II GZ 145/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 1277/22 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu wpisu od skargi w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 stycznia 2022 r. nr 5/05/2022/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1277/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A.R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 21 stycznia 2022 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz zwrócił uiszczony wpis od skargi. Zdaniem Sądu instancji, ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach administracyjnych wynikało, że zaskarżona decyzja została doręczona 26 stycznia 2022 r. Skarżąca wniosła natomiast skargę 5 kwietnia 2022 r., czyli z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej "p.p.s.a."). Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie przez WSA w Warszawie złożonego 5 kwietnia 2022 r. wraz ze skargą wniosku o przywrócenie terminu na złożenia skargi na decyzję Kierownika Działu Organizacyjnego i Postępowań Administracyjnych WOAG.-I.5130.950.2021(TCH). Skarżąca wskazała, że korespondencja była kierowana na adres spółki S. Sp. z o.o. niebędącej stroną w toczącym się postępowaniu. Skarżąca, z uwagi na niedoręczenie jej korespondencji, nie wiedziała o wszczęciu postępowania w sprawie, co uniemożliwiło jej czynny udział w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca z jednej strony kwestionowała prawidłowość doręczenia zaskarżonej decyzji, a z drugiej wskazała, że Sąd pierwszej instancji powinien był rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi przed odrzuceniem skargi. Odnosząc się do pierwszego z tych zagadnień, NSA stwierdził, że w celu zbadania prawidłowości doręczenia zaskarżonej decyzji należało przeanalizować przepisy rządzące doręczeniami w postępowaniu administracyjnym. Jak wynika z art. 42 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej "k.p.a."), pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Z kolei art. 43 k.p.a. reguluje sytuację nieobecności adresata. W takim przypadku pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W przypadku niemożności doręczenia pisma w opisane powyżej sposoby należy pozostawić przesyłkę w urzędzie pocztowym lub urzędzie gminy na okres 14 dni i zawiadomić o tym dwukrotnie adresata, a w przypadku niepodjęcia przesyłki – uważa się ją za doręczoną (art. 44 k.p.a.). W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że z wykładni literalnej art. 42 § 1 k.p.a. wynika, że doręczenie pisma osobie fizycznej w miejscu jej pracy powinno nastąpić do rąk adresata. Przepis ten reguluje bowiem wyłącznie przypadki doręczenia właściwego, tj. bezpośrednio adresatowi pisma. Pozostałe przepisy działu I rozdziału 8 k.p.a. nie zawierają regulacji pozwalającej na doręczenie pisma osobie fizycznej w miejscu pracy za pośrednictwem osoby upoważnionej przez pracodawcę do odbioru pism. Taki sposób doręczania pism przewidziany jest wyłącznie w odniesieniu do jednostek organizacyjnych i organizacji społecznych (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 42 i powołane tam orzecznictwo). Pogląd ten NSA w składzie niniejszym podziela. Wobec tego zauważyć należy, że zaskarżona decyzja – tak jak i inne pisma w toku postępowania administracyjnego – została wysłana skarżącej na adres jednoosobowej – jak uznał organ – spółki z o.o., której skarżąca była wspólnikiem, co stanowiło podstawę wydania decyzji. Decyzja była zaadresowana "Pani A.R., wspólnik spółki: S. Sp. z o.o., [...]". Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w miejscu podpisu odbiorcy widnieje podpis "T.". Z uwagi na zaprezentowany powyżej podgląd o zasadach dotyczących doręczenia przesyłek pocztowych adresatowi w miejscu pracy (art. 42 § 1 k.p.a.) Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy zaskarżona decyzja została prawidłowo doręczona skarżącej oraz czy w związku z tym weszła do obrotu prawnego, co spowodowałoby rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi. Sąd powinien więc ponownie zbadać terminowość wniesienia skargi i ocenić, czy zaszła przesłanka jej odrzucenia. W odniesieniu zaś do kwestii nierozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej NSA stwierdza, że zasadnie Sąd pierwszej instancji nie zajął się tym wnioskiem. W pierwszej kolejności Sąd zobowiązany był bowiem ocenić, czy skarga została wniesiona w terminie określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a, a dopiero w przypadku prawomocnego stwierdzenia, że doszło do uchybienia terminu do jej wniesienia – rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli bowiem Sąd uznałby, że skarga została wniesiona w terminie, rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności byłoby bezcelowe. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wniosek pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 tej ustawy