II GZ 122/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt III SPP/Gl 176/19 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi T.T. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, objętym zażaleniem postanowieniem z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt III SPP/Gl 176/19, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 194 § 1 i art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej cyt. jako: p.p.s.a.) odrzucił zażalenie T.T. (dalej: skarżący) na postanowienie WSA w Gliwicach z 5 listopada 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 11 września 2019 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z [...] lutego 2017 r. w przedmiocie ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że postanowieniem z 5 listopada 2019 r. WSA w Gliwicach utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 11 września 2019 r., którym odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy. Odpis postanowienia z 5 listopada 2019 r. został doręczony skarżącemu wraz z informacją, że postanowienie nie podlega zaskarżeniu. Mimo pouczenia o braku środków zaskarżenia, skarżący pismem z 28 listopada 2019 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Gliwicach z 5 listopada 2019 r. Wobec tego, zaskarżonym postanowieniem, powołując się na treść art. 194 § 1 w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 p.p.s.a., WSA odrzucił to zażalenie jako niedopuszczalne wskazując, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego, nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zażalenie na to postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił uznanie, że nie istnieją podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie; uznanie, że skarżący uchylał się od złożenia rzetelnych wyjaśnień oraz od złożenia żądanych dokumentów i nie wykazał, że jego wniosek jest zasadny, w sytuacji, gdy nie rozpoznano jego wniosku o przedłużenie terminu do wykonania wezwania (nie powiadomiono go o tym) oraz nie wezwano do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, w sytuacji uznania, że przedstawione przez stronę dowody na poparcie twierdzeń okazały się niewystarczające. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny dopuszczalności środka odwoławczego od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, przykładowo wymienione w § 2 ww. przepisu, wykonuje referendarz sądowy. Z kolei zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowienia referendarza stronie przysługuje sprzeciw do właściwego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy. W tych sprawach sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest więc środkiem odwoławczym, a wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy, działa jako sąd drugiej instancji. Z art. 194 § p.p.s.a. wynika, że zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje wyłącznie na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia, których przedmiotem są kwestie wymienione w pkt 1-10. Postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy nie zostały ujęte w tym katalogu. Powyższe oznacza, że od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje żaden środek odwoławczy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ ani art. 194 § 1 p.p.s.a., ani żaden inny przepis szczególny ustawy, nie przewidują możliwości zaskarżenia tego orzeczenia zażaleniem. Prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji odrzucił zażalenie skarżącego, na podstawie art. 194 § 1 w zw. z art. 178 p.p.s.a., z powodu jego niedopuszczalności, wyczerpująco wyjaśniając w zaskarżonym postanowieniu dlaczego złożone przez skarżącego zażalenie było niedopuszczalne i powołując w tym zakresie właściwą podstawę prawną. Wobec niedopuszczalności zażalenia na rozstrzygnięcie WSA o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy, nie mogły podlegać rozpoznaniu i uwzględnieniu przez NSA podniesione przez skarżącego w tym zażaleniu zarzuty kwestionujące prawidłowość poglądu, że nie spełnia on przesłanek do przyznania mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.