II GZ 1113/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 11 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 1504/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia: oddalić zażalenie.

S. J. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z 25 maja 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego. W toku postępowania skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, że nie posiada środków finansowych. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przesłanie m.in. dokumentu poświadczającego, że skarżący jest osobą bezrobotną, odpisu lub kopii zeznania podatkowego o podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 i 2015, wyciągów bankowych, wykazu rachunków bankowych i inne. Skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów. Referendarz sądowy postanowieniem z 29 kwietnia 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył od postanowienia referendarza sądowego sprzeciw, w którym stwierdził, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co winno skutkować zwolnieniem go od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 11 lipca 2016 r. (sygn. akt III SA/GL 1504/15) na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że sytuacja materialna skarżącego, którą przedstawił w formularzu PPF, nie została przez niego udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Skarżący pomimo wezwania nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte w druku PPF. Tym samym nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść kosztów sądowych. W związku z tym brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. S. J.na powyższe postanowienie złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy. W uzasadnienie podniósł, że jego sytuacja jest na tyle trudna, że powinien być zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Na wstępie należy podnieść, że prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykonał wezwania sądu i nie złożył dokumentów umożliwiających ocenę jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że nie miał podstaw do przyjęcia, że zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Gliwicach, że dane ujęte przez skarżącego w formularzu PPF nie były wystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. W związku z tym, że skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie żądanych dokumentów jego oświadczenie jest niepełne i niewystarczające do oceny zasadności jego żądania. Podkreślenia wymaga, że Sąd zaś rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może z urzędu przeprowadzać postępowania wyjaśniającego ani poszukiwać przyczyn ubiegania się przez stronę skarżącą o przyznanie prawa pomocy. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.