłanką podmiotową – dodatkową przesłankę dopuszczalności skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Legitymacja do wniesienia skargi kasacyjnej powstaje więc z chwilą doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, a zatem możliwość uruchomienia jego kontroli instancyjnej uwarunkowana jest właśnie tym doręczeniem. Pogląd ten znajduje oparcie również w treści art. 177 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Warunek uprzedniego doręczenia odpisu orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem podyktowany jest wymogiem oparcia skargi kasacyjnej na konkretnych podstawach (art. 174 p.p.s.a), którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany przy rozpoznaniu sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2012 r., sygn. akt II OZ 920/12). Reasumując stwierdzić należy, że skoro spółce wnoszącej zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, odpis wyroku wraz z uzasadnieniem nie został doręczony z uwagi na uznanie przez Sąd I instancji, że nie posiada ona statusu uczestnika postępowania w rozpoznawanej sprawie, to nie mogła ona w sposób skuteczny wnieść skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Przyczyną niedopuszczalności skargi kasacyjnej o charakterze podmiotowym jest bowiem jej wniesienie bez uprzedniego doręczenia podmiotowi odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przyczyna ta wynika wprost z treści art. 173 § 2 oraz art. 177 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie zatem stwierdził, że skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie przez A. sp. z o.o. była niedopuszczalna z innych przyczyn, a w konsekwencji podlegała ona odrzuceniu na podstawie art. 173 § 2 w związku z art. 178 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.