II GZ 103/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w punkcie II sentencji wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2527/18 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi B. W., D. W., J. D., O. D., R. D., A. D., B. B., M. B. i K. M. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie określenia zakresu nieprawidłowości, ustalenia obowiązku ich usunięcia oraz nałożenia kary pieniężnej w sprawie naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów postanawia: uchylić zawarte w punkcie II sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2527/18 postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego i w tym zakresie sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dniu 4 kwietnia 2019 r., w sprawie ze skargi B. W., D. W., J. D., O. D., R. D., A. D., B. B., M. B. i K. M. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego postanowień rozporządzenia, uchyla zaskarżoną decyzję (punkt I sentencji wyroku) oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego w ten sposób, że zasądził od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz B. W., D. W., J. D., O. D., R. D., A. D., B. B., M. B. i K. M. kwotę po 200 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz solidarnie na rzecz skarżących kwotę 480 złotych (punkt II sentencji wyroku). Pełnomocnik B. W. zażaleniem zaskarżył w części wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu - punkt II wyroku. Postanowieniu w nim zawartemu zarzucił: 1. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 202 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), poprzez wydanie postanowienia, w przedmiocie rozliczenia kosztów procesu, na mocy którego zasądzono na rzecz skarżących koszty zastępstwa procesowego, w sposób solidarny, w sytuacji gdy koszty zastępstwa adwokackiego winny zostać rozliczone odrębnie, w odniesieniu do skargi każdego ze współuczestników formalnych sporu (analogicznie do sposobu rozliczenia kosztu wpisu sądowego); 2. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 202 § 2 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, iż skarżący dochodzili wspólnych uprawnień, w sytuacji gdy charakter roszczeń każdego ze współuczestników formalnych sporu był indywidualny, to jest rekompensata w kwocie 400,00 euro przewidziana dla każdego pasażera dotkniętego opóźnieniem, co za tym idzie brak było podstawy prawnej dla zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego, w sposób solidarny; 3. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 206 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, iż: a) miarkowanie indywidualnie należnych współuczestnikom formalnym kosztów procesu, tożsame jest ze zmianą ich charakteru - to jest z indywidualnej należności do należności solidarnej; b) błędne uznanie, iż nakład pracy pełnomocnika procesowego, jest przesłanką uzasadniającą obniżenie stawki zastępstwa adwokackiego, poza stawkę minimalną, określoną przepisami szczegółowymi - co w konsekwencji ogranicza prawo do skarżących do Sądu ; c) błędne uznanie, iż art. 206 p.p.s.a. ma zastosowanie dla innych sytuacji, niż związanych z nadużyciem prawa podmiotowego strony (co w niniejszej sytuacji nie mogło mieć miejsca). Podnosząc te zarzuty strona wniosła o zmianę punktu II skarżonego wyroku poprzez zastąpienie jego dotychczasowego brzmienia, treścią: 1) zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących O. D., J. D., B. W., D. W., B. B., M. B., A. D., R. D. oraz K. M. kwot po 680,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym po: a) 480,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego; b) 200,00 złotych- tytułem kosztu opłaty od skargi. Ponadto strona wniosła o przedstawienie następujących pytań prawnych powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego: a) Czy współuczestnikom formalnym, o jakich mowa w art. 202 § 1 p.p.s.a. w zw. z treścią art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a., reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika procesowego, będącego adwokatem przysługuje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej pojedynczej stawce kosztów zastępstwa adwokackiego, określonej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie czy też w wysokości odpowiadającej iloczynowi stawki zastępstwa procesowego, o której wyżej mowa oraz ilości współuczestników formalnych? b) Czy na gruncie przepisów Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w szczególności art. 206 p.p.s.a., możliwe jest w przypadkach współuczestnictwa formalnego rozliczenie kosztów należnych współuczestnikowi przez obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika procesowego - poniżej stawki minimalnej przewidzianej w przepisach wykonawczych? Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w zakresie zarzutów podniesionych w punktach 1 i 2 jego petitum. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji orzekając o zwrocie kosztów postępowania postanowił zasądzić od organu na rzecz skarżących kwotę po 200 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz solidarnie na ich rzecz kwotę 480 złotych. Postanowienie to w zakresie, w jakim dotyczyło zwrotu uiszczonego wpisu sądowego jest prawidłowe. Jednakże w zakresie, w jakim obejmuje ono zobowiązanie organu do zwrotu skarżącym solidarnie kwoty 480 zł tytułem kosztów postępowania sądowego obarczone jest wadą czyniącą koniecznym uchylenie zawartego w punkcie II sentencji wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r. postanowienia. Wskazać bowiem należy, że uprawnienia skarżących związane z przedmiotem zaskarżenia nie są wspólne. Każdemu z nich przysługują bowiem odrębne uprawnienia na podstawie przepisów Rozporządzenia (We) Nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego I Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U.UE.L. 2004.46.1 z dnia 17 lutego 2004 r.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia, w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy mają (poza ściśle określonymi w rozporządzeniu przypadkami) prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7 tego rozporządzenia. Z kolei w art. 7 ust. 1 rozporządzenia przewidziano, że w przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości 250, 400 lub 600 EUR w zależności od kierunku i długości lotu określonej w kilometrach. Z powyższego wynika zatem, że każdy ze skarżących w tej sprawie posiadał swój indywidualny interes prawny w zaskarżeniu decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika przepisów powołanego wyżej rozporządzenia (w tym w zakresie obowiązku wypłaty na rzecz każdego ze skarżących jako pasażera odszkodowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia). Nie ma przy tym istotnego znaczenia to, że cel, który chcą osiągnąć skarżący, skarżąc przewlekłość postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, jest wspólny (por. np. postanowienia NSA: z 28 lutego 2019 r., sygn. akt I OZ 161/19, z 4 grudnia 2018 r. o sygn. akt I OZ 1170/18 i I OZ 1171/18). Skarżący są współuczestnikami formalnymi sporu, a więc zwrot kosztów przysługuje każdemu z nich odpowiednio do udziału w sprawie. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z 10 lipca 2015 r., sygn. akt III CZP 29/15 (OSNC 2016/6/69), w razie współuczestnictwa formalnego (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.), do niezbędnych kosztów procesu poniesionych przez współuczestników reprezentowanych przez jednego pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika. Sąd I instancji rozpoznając ponownie sprawę w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego mieć będzie na uwadze powyższe rozważania. Za niezasadny uznać należy natomiast zarzut pomieszczony w punkcie 3 petitum zażalenia, dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 206 p.p.s.a. Jak bowiem wynika z treść objętego zażaleniem postanowienia oraz jego motywów i wskazanych podstaw prawnych, Sąd I instancji nie miarkował kosztów postępowania sądowego zasądzonego od organu na rzecz skarżących. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosował art. 206 p.p.s.a., nie ma wobec tego jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia naruszenia tego przepisu. Końcowo, odnosząc się do wniosku o przedstawienie powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego pytań prawnych sformułowanych w zażaleniu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Nie budzi bowiem wątpliwości współuczestnictwo formalne skarżących w niniejszej sprawie i konieczność zastosowania regulacji zawartej w art. 202 § 1 p.p.s.a. Z uwagi zaś na brak zastosowania w przedmiotowej sprawie instytucji miarkowania kosztów z art. 206 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje również podstaw do przedstawienia pytania prawnego dotyczącego tego przepisu w przypadkach współuczestnictwa formalnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.