II GZ 113/23

Dnia 25 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2054/22 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi C. N., K. N., M. N. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na zjazd z drogi krajowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z 29 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2054/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę C.N., K.N., M.N. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z [...] maja 2022 r. w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na zjazd z drogi krajowej, a także orzekł o zwrocie kwoty 200 zł, uiszczonej tytułem wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący C.N. i K.N. – zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI z 29 lipca 2022 r. zostali wezwani do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi poprzez wskazanie numeru PESEL. Wezwania zostały doręczone 26 sierpnia 2022 r., natomiast odpowiedzi zostały nadane w placówce pocztowej 5 września 2022 r., a więc z uchybieniem terminu, co uzasadniało odrzucenie skargi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł C.N., zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 178 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., polegające na nieprawidłowym przyjęciu istnienia braku formalnego uniemożliwiającego nadanie skardze prawidłowego biegu w sytuacji, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, w konsekwencji czego niepodanie tego numeru w skardze nie powoduje naruszenia art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a, skutkującego uznaniem, że zachodzą podstawy do jej odrzucenia na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie w okolicznościach przedmiotowej sprawy podlegało uwzględnieniu. Na wstępie należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych została dostrzeżona różnica stanowisk w przedmiocie zagadnienia, czy niepodanie przez skarżącego będącego osobą fizyczną w skardze numeru PESEL, zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., pod rygorem odrzucenia skargi w sytuacji, gdy w aktach administracyjnych sprawy znajduje się taki numer. W judykaturze sądów administracyjnych wykształciły się w powyższym zakresie dwie przeciwne linie orzecznicze. Według stanowiska pierwszego w sytuacji, gdy numer PESEL strony skarżącej wynika z akt sprawy, nie można przyjmować, że występuje brak formalny skargi uniemożliwiający nadanie temu pismu prawidłowego biegu (art. 49 § 1 p.p.s.a.). Jeśli przedmiotowy numer identyfikujący osobę fizyczną można łatwo ustalić bazując na treści akt administracyjnych, bez konieczności wzywania strony do jego uzupełnienia, to staranna analiza tych akt prowadząca do odnalezienia powyższej informacji - pozwala sądowi nadać skardze dalszy bieg. Jednocześnie podkreśla się, że sąd administracyjny nie jest zwolniony z obowiązku samodzielnego poszukiwania powyższej informacji w aktach sprawy. Skoro bowiem pełna identyfikacja skarżącego jest możliwa w oparciu o treść akt administracyjnych, to nie ma podstaw do kierowania do skarżącego wezwania o uzupełnienie przedmiotowego braku formalnego skargi i w konsekwencji nie ma też podstaw do odrzucenia takiej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W takiej sytuacji NSA uznał za niezasadne wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi pod rygorem jej odrzucenia , stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a. (tak np. postanowienia z dnia: 5 lipca 2022 r., sygn. akt III OZ 85/22; 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FZ 64/22; 24 września 2022 r., sygn. akt I OZ 274/21; 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt I GZ 227/21; 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GZ 260/21; 8 lipca 2021 r" sygn. akt II GZ 219/21). Drugie stanowisko opiera się na założeniu, że braki formalne skargi nie mogą być uzupełniane przez sąd administracyjny. Nie jest bowiem możliwe poszukiwanie przez sąd w aktach administracyjnych sprawy informacji mających stanowić normatywnie określony element pisma sądowego. Do uzupełnienia braków formalnych skargi zobowiązany jest wyłącznie skarżący. Zatem w sytuacji, gdy skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi i nie nadesłał do akt sądowych numeru PESEL, zgodnie z wezwaniem, to sąd I instancji zobowiązany jest skargę odrzucić. Bez znaczenia jest przy tym, że numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. Takie stanowisko NSA zaprezentował przykładowo w postanowieniach z dnia: 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OZ 373/22 oraz I OZ 320/22; 28 lipca 2022 r., sygn. akt. II GZ 311/22; 21 lipca 2022 r" sygn. akt I OZ 306/22; 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 18/20; 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OZ 1416/19; 17 stycznia 2020 r., sygn. akt II GZ 319/19; 18 września 2019 r., sygn. akt II GZ 174/19. Istotny w tym zakresie jest pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13 (ONSAiWSA z 2014 r., nr 3, poz.39). W uzasadnieniu tego orzeczenia dotyczącego zgodnie z treścią wniosku o podjęcie uchwały jedynie skutków procesowych niedołączenia przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, sformułowano także ogólne uwagi na temat trybu usuwania braków formalnych skargi oraz konsekwencji ich niedochowania, akcentując przede wszystkim, że "ustawodawca nie przewidział prawnych możliwości uzupełniania braków formalnych żadnych pism procesowych przez sąd, ani nie dokonał rozróżnienia na braki "istotne" i "nieistotne", a jedynie wskazał na braki, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, (...)". W ocenie składu siedmiu sędziów NSA, niedołączenie przez skarżącego odpisu skargi "w sposób oczywisty wywiera wpływ na sytuację procesową pozostałych stron postępowania, jest brakiem, który uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu. Przyjęcie odmiennego poglądu nie daje się pogodzić z brzmieniem wskazanego przepisu oraz zasadą równości stron postępowania i zasadą kontradyktoryjności, a w konsekwencji niekiedy może prowadzić do stwierdzenia, że strona postępowania została pozbawiona możliwości udziału w tym postępowaniu.". Ponadto sporządzanie odpisów pisma przez sąd w celu usunięcia braków za jedną ze stron postępowania "nie tylko nie mieści się w zakresie dopuszczalnych czynności procesowych sądu, ale ponadto mogłoby wskazywać na działanie sądu w interesie jednej ze stron, a to z kolei podważałoby zasadę bezstronności sądu. Brak jest uzasadnienia prawnego dla stanowiska nakazującego sądowi uzupełnianie braków formalnych pisma procesowego za stronę w celu umożliwienia nadania mu dalszego biegu lub zapobieżenia sankcji prawnej w postaci odrzucenia pisma.". Dostrzeżone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i opisane wyżej rozbieżności stanowiły podstawę do złożenia przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosku o podjęcie uchwały w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. II GPS 3/22 i aktualnie oczekuje na rozpoznanie. Na tle powyższych poglądów powstaje zasadnicze pytanie, czy i w jakim zakresie można w sposób uprawniony przyjąć, że niepodanie w skardze numeru PESEL przez skarżącego będącego osobą fizyczną, zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. jest brakiem formalnym skargi, który uniemożliwia nadanie jej prawidłowego (dalszego) biegu. Przyjmując, że – w przeciwieństwie do braków formalnych w postaci niedołączenia przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników – samo niepodanie numeru PESEL nie uniemożliwia jednoznacznej identyfikacji strony skarżącej ze względu na stwierdzenie tego numeru przez sąd z urzędu i jednocześnie brak ten nie ma wpływu na sytuację procesową pozostałych stron (uczestników) postępowania, należałoby – zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13 – opowiedzieć się za poglądem, że rozważany brak formalny skargi nie jest brakiem, który uniemożliwia nadanie jej prawidłowego biegu. W tej sytuacji, jeżeli istnieją poważne racje za przyjęciem stanowiska korzystnego dla strony skarżącej i zgodnego z przesłankami zawartymi w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, a dodatkowo przed Naczelnym Sądem Administracyjnymi zawisła sprawa o podjęcie kolejnej uchwały na tle art. 49 § 1 p.p.s.a., to – wobec stwierdzenia, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się numer PESEL, do którego uzupełnienia był wzywany skarżący – uzasadnione jest uchylenie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. Mając na względzie powyższe argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak w sentencji.