II GZ 180/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. w D., [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2026 r., sygn. akt VI SA/Wa 255/26 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi R. w D., [...] na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 22 sierpnia 2025 r. nr LOB-3.501.127.2025.ULC.2 w przedmiocie kary pieniężnej za nieprzekazanie przez przewoźnika informacji dotyczącej lotu postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi; 2. zwrócić R. w D., [...] ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uiszczony wpis od zażalenia w kwocie 100 (sto) złotych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 10 marca 2026 r., sygn. akt VI SA/WA 255/26, odmówił R. z siedzibą w D., (dalej jako: Skarżąca, Strona, Spółka) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej: organ, Prezes ULC) z 22 sierpnia 2025 r. nr LOB-3.501.127.2025.ULC.2 w przedmiocie kary pieniężnej za nieprzekazanie przez przewoźnika informacji dotyczącej lotu. Sąd I instancji przedstawił określone w art. 86 § 1 i art. 87 § 1-4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: p.p.s.a.) przesłanki przywrócenia uchybionemu terminowi na dokonanie czynności w postępowaniu sądowym. Podkreślił, że przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez winy strony okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Kierując się opisanymi regułami, WSA stwierdził, że wniosek został złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu, jednakże przywołane przez pełnomocnika Skarżącej okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Analizując dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych WSA przyjął – wbrew twierdzeniom Spółki o niedostarczeniu pierwszego i kolejnego awiza - iż doręczenie zaskarżonej decyzji nastąpiło w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 10 września 2025 r., wobec nieodebrania przesyłki przez adresata w ciągu 14 dni przechowywania jej w placówce pocztowej od dnia 27 sierpnia 2025 r., kiedy to nastąpiła pierwsza próba doręczenia Skarżącej korespondencji zawierającej decyzję Prezesa ULC. Wobec nieodebrania przesyłki bezpośrednio przez adresata, w tym dniu pozostawiono zawiadomienie o nadejściu przesyłki (awizo). Powtórnego zawiadomienia dokonano 4 września 2025 r., a następnie operator pocztowy zwrócił niepodjętą korespondencję do organu. Odnosząc się do kwestii niewskazania na kopercie z imienia i nazwiska pełnomocnika, do którego korespondencja miała być skierowana, WSA podkreślił, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż każdorazowo korespondencja kierowana do Strony (zawiadomienie o wszczęciu postępowania, o zakończeniu zbierania materiału dowodowego, decyzja wydana w I instancji, decyzja wydana w II instancji) adresowana była w następujący sposób: [...] Każda przesyłka była awizowana i każda (za wyjątkiem tej zawierającej zaskarżoną decyzję) została podjęta z placówki pocztowej przez osobę uprawnioną do odbioru korespondencji – [...] Jednocześnie, Sąd I instancji uznał, że z przedstawionego przez Skarżącą wyniku postępowania reklamacyjnego, dotyczącego zakwestionowanej przesyłki poleconej nr[...], nie wynika, aby były jakieś nieprawidłowości przy jej doręczeniu. Skarżąca zatem nie uprawdopodobniła okoliczności świadczących o braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi, co w konsekwencji spowodowało iż Sąd I instancji odmówił zastosowania instytucji przewidzianej w art. 86 § 1 p.p.s.a. W zażaleniu wywiedzionym od powyższego postanowienia, Strona na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. zaskarżonej "decyzji" zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie przez Sąd I instancji, że zachodzą przesłanki do odmowy przywrócenia terminu na wniesienie skargi w związku z brakiem uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi, w sytuacji w której Skarżąca uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez winy Skarżącej, z uwagi na brak doręczenia jej decyzji ostatecznej Prezesa ULC z 22 sierpnia 2025 r. nr LOB-3.501.127.2025.ULC.2; 2. art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez niezasadne faktyczne nałożenie na Skarżącą wymogu udowodnienia okoliczności uzasadniających brak winy, poprzez stwierdzenie, że domniemanie faktyczne doręczenia przesyłki w postępowaniu administracyjnym (o którym mowa w art. 44 § 4 k.p.a.) może być obalone tylko w sytuacji, w której adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, podczas gdy przesłanką do przywrócenia terminu na wniesienie skargi jest wyłącznie uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu; 3. art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i oparcie ustaleń faktycznych wyłącznie na podstawie: znajdujących się w aktach sprawy kserokopii koperty i wydruku z systemu śledzenia przesyłki Poczty Polskiej o nr [...] oraz pisma Poczty Polskiej z dnia 19 stycznia 2025 r. stanowiącego odpowiedź na zgłoszenie nr[...], podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego, w tym w szczególności przedstawionych za wnioskiem o przywrócenie terminu dokumentów: wydruku z serwera poczty przychodzącej zarejestrowanej przez Kancelarię 27 sierpnia 2025 r., oświadczeniach pracowników kancelarii [...] z 19 grudnia 2025 r., wydruku dla przesyłek awizowanych 27 sierpnia 2025 r., wynika, że uprawdopodobnionym jest brak skutecznego doręczenia Skarżącej decyzji ostatecznej (oraz zawiadomień awizo) w przedmiotowej sprawie, a tym samym uprawdopodobnionym jest brak winy Strony w uchybieniu terminowi na wniesienie skargi. W oparciu o tak przedstawione zarzuty Skarżąca wniosła: na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. o uwzględnienie przez WSA zażalenia w całości, uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie Spółki zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie WSA wydane zostało bowiem z naruszeniem przepisów uregulowanych w Rozdziale 6 Działu III p.p.s.a., dotyczących przywrócenia terminu procesowego. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z treści powołanego przepisu wynika, że bezwzględną przesłanką jego zastosowania jest uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej. Innymi słowy wniosek o przywrócenie terminu można złożyć wyłącznie wtedy, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, co w kontrolowanej sprawie odnosiło się do wniesienia skargi (por. postanowienia NSA z: 18 czerwca 2025 r., sygn. akt II OZ 946/25; 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GZ 487/23, opublikowane, jak i niżej cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl). Spór między Spółką a Sądem I instancji dotyczy kwestii, czy i kiedy nastąpiło doręczenie zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Prezesa ULC, wydanej 22 sierpnia 2025 r., a w konsekwencji, czy doszło do zawinionego uchybienia terminu do wniesienia skargi. W kontrolowanym postanowieniu Sąd I instancji przyjął, że kwestionowana decyzja Prezesa ULC została doręczona pełnomocnikowi Skarżącej w trybie doręczenia zastępczego na mocy art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.) 10 września 2025 r., a odmawiając Stronie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, WSA dokonał merytorycznej oceny wniosku w świetle przesłanki zawinienia z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. Zarówno stanowisko Sądu I instancji, jak i wnoszącej zażalenie Spółki co potrzeby oceny wniosku w świetle przesłanki winy/braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, jest nieprawidłowe. Zgodnie z art. 40 § 1 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Z brzmienia § 2 wynika natomiast, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Zacytowane przepisy określają zatem, że aby uznać doręczenie za skuteczne, musi zostać ono dokonane do właściwych podmiotów. Przed skierowaniem pisma do strony, organ winien ustalić, czy działa ona osobiście, czy przez przedstawiciela, czy też przez ustanowionego pełnomocnika i nadać korespondencję do odpowiedniego podmiotu i na właściwy adres. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów bezspornie wynika, że Skarżąca co najmniej od etapu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (pismo z 24 czerwca 2025 r.) działała przez ustanowionych pełnomocników: [...] (pełnomocnik główny) oraz [...] (pełnomocnik substytucyjny), którzy, jak wynika z treści dołączonych do wniosku pełnomocnictw, umocowani zostali do reprezentowania Skarżącej m.in. "we wszystkich postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez organy Straży Granicznej" oraz "przed innymi organami władzy publicznej". Powyższe oznacza, że od tego momentu Skarżąca działała przez obu wspomnianych pełnomocników, przy czym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynikało, że korespondencja powinna być kierowana do [...]. Stosownie zatem do brzmienia art. 40 § 2 k.p.a. wszelką korespondencję w sprawie należało kierować do rąk tego pełnomocnika. Niemniej Prezes ULC, będący podmiotem profesjonalnym pominął ten fakt i skierował korespondencję, tj. zaskarżoną decyzję na adres [...] bez imiennego wskazania któregokolwiek z pełnomocników Spółki. Korespondencja ta była dwukrotnie awizowana i następnie zwrócona do organu. Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu uznał ją za doręczoną w trybie art. 44 § 4 k.p.a. w dniu 10 września 2025 r. Należy zwrócić uwagę, że przepisy o doręczeniach mają przede wszystkim charakter gwarancyjny. Służą one bowiem zagwarantowaniu prawa strony do rzetelnego i prawidłowego postępowania. Prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony. Wprawdzie przepisy o doręczeniach zastępczych mają także na celu zapewnienie sprawności postępowania, którą trudniej byłoby osiągnąć, gdyby dopuszczać jedynie doręczenie właściwe, to jest do rąk adresata. Tym niemniej przepisy o doręczeniach zastępczych powinny być wykładane i stosowane także z uwzględnieniem ich gwarancyjnego charakteru (por. wyrok NSA z 6 października 2022 r., sygn. akt I FSK 822/19). Jedynie doręczenie zgodne z przepisami wywołuje skutki prawne i dopóki akt nie zostanie doręczony w sposób zgodny z przepisami o doręczeniach, dopóty nie wchodzi on do obrotu prawnego. Prawidłowe doręczenie decyzji to zdarzenie mające istotne znaczenie prawne, rodzące określone skutki procesowe i materialne tak w stosunku do strony, jak i organu, który akt ten wydał, i dlatego doręczenie to musi być pewne, nie budzące wątpliwości, zgodne z przepisami prawa i wykluczające dowolność w jego stwierdzeniu czy jakąkolwiek uznaniowość (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2330/20). Zasługuje przy tym na aprobatę stanowisko wyrażone w piśmiennictwie, że adresat pisma nie powinien ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu mu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść (Ewa Cisowska-Sakrajda, Doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym ogólnym i podatkowym w obrocie zagranicznym, Administracja: teoria – dydaktyka – praktyka, nr 2010/3/31-54). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie doszło do prawidłowego doręczenia zaskarżonej decyzji Prezesa ULC, co w konsekwencji spowodowało, że skarżony akt nie wszedł do obrotu prawnego. Przesyłka pocztowa zawierająca tę decyzję nie została poprawnie zaadresowana i z tego powodu nie mogła być prawidłowo doręczona. Nie ulega wątpliwości, że takie skierowanie przesyłki, jakie miało miejsce w rozpoznawanej sprawie:[...], nie jest zgodne z wyżej przedstawionymi przepisami k.p.a. (doręczanie pism stronie bądź doręczanie ich ustanowionemu pełnomocnikowi). Nie można zatem za skuteczne uznać doręczenia dokonanego w sprawie z pominięciem wskazania ustanowionego pełnomocnika, mając na uwadze treść art. 40 § 2 k.p.a. W świetle powyższego, skoro przedmiotowa przesyłka, zawierająca decyzję Prezesa ULC, nie została zaadresowana i w konsekwencji doręczona właściwemu adresatowi, czyli imiennie określonemu pełnomocnikowi reprezentującemu Skarżącą (czy to w doręczeniu właściwym, czy w doręczeniu zastępczym), to doręczenie, które nastąpiło w niniejszej sprawie nie mogło wywołać skutku prawnego w postaci otwarcia terminu do wniesienia skargi na tę decyzję. Wadliwe zaadresowanie przesyłki i niedoręczenie jej jednoznacznie określonemu adresatowi skutkuje zatem tym, iż decyzja z 22 sierpnia 2025 r. nie weszła jeszcze do obrotu prawnego i termin do jej zaskarżenia nie rozpoczął swojego biegu, co w konsekwencji powoduje, że złożony przez pełnomocnika Strony wniosek o przywrócenie powyższego terminu jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. Jak zaznaczono, formalną przesłanką dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej przed sądem administracyjnym jest bowiem uchybienie terminu do dokonania tej czynności, w myśl art. 86 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd nie może dokonywać oceny istnienia przesłanki z art. 86 p.p.s.a. w postaci istnienia bądź braku winy w uchybieniu terminu w sytuacji, gdy sam wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny. Sąd I instancji wadliwie zatem rozpoznał merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, dokonując oceny tego, czy Skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Mając na względzie przywołane wyżej argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 88 w zw. z art. 86 § 1 i art. 193 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od zażalenia orzeczono z urzędu na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, wyjaśnić należy, iż nie mógł być on uwzględniony, pomimo zasadności zażalenia. Z treści art. 209 p.p.s.a. wynika bowiem, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepisy te dotyczą jednak wyłącznie postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem. Oznacza to, że ustawodawca w przepisach p.p.s.a. nie przewidział możliwości wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego innych niż wpis sądowy od zażalenia.