II GZ 257/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia N. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 998/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia 15 marca 2023 r., nr BOL.610.27.2023 w przedmiocie zakazu wprowadzania do obrotu artykułu rolno-spożywczego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 998/23 odmówił N. Sp. z o.o. w K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 17 listopada 2023 r., wydanego w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia 15 marca 2023 r., w przedmiocie zakazu wprowadzania do obrotu artykułu rolno-spożywczego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 998/23, oddalono skargę N. Sp. z o.o. w K. na powyższą decyzję organu. Pomimo prawidłowego zawiadomienia skarżącej o terminie rozprawy, nikt się nie stawił na rozprawie w dniu 17 listopada 2023 r. Zawiadomienie o terminie rozprawy doręczono Spółce w dniu 23 października 2023 r. Jak wynika z protokołu rozprawy, wyrok oddalający skargę został ogłoszony w dniu rozprawy. WSA wyjaśnił, że skarżąca w dniu 20 grudnia 2023 r. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia ww. wyroku. We wniosku podała, że nie była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika i podejmowała wszelkie czynności samodzielnie. Wobec powyższego była przekonana, że wyrok zostanie jej doręczony. Informację o wydanym wyroku pozyskała dopiero 14 grudnia 2023 r., gdy zadzwoniła do sądu. Do wniosku o przywrócenie terminu załączyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, Sąd I instancji wskazał na treść art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) oraz wyjaśnił, że wniesienie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku nastąpiło z uchybieniem terminu, ponieważ wyrok oddalający skargę został ogłoszony na rozprawie w dniu 17 listopada 2023 r. Siedmiodniowy termin do złożenia przedmiotowego wniosku, liczony od dnia następnego po dniu ogłoszenia wyroku upłynął w dniu 24 listopada 2023 r. Przyczyna uchybienia terminowi w niniejszej sprawie ustała w dniu 14 grudnia 2023 r., tj. wtedy, gdy skarżąca zadzwoniła do sądu celem wyjaśnienia sprawy. Wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia i doręczenia wyroku z uzasadnieniem został zatem złożony w terminie. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Skarżąca argumentowała, że uchybiła terminowi, ponieważ nie była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, podejmowała wszelkie czynności samodzielnie i była przekonana, że wyrok zostanie jej doręczony. Ustosunkowując się do powyższej argumentacji WSA zauważył, że skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy. Doręczone jej w dniu 23 października 2023 r., zawiadomienie zawierało pouczenie o treści art. 141 § 2 p.p.s.a., wskazując, że w przypadku oddalenia skargi, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od ogłoszenia wyroku. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca została poinformowana o sposobie procedowania po wydaniu wyroku pod nieobecność na rozprawie, a zatem powinna była podjąć działania zmierzające do zapoznania się z wydanym rozstrzygnięciem, tym bardziej, że jest aktywnym podmiotem obrotu gospodarczego i jako przedsiębiorca jest zobowiązana dochować należytej staranności przy dokonywaniu czynności związanych z prowadzoną działalnością. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła N. Sp. z o.o. w K., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie Skarżącej terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art 86 § 1 p.p.s.a., poprzez odmowę przywrócenia terminu i uznanie, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w spowodowaniu uchybienia terminu, podczas gdy właściwa i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego ocena dokumentów zgromadzonych w sprawie i wynikającego z nich stanu faktycznego, dokonana łącznie z analizą argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu, prowadzi do wniosku, iż strona skarżąca sprostała wymogowi wykazania ww. przesłanki; - art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., poprzez: niezasadne przyjęcie, że strona ponosi winę za niezłożenie w terminie wniosku o sporządzenie oraz doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem oraz że skarżąca we wniosku nie uprawdopodobniła braku winy w złożeniu w terminie ww. wniosku. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że WSA błędnie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Po pierwsze skarżąca nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu występowania w sprawie bez fachowego pełnomocnika. Po drugie nie sposób zgodzić się z uzasadnieniem WSA, że strona została w sposób prawidłowy poinformowana o sposobie procedowania po wydaniu wyroku pod nieobecność na rozprawie. Biorąc pod uwagę treść doręczonych pouczeń, spółka stwierdziła, że nie były one sformułowane w sposób jednoznaczny i jasny. W punkcie 2 wskazano, iż: "Sentencji wyroku oddalającego skargę ogłoszonego na rozprawie Sąd nie doręcza stronom z urzędu z wyjątkiem strony działającej bez adwokata, Radcy Prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku i której Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego." Natomiast w punkcie 3 znajduje się pouczenie zawierające treść, iż w sprawach w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. W ocenie skarżącej, mając na uwadze początkową treść zawartego pouczenia, nie sposób uznać, iż jest ono jasne i czytelne. Biorąc pod uwagę fakt, iż strona skarżąca nie była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, treść punktu 2, a dokładnie sformułowanie: "Sentencji wyroku oddalającego skargę ogłoszonego na rozprawie Sąd nie doręcza stronom z urzędu z wyjątkiem strony działającej bez adwokata, Radcy Prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego", wprowadza w błąd. Skarżąca po przeczytaniu treści punktu 2 uznała, iż wyrok winien jej zostać doręczony, ponieważ nie został w sprawie ustanowiony pełnomocnik. Błąd strony nie wynikał z nieuwagi czy niedbalstwa, a jedynie z nieznajomości przepisów postępowania, a zatem strona bez swojej winy uchybiła terminowi do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz doręczenie go wraz z uzasadnieniem, bowiem przyczyną uchybienia był brak stosownego pouczenia o możliwości i zasadach wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Spółka podjęła działania w dniu 14 grudnia 2023 r., mające na celu ustalenie dalszych kroków w sprawie. W tymże dniu powzięła informację o wydanym wyroku oraz o tym, że wydane orzeczenie nie zostanie jej doręczone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw i dlatego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Podstawowe znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma więc ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie, jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego, przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądowym, wykładnia przepisów dotyczących przywracania terminów nie może być nadmiernie rygorystyczna, jak również nie powinna być przesadnie liberalna, natomiast zawsze powinna uwzględniać wszystkie elementy stanu faktycznego konkretnej sprawy, tak aby zasadność przywrócenia lub odmowy przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., nie budziła cienia wątpliwości. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2018 r., II GSK 1486/18, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, z dnia 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/02, publ. Monitor Prawniczy z 2002 r. nr 23, poz. 1059). W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że przedstawione we wniosku okoliczności nie pozwoliły na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, bowiem nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminowi. Z uzasadnienia zażalenia wynika, że powodem niedochowania 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku był: brak reprezentacji skarżącej przez pełnomocnika profesjonalnego, jej przekonanie - po zapoznaniu się z treścią pouczenia zawartego w zawiadomieniu o terminie rozprawy - że wyrok zostanie jej doręczony oraz nieczytelne i niejasne pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy, które w tym zakresie wprowadziło ją w błąd. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że wskazane przez skarżącą okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminowi. Przyjmując obiektywny miernik staranności, nie można uznać, że okoliczności te stanowiły przeszkodę w złożeniu w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, której nie można było przezwyciężyć, dokładając należytej staranności. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że w zawiadomieniu o rozprawie (przesłanym spółce pismem z dnia 18 października 2023 r.), zostało zawarte pouczenie o terminie i warunkach złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę. W punkcie 2. tego pouczenia wskazano wyraźnie: "Sentencji wyroku oddalającego skargę, ogłoszonego na rozprawie, Sąd nie doręcza stronom z urzędu z wyjątkiem strony działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku i której Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (...)", zaś w punkcie 3. pouczenia stwierdzono: "W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (...)". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób przyjąć, że powyższe sformułowania są zawiłe, bądź - jak podniesiono w zażaleniu – "nie były one sformułowane w sposób jednoznaczny i jasny". Z pouczeń tych jasno wynika bowiem, że: 1) jeśli skargę oddalono, to uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone tylko wskutek wniosku strony, złożonego w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku, 2) sąd nie doręcza stronom z urzędu sentencji ogłoszonego na rozprawie wyroku, którym oddalono skargę, chyba że zachodzi wyjątkowa sytuacja, gdy strona nie wzięła udziału w ogłoszeniu wyroku, bo była pozbawiona wolności i w tamtym czasie nie reprezentował jej pełnomocnik profesjonalny. Brak zrozumienia powyższego pouczenia wynika z przyczyn o charakterze subiektywnym, leżących po stronie skarżącej spółki, a to wyklucza możliwość przyjęcia, że uchybienie terminu było niezawinione. Przyjęte przez ustawodawcę przepisy proceduralne, związane ze składaniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (art. 140 § 2 p.p.s.a. oraz art. 141 § 2 p.p.s.a.), obowiązują każdą ze stron postępowania, która z takim wnioskiem może wystąpić, a więc zarówno stronę skarżącą, jak i organ administracji publicznej. Natomiast sąd administracyjny ma prawny obowiązek stosowania tych przepisów oraz dokonywania oceny, czy strony postępowania zastosowały się do ich treści. Takie działanie sądu jest wyrazem stosowania prawa, które jest w tym przypadku równe dla wszystkich. W ocenie sądu kasacyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można zatem uznać, że skarżąca nie miała świadomości co do braku doręczenia jej z urzędu przez Sąd sentencji wyroku w przypadku oddalenia skargi. Nie ma przy tym znaczenia, podnoszona przez stronę okoliczność braku reprezentowania jej przez profesjonalnego pełnomocnika, bowiem do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego wyroku nie jest konieczne takie zastępstwo procesowe, a wszystkie niezbędne informacje i pouczenia w tym przedmiocie strona otrzymuje z chwilą zawiadomienia jej o wyznaczeniu rozprawy. Powtórzyć należy, że z powołanego pouczenia wynika wprost, że jedynie stronie, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku i nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, sąd z urzędu doręczy odpis sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pouczenie to jest prawidłowe i czytelne, a jego treść nie budzi wątpliwości. Wyrywkowe zaś odczytanie cytowanego pouczenia przez skarżącą spółkę świadczy o niedbalstwie i wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Wobec tak jednoznacznej treści pouczenia, nie można podzielić argumentacji skarżącej, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn przez nią niezawinionych. Skarżąca dbając należycie o swoje interesy powinna ustalić, czy w sprawie zapadł wyrok i jaka jest jego treść, przy czym ustalenia te powinny zostać dokonane w takim czasie, aby możliwe było skuteczne złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.