II GZ 131/23

Dnia 16 maja 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Go 603/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego towarów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Go 603/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 603/22, w sprawie ze skargi A. C. (skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że odpis sentencji powyższego wyroku został doręczony profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej dniu 17 stycznia 2023 r. Wyrok stał się prawomocny z dniem 28 stycznia 2023 r. Pismem z dnia 8 lutego 2023 r. (data wpływu do Sądu: 16 luty 2023 r.) skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia ww. wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, podnosząc, że nie ponosi winy za uchybienie siedmiodniowemu terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie, gdyż winę tę ponosi jej pełnomocnik, który pomimo otrzymania odpisu zapadłego wyroku w dniu 17 stycznia 2023 r. nie złożył wniosku o jego uzasadnienie z uwagi na zmianę siedziby jego kancelarii oraz zaplanowany urlop. Do wniosku skarżąca dołączyła oświadczenie pełnomocnika z 8 lutego 2023 r., w którym potwierdził on, że ze swojej winy zaniechał złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w ustawowym terminie. Sąd I instancji przypomniał, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W ocenie kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego instytucja przywrócenia terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminowi procesowemu, gdy strona nie ponosi winy w tym uchybieniu. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Nie jest możliwe przywrócenie terminu, gdy z okoliczności sprawy będzie wynikało, że strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ponadto, dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Zdaniem Sądu I, w niniejszej sprawie skarżąca działała przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, co ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych, ponieważ adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej podmiot ten jest bowiem zobligowany do zachowania dużo dalej posuniętej staranności, niż jest wymagana od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Wskazywane przez skarżącą jako przyczyna uchybienia terminowi zmiana siedziby kancelarii pełnomocnika oraz jego zaplanowany urlop nie uzasadniają zatem jego przywrócenia. Mocodawca ponosi ponadto ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika, a zatem skoro pełnomocnik skarżącej był prawidłowo umocowany do jej reprezentowania, to skutki podejmowanych przez niego działań i zaniechań - tak pozytywne, jak i negatywne - obciążają skarżącą. Innymi słowy, zaniedbania pełnomocnika nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu, co prowadzi do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca reprezentowana przez adwokata, wnosząc o jego uchylenie w całości i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 grudnia 2022 r., wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie o sygn. akt II SA/Go 603/22. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez uznanie że zaniedbania pełnomocnika nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, w sytuacji gdy skarżąca dowiedziała się o treści zapadłego wyroku po upływie siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku od dnia jego doręczenia ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi; 2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 6 k.p.a., 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. "poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, nieuwzględniające wszystkich istniejących okoliczności w przedmiotowej sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jako oczywiście bezzasadne podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji, który prawidłowo oddalił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 603/22. W szczególności kontrolowany Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej interpretacji i zastosowania na tle niepodważonych ustaleń faktycznych przepisów art. 86 i 87 w zw. z art. 141 § 2 p.p.s.a. Dodatkowo należy stwierdzić, że także prawidłowość zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisów art. 34, 39, 40 oraz art. 67 § 5 w zw. z art. 70 § 1 i 2 p.p.s.a. nie budzi wątpliwości. Niewątpliwie ustanowienie pełnomocnika procesowego rodzi określone i poważne konsekwencje prawnoprocesowe, obciążając mocodawcę skutkami niewłaściwego doboru pełnomocnika, który ma działać w jego imieniu, oraz skutkami jego zawinionych działań lub zaniechań. W takiej sytuacji wina pełnomocnika procesowego (w tym nawet jego lekkie niedbalstwo) obciąża mocodawcę, który nie jest uprawniony do ekskulpacji z powołaniem się na okoliczności związane z brakiem wpływu na zawinione zachowania pełnomocnika lub brakiem winy w jego doborze. Rozwiązanie to należy uznać za racjonalne i konieczne nie tylko z uwagi na samą istotę konstrukcji pełnomocnictwa procesowego, lecz także ze względu na konieczność przeciwdziałania negatywnym skutkom możliwego rozdziału odpowiedzialności strony i jej pełnomocnika dla sprawności, terminowości i efektywności postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie wina profesjonalnego pełnomocnika procesowego będącego adwokatem nie budzi wątpliwości. Pełnomocnik ten z racji zawodowego świadczenia usług prawniczych z zakresu pomocy prawnej (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze) powinien pod rygorem odpowiedzialności dyscyplinarnej (zob. art. 80 i n. ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze) lub cywilnoprawnej (zob. np. art. 8a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze) dochować należytej staranności wymaganej od profesjonalisty (por. art. 355 § 2 k.c.). Zgodnie bowiem z rotą ślubowania adwokackiego ma on swoje obowiązki wypełniać "gorliwie, sumiennie i zgodnie z przepisami prawa" (zob. art. 5 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji zaniedbania pełnomocnika procesowego w zakresie organizacji pracy kancelarii adwokackiej lub organizacji i rozkładu czasu wykonywania obowiązków adwokackich (np. w zakresie niewyznaczenia osoby zastępującej adwokata jako pełnomocnika procesowego w danej sprawie) albo niedochowanie obowiązku zawiadomienia sądu o zmianie adresu (art. 70 § 1 w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a.) są typowymi przykładami zawinionych działań lub zaniechań tego rodzaju pełnomocnika procesowego, których skutki prawne obciążają bezpośrednio mocodawcę. Z kolei sam mocodawca nie jest zwolniony z obowiązku nadzoru nad pracą i czynnościami pełnomocnika, który jako strona umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług prawniczych podlega ocenie wierzyciela (mocodawcy) w świetle kryterium należytego wykonywania zobowiązania. Akceptując powyższe założenia, nie można również uznać zasadności twierdzenia, że sam moment dowiedzenia się przez mocodawcę o treści zapadłego wyroku oddalającego skargę ma znaczenie dla oceny, czy siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku został przekroczony w sprawie bez winy strony. Wiedza i reakcja mocodawcy na uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej pozostaje bez wpływu na ocenę zawinienia pełnomocnika w zakresie jego działań lub zaniechań w okresie, w którym był on ważnie umocowany do reprezentowania mocodawcy. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.