II GZ 12/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1584/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia biegłego rewidenta z listy podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 listopada 2009 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1584/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z dnia [...] kwietnia 2008 r. o nr [...] w przedmiocie skreślenia biegłego rewidenta z listy podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że J. J. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jej jedynym dochodem jest zajęta przez komornika emerytura w kwocie 1113 zł, zaś jako składniki swojego majątku wymieniła ½ działki o powierzchni 330 m2 położonej w Z. oraz 15 m2 w domu rodzinnym. Wskazała również, że obciążają ją niespłacone pożyczki zaciągnięte na budowę domu w Z. W toku postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy J. J. była dwukrotnie wzywana (na zarządzenie referendarza sądowego – pismem z dnia 6 kwietnia 2009 r., a także na zarządzenie Przewodniczącego – pismem z dnia 31 lipca 2009 r.) do uzupełnienia wniosku poprzez przedstawienie dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego: dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury, dokumentu potwierdzającego fakt zajęcia emerytury przez komornika, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających konieczne miesięczne wydatki na utrzymanie, dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem pracowników oraz biura skarżącej. Na pierwsze z wezwań J. J. nie odpowiedziała (co skutkowało przyjęciem, że nie wykazała swojej trudnej sytuacji majątkowej i w konsekwencji – odmową przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego – postanowienie z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1584/08). Natomiast w odpowiedzi na drugie z wezwań skarżąca wyjaśniła, że nie posiada konta bankowego, jej miesięczne koszty stałe związane z opłatami za gaz, energię, telefony, leki itp. wynoszą około 1476 zł, zaś koszty stałe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej wynoszą około 4327 zł, natomiast emerytura netto za miesiąc lipiec 2009 r. wyniosła 1462 zł, przy czym komornik zajął z niej 634 zł. W załączeniu strona przesłała trzy faktury: za gaz na kwotę 244,94 zł (za okres od 1 czerwca do 31 lipca 2009 r.), za telefon komórkowy na kwotę 85 zł (za okres od 13 czerwca do 12 lipca 2009 r.) oraz za prąd na kwotę 709,99 zł (za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2009 r.). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji wziął także pod uwagę informacje znane Sądowi z urzędu, a wynikające z treści dokumentów załączonych do spraw o sygn. akt VI SA/Wa 2602/08 oraz VI SA/Wa 1784/07, w których skarżąca także złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie tych dokumentów Sąd przyjął, że dochód skarżącej w roku podatkowym 2008 wyniósł 127549 zł (28182 zł z tytułu świadczeń emerytalnych i 99367 zł z tytułu działalności gospodarczej), zaś koszty związane z prowadzeniem firmy wyniosły w 2008 r. 51933 zł, zaś w 2009 r. skarżąca spodziewa się, że koszty te będą wyższe o 30%. Ponadto Sąd wziął pod uwagę oświadczenie strony, że obecnie nie wykonuje ona pracy zawodowej, bowiem z uwagi na wykreślenie jej z listy biegłych rewidentów nie osiąga żadnych dochodów, natomiast ponosi stałe koszty utrzymania biura, pracowników, płaci podatki i świadczenia ZUS. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stan majątkowy skarżącej wynika jedynie z jej własnych oświadczeń, zaś mimo kilkukrotnych wezwań strona nie przedłożyła dokumentów potwierdzających te oświadczenia. Według oświadczeń strony, miesięczne koszty stałe ponoszone przez skarżącą to łączna kwota około 5800 zł, przy miesięcznym dochodzie w wysokości 828 zł (kwota emerytury po potrąceniu kwoty związanej z zajęciem komorniczym). Taki stan majątkowy może budzić wątpliwości. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż rzeczywiście i obiektywnie nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w niniejszym postępowaniu sądowym i dlatego odmówił jej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. J. Podniosła, że od 1 stycznia 2009 r. nie osiąga dochodu poza emeryturą, która i tak nie pokrywa kosztów telefonu, faxu, światła, wody, gazu, leków i rehabilitacji. Do zażalenia strona dołączyła ponowne oświadczenie o dochodach, z którego wynika, że posiada ½ nieruchomości – działka 335 m2 i dom w budowie, a także 15 m2 we wspólnym domu rodzinnym oraz że osiąga emeryturę w wysokości 1113 zł, której wysokość jest zmienna w zależności od zajęcia przez komornika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy), na mocy art. 255 p.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, żaląca nie wykazała, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania sądowego oraz zastępstwa prawnego. Mimo wezwania przez referendarza sądowego, a następnie przez Sąd pierwszej instancji, J. J. nie przedstawiła dodatkowych dokumentów, które by potwierdzały jej trudną sytuację materialną i wyjaśniały uzasadnione wątpliwości co do wysokości osiąganych przez żalącą dochodów w stosunku do ponoszonych wydatków. Wątpliwości te dotyczą złożonych przez J. J. oświadczeń, z których wynika, że wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i koszty stałe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (około 5800 zł) znacznie przewyższają osiągany przez żalącą dochód (około 828 zł). Powyższe nieścisłości oraz brak udziału żalącej w ich wyjaśnieniu (tj. nienadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanej emerytury) sprawiły, że niemożliwa była ocena sytuacji materialnej J. J. Podkreślić należy, że to strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania swojej trudnej sytuacji majątkowej. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku pozostają w sprzeczności z informacjami o jej stanie majątkowym zawartymi w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. PG ----------------------- 2