II GZ 246/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 183/23 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 1 lutego 2023 r. nr 59/05/2023/KL w przedmiocie obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej postanawia: oddalić zażalenie.

G.R. (dalej: skarżący) 1 marca 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 1 lutego 2023 r. ustalającą obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach: 2 lutego 2018 r., 2 marca 2018 r. oraz 9 marca 2018 r. przez Samodzielny Szpital Wojewódzki im. Mikołaja Kopernika w Piotrkowie Trybunalskim w łącznej wysokości 18 663,45 zł. W piśmie z 28 marca 2023 r. skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 11 maja 2023 r. odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji uznając, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek warunkujących możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu nie są wystarczające dla uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ogólne stwierdzenia zawarte w piśmie z 28 marca 2023r., odnoszące się do okoliczności towarzyszących przekazywaniu przez skarżącego niezbędnych dokumentów oraz doręczenia mu upomnienia. Skarżący powołując się na okoliczność doręczenia mu upomnienia wnosi o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy, a nie o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, które mogłyby wskazywać na jego sytuację materialną i rodzinną. Tym samym uniemożliwił merytoryczną ocenę wniosku. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji wnosząc o jego zmianę oraz zarzucając naruszenie art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zdaniem WSA w Łodzi świadczenie o charakterze pieniężnym ma z natury odwracalny charakter, a co za tym idzie, nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Skarżący zwrócił uwagę, że Sąd uznał, że skarżący nie wykazał trudnej sytuacji życiowej, która by uzasadniała wstrzymanie wykonania decyzji. Zdaniem skarżącego Sąd i organ popełniają zbliżony błąd. W postępowaniu administracyjnym zadaniem organu jest zgromadzenie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Skoro decyzja taka została wydana na podstawie niepełnego materiału, na co wskazał skarżący, to nie sposób przychylić się do rozumowania Sądu, że decyzja organu była wydana w sposób prawidłowy. Jest to sprzeczne samo w sobie. Skarżący wskazywał jednocześnie, że uzyskał stosowną dokumentację wymaganą od niego przez organ, zatem samo postępowanie w tej sprawie powinno zostać ponownie rozstrzygnięte. Mając na uwadze celowość postępowania administracyjnego oraz zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji państwowej, odmowa wstrzymania wykonania decyzji jest nietrafna. Sanowanie nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie powinno mieć miejsca - skoro już na pierwszy rzut oka dało się zarzucić organowi błąd przy jego prowadzeniu, to brak wstrzymania takiej decyzji należy ocenić negatywnie. Stwierdzenie przy tym przez Sąd, że wyegzekwowanie kwoty ponad 18 tys. zł ma odwracalne skutki, budzi sprzeciw. Gdyby to dotyczyło osoby zamożnej, to z całą pewnością takie twierdzenie byłoby do obrony, ale dla większości obywateli konieczność wydania nagle takiej kwoty spowodowałaby niepowetowane straty, obniżenie statusu, czy rezygnację z istotnych planów życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w tym przepisie, odnoszą się do sytuacji, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. O takim potencjalnym niebezpieczeństwie jest mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. i z tą sytuacją należy wiązać możliwość wyrządzenia szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Definiując przesłankę wyrządzenia znacznej szkody, NSA wskazywał, że chodzi o taką szkodę (majątkową, a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04, LEX nr 281811). Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie miałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Z kolei trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które – raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (postanowienia NSA: z 13 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 182/10; z 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt I GZ 211/13). NSA w swym orzecznictwie konsekwentnie również podkreśla, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że w danej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji. W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, by powołane w nim okoliczności wskazywały na ziszczenie się w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Nie jest też wystarczające, by okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji występowały w sprawie – sąd musi mieć o nich wiedzę i możliwość jej zweryfikowania, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę (np. postanowienie NSA z 22 lipca 2020 r., sygn. akt II FSK 1303/20; LEX nr 3033882). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności NSA zauważa, że przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa NFZ ustalająca obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości 18 663,45 zł i zobowiązująca skarżącego do ich uiszczenia na rzecz Samodzielnego Szpitala Wojewódzkiego im. Mikołaja Kopernika w Piotrkowie Trybunalskim. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA, sąd drugiej instancji), WSA w Warszawie oceniając wniosek skarżącego w świetle przywołanych przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. prawidłowo uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie z powodu braku jakiegokolwiek uzasadnienia tego wniosku. Prawidłowo bowiem sąd pierwszej instancji uznał, że wobec braku szczegółowego uzasadnienia, popartego dokumentacją, nie można było uwzględnić złożonego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Brak uzasadnienia wniosku stanowi naruszenie nałożonego na wnioskodawcę cytowanym art. 61 § 3 p.p.s.a. obowiązku wykazania okoliczności lub konkretnych zdarzeń przemawiających za wstrzymaniem wykonania decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia przedmiotowego wniosku. Powyższej oceny nie zmienia argumentacja podniesiona w zażaleniu, w której skarżący powołuje się na przesłankę trudnych do odwrócenia skutków z powodu zagrożenia w postaci niemożności odzyskania raz ściągniętych przez organ środków finansowych. Zdaniem NSA wykonanie zaskarżonej decyzji – związane bezpośrednio ze świadczeniem pieniężnym – ma charakter odwracalny. Zatem w sytuacji ewentualnego wzruszenia decyzji administracyjnej istnieje oczywista możliwość zwrotu stronie skarżącej kwoty orzeczonej w decyzji. Nie ma przy tym znaczenia kwestia ewentualnego skomplikowanego procesu odzyskania uiszczonych kwot i czasu ich odzyskania, gdyż w wypadku pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia będą mu przysługiwały określone środki prawne, które doprowadzą do zwrotu przez organ zapłaconych przez skarżącego należności. Należy podkreślić, że instytucja procesowa wstrzymania wykonania decyzji jest odstępstwem od generalnej zasady jej wykonalności i służyć ma stronie postępowania, chroniąc ją przed negatywnymi skutkami, jakie mogą powstać w wyniku wykonania rozstrzygnięcia. Orzeczenie dotyczące wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ma charakter fakultatywny, a więc sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, gdy występują w sprawie przesłanki przewidziane w powołanym wyżej przepisie, od których zaistnienia ustawodawca uzależnia wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, lecz nie musi tego robić. W tej sprawie skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., błędnie wychodząc z założenia, że sąd pierwszej instancji powinien wniosek uwzględnić, opierając się jedynie na przekonaniu wnioskodawcy, że takie przesłanki zachodzą. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.