II GZ 21/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 868/20 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi R.D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 24 listopada 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 868/20, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę R.D. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] marca 2020 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący zarządzeniem z 20 października 2020 r. został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 12 maja 2020 r. wzywającego stronę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 9 000 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie z 20 października 2020 r. zostało doręczone skarżącemu 5 listopada 2020 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 47 akt sądowych). Pomimo skutecznego doręczenia wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, skarżący nie uiścił wpisu od skargi. W związku z tym Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę. Skarżący zaskarżył to postanowienie w całości, domagając się jego uchylenia i zarzucając naruszenie art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W opinii skarżącego wezwanie do wykonania zarządzenia z 12 maja 2020 r. winno być uznane za błędne i sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym przede wszystkim z okolicznościami wskazanymi w pismach strony z 12 listopada 2020 r. i 14 grudnia 2020 r. Skarżący podniósł, że w związku z zażaleniem, które wniósł na postanowienie WSA w Warszawie z 1 czerwca 2021 r. sygn. akt V SPP/Wa 178/20 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 11 września 2021 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, oczekiwał na rozpoznanie tego zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Niezwłocznie po rozpoznaniu przez NSA zażalenia (sygn. akt II GZ 302/21) w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 11 września 2021 r., udał się do Biura Obsługi Interesantów WSA w Warszawie celem uzyskania informacji odnośnie do trybu postępowania w sprawie wpłaty wpisu od skargi. Wówczas uzyskał odpowiedź, że wpis należy uiścić dopiero po ponownym wezwaniu z WSA w Warszawie. Natomiast wbrew tej informacji, zamiast wezwania do uiszczenia wpisu, skarżący otrzymał postanowienie o odrzuceniu skargi, co w sposób niezwykle dotkliwy ogranicza jego prawo do merytorycznego rozpoznania istoty sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Z przebiegu postępowania wynika, że referendarz sądowy postanowieniem z 11 września 2020 r. odmówił R.D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (sygn. akt V SPP/Wa 178/20). Przesyłkę zwierającą odpis postanowienia, zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a. uznano za doręczoną z dniem 2 października 2020 r. Następnie Przewodniczący Wydziału V WSA w Warszawie, zarządzaniem z 20 października 2020 r., wezwał skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 12 maja 2020 r., doręczonego 27 czerwca 2020 r., o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 9000 zł – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia z 20 października 2020 r. doręczono skarżącemu 5 listopada 2020 r. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu, tj. 12 listopada 2020 r. wpłynęło do sprawy V SA/Wa 868/20 (sygnatura sprawy głównej) pismo skarżącego zatytułowane "Pismo w sprawie uiszczenia wpisu", w którym strona stwierdziła, że wezwanie jest nieporozumieniem, ponieważ nie został rozpoznany jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przewodniczący Wydziału V WSA w Warszawie w odpowiedzi na to pismo zarządził by poinformować skarżącego o przedstawionym wyżej stanie sprawy (zarządzenie z 20 listopada 2020 r. – k. 45 akt sądowych). Wspomniana informacja została doręczona skarżącemu 7 grudnia 2020 r. (zwrotne poświadczenie odbioru – k. 50). W dniu 14 grudnia 2020 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 11 września 2020 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, załączając do wniosku sprzeciw. Wskazał m.in., że nie został poinformowany o sposobie załatwienia jego o wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast niezwłocznie po otrzymaniu pisma z WSA w Warszawie nawiązał kontakt z Urzędem Pocztowym w Błoniu i ustalił, że rzekoma przesyłka o nr [...] w żadnym czasie nie nadeszła do tego urzędu. Zdaniem skarżącego przesyłka nadana przez sąd zawierała błąd adresowy i dlatego mógł jej nie otrzymać. Strona podkreśliła, że skrupulatnie przestrzega odbioru przesyłek w szczególność, że wniesiona skarga jest sprawą o istotnym znaczeniu, gdyż dotyczy kary grzywny w wysokości 900 000 zł. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 18 grudnia 2020 r. wezwał skarżącego do nadesłania, w terminie 30 dni, odpowiedzi Poczty Polskiej na jego pismo z 14 grudnia 2020 r., bądź też złożonej reklamacji dotyczącej braku awiza pocztowego przesyłki zawierającej odpis postanowienia referendarza sądowego z 11 września 2020 r. Skarżący nie odpowiedział na to wezwanie. Wobec tego Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 1 czerwca 2021 r. sygn. akt V SPP/Wa 178/20 odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu. W ocenie Sądu przedstawione okoliczności nie uprawdopodobniały braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia sprzeciwu, bowiem nie przedstawił on żadnych dokumentów potwierdzających, że przesyłka zawierająca postanowienie z 11 września 2020 r. w ogóle nie dotarła do urzędu pocztowego właściwego ze względu na jego miejsce zamieszkania. R.D. wniósł zażalenie na postanowienie z 1 czerwca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 września 2021 r. oddalił zażalenie. W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, bowiem skarżący – poza własnym oświadczeniem – nie przedstawił żadnych pism uprawdopodobniających jego twierdzenie, że nie otrzymał zawiadomienia o pozostawieniu adresowanej do niego przesyłki sądowej w Urzędzie Pocztowym. W tym stanie rzeczy, WSA zaskarżonym w tej sprawie postanowieniem z 24 listopada 2021 r. odrzucił skargę z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zostało wydane bez ustalenia i rozważenia kwestii o zasadniczym znaczeniu. Nie powinno ulegać wątpliwości, że warunkiem odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. jest jednoznaczne ustalenie, że doszło do uchybienia wskazanego przez sąd terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę, ale z uzasadnienia tego postanowienia nie wynika by kwestia biegu termin do opłacenia wpisu od skargi była przedmiotem rozważań Sądu. W szczególności WSA nie wyjaśnił, czy bieg terminu do wniesienia wpisu od skargi rozpoczął się po doręczeniu wezwania do wykonania zarządzenia z 12 maja 2020 r., co miało miejsce 5 listopada 2020 r. oraz, czy złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 11 września 2020 r. zawiesiło lub przerwało bieg tego terminu. Sąd pierwszej instancji w żadnym stopniu nie odniósł się także do tego, czy i jaki wpływ na bieg terminu do uiszczenia wpisu od skargi miało wydanie postanowienia z 1 czerwca 2021 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu oraz oddalenie zażalenia na to postanowienie (postanowienie NSA z 28 września 2021 r.). W ocenie NSA, mając także na uwadze argumentację podniesioną w zażaleniu, zasadniczą kwestią jest więc ustalenie, czy – po oddaleniu przez sąd drugiej instancji zażalenia na postanowienie WSA o odmowie przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy – konieczne było ponowne wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu i wyznaczenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Nie ma wątpliwości, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 12 maja 2020 r., doręczone stronie 27 czerwca 2020 r., dotyczące wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 9000 zł – nie zostało przez stronę zaskarżone, a zatem stało się prawomocne co do podstawy i wysokości ustalonego w sprawie wpisu. Niemniej bieg terminu do jego wykonania uległ przerwaniu z uwagi na złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie skarżący został – po odmownym rozpoznaniu tego wniosku przez referendarza sądowego – wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, ale biorąc pod uwagę dalszy przebieg trwającego ponad rok postępowania oraz złożony przez stronę wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, słuszne wydaje się – również w związku z argumentacją skarżącego o informacjach otrzymanych w Biurze Obsługi Interesanta WSA – oczekiwanie strony na ponowne wezwanie do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wydaje się, że w rozpoznawanej sprawie realizacja obowiązków sądu w tym zakresie winna m.in. polegać na ponownym pouczeniu strony występującej bez profesjonalnego pełnomocnika o obowiązku uiszczenia wpisu od skargi po oddaleniu przez NSA zażalenia na postanowienie WSA o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy oraz skutkach zaniedbania w tym zakresie. Sytuacja procesowa jaka zaistniała w rozpoznawanej sprawie dla strony, która nie korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, może być niejasna i wywoływać usprawiedliwione wątpliwości. Realizacja zasady określonej w art. 6 p.p.s.a. wymaga nadto, by określić termin, w którym sąd nie będzie stosować sankcji w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania bądź odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia oraz skargi o wznowienie postępowania, o ile strona podporządkuje się obowiązkowi wskazanemu w pouczeniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że po rozpatrzeniu każdego zażalenia skarżący winien być wzywany o uiszczenie wpisu. Sąd czyni tak, by ułatwić działanie stronie niemającej wiedzy z zakresu ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kolejne wezwanie o wpis skierowane do skarżącego nie otwiera mu nowej drogi do wnoszenia zażaleń, tylko przypomina o obowiązku uiszczenia wpisu, gdyż zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu stało się prawomocne (postanowienie NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II FZ 438/20; dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę ponownie winien rozważyć kiedy upłynął termin do wniesienia wpisu od skargi, a także czy wezwanie skarżącego do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, doręczone 5 listopada 2020 r., uwzględniając sekwencję zdarzeń, które miały miejsce po tej dacie, stanowiło dostateczną podstawę do przyjęcia, że mimo prawidłowego wezwania skarżący nie uiścił należnego wpisu. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.