II GZ 23/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 listopada 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1972/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił spółce z o.o. B. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi wniesionej przez tę spółkę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Relacjonując przebieg sprawy, Sąd I instancji podał, że wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną stratą za ubiegły rok obrotowy w wysokości 206.720,83 zł oraz stanem rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 zł. Skarżąca podała również, że wysokość kapitału zakładowego to kwota 5.000 zł, zaś wartość środków trwałych to 0 zł. Z zeznania podatkowego za rok 2012 wynikało, że przy wykazanej stracie spółka osiągnęła przychód w wysokości 310.354,30 zł. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w 2012 r., zatrudniła 265 osób oraz zakupiła kasy fiskalne konieczne w prowadzeniu działalności. Skarżąca przedstawiła również wyciąg z rachunku bankowego za okres od 2 maja do 31 lipca 2013 r., na którym saldo końcowe wynosiło 49,86 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 listopada 2013 r., przypomniawszy przepisy regulujące przyznanie prawa pomocy, uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zdaniem WSA powstanie straty nie oznacza automatycznej utraty możliwości płatniczych. Spółka ciągle funkcjonuje w obrocie gospodarczym, osiąga przychód z prowadzonej działalności, przystosowuje się do warunków prowadzenia działalności gospodarczej, korzysta z usług kancelarii prawniczej, pozyskuje klientów i zatrudnia pracowników. W takich warunkach, w ocenie Sądu, nie można uznać, by skarżąca nie była w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 400 zł. WSA podkreślił, że koszty ewentualnego prowadzenia postępowań sądowych związanych z przedmiotem prowadzonej działalności należą do normalnych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej i należy je przewidywać w preliminarzu wydatków. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. P. Sp. z o.o. w W., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała braku posiadania dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu wskazano, że w zaskarżonym postanowieniu ocena wydolności finansowej spółki została dokonana "na wyrost", bazując na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną, konfrontując ją z wysokością należnego wpisu. Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości 310.354,30 zł. Ponadto zauważyć wypada, że konto Spółki jest regularnie zasilane przez jej wspólnika – w kwotach znacznie przewyższających wpis od skargi w niniejszej sprawie (400 zł). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd I instancji przyjął, że w sytuacji, gdy Spółka prowadzi działalność i osiąga przychody, uiszczenie przez nią wpisu sądowego w wysokości 400 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto, co słusznie podniósł Sąd I instancji, wpis od skargi stanowi opłatę, z którą winien liczyć się każdy przedsiębiorca, wszczynając spór na drodze sądowej i tym samym spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na ten cel i koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami wynikającymi z prowadzenia kosztów działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia