II GW 135/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Burmistrza Dzierżoniowa z dnia 21 listopada 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Dzierżoniowa a Prezydentem Miasta Dąbrowa Górnicza w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wskazać Burmistrza Dzierżoniowa jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

|Uzasadnienie | | | |1. Pismem z dnia 21 listopada 2024 r. Burmistrz Dzierżoniowa (dalej: wnioskodawca), działający przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w| |Dzierżoniowie wniósł na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami | |administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) oraz art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. | |Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) o rozstrzygnięcie sporu o właściwość | |pomiędzy wnioskodawcą a Prezydentem Miasta Dąbrowa Górnicza (dalej: strona przeciwna) w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń | |opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla Pani Ż. S. (dalej: Świadczeniobiorca, Uprawniona). | |We wniosku wskazano, że w dniu 28.10.2024 Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej przekazał do Ośrodka wniosek z dnia | |04.10.2024 r. z (...)Centrum Onkologii - Szpitala —(...)o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków | |publicznych dla Uprawnionej, uznając się̨ tym samym organem niewłaściwym w sprawie. | |Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej (dalej: MOPS w Dąbrowie Górniczej) przekazał do Ośrodka Pomocy Społecznej w | |Dzierżoniowie (dalej: GOPS w Dzierżoniowie) dokumenty, biorąc pod uwagę fakt, iż Uprawniona jest osobą bezdomną i nie posiada aktualnego | |miejsca zamieszkania na terenie Dąbrowy Górniczej, natomiast posiadała zameldowanie na pobyt stały pod adresem ul. (...)w Dzierżoniowie. Z | |dokumentacji przekazanej z MOPS w Dąbrowie Górniczej wynika, że Pani Ż. S. jest osobą bezdomną, podczas wywiadu środowiskowego nie podała | |aktualnego miejsca zamieszkania, nie ustalono jak długo i gdzie przebywała w Dąbrowie Górniczej. Kiedy doszło do zdarzenia Uprawnioną | |przetransportowało pogotowie ratunkowe do ww. szpitala w Dąbrowie Górniczej. Z danych pozyskanych przez MOPS w Dąbrowie Górniczej wynika | |również, że Uprawniona do 2022 r. zamieszkiwała w Łaziskach Górnych, korzystała też z pomocy tamtejszego Ośrodka Pomocy Społecznej. | |W związku z tym, że MOPS w Dąbrowie Górniczej nie ustalił ostatniego miejsca zamieszkania ani pobytu, zdaniem Wnioskodawcy miejscem pobytu| |ww. jest Dąbrowa Górnicza, zaś jedynym powodem uznania się za organ niewłaściwy w sprawie ustalenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej | |finansowanych ze środków publicznych dla Pani Ż. S. jest fakt, że Pani Ż. S. jest osobą bezdomną. | |2. Pismem z dnia 15 stycznia 2025 r. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza wskazał, że Uprawniona jest osobą bezdomną. | |Dalej Strona przeciwna wskazała, że w trakcie prowadzonego postępowania wystąpiono z wnioskiem o udostępnienie danych jednostkowych z | |rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL do Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że Uprawniona nie | |posiada adresu zameldowania na pobyt stały oraz pobyt czasowy na terenie kraju, a ostatni meldunek stał posiadała w Dzierżoniowie przy ul.| |(...). | |Z zebranych w trakcie trwania postępowania dokumentów nie jest możliwe w sposób pewny ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania osoby | |bezdomnej z drugiej zaś możliwe jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania na podstawie faktu ostatniej zameldowania na terenie | |Dzierżoniowa. Wobec powyższego Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza wniósł o wskazanie Burmistrza Dzierżoniowa jako właściwego do | |rozstrzygnięcia w powyższej sprawie. | | | |Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: | | | |3. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 | |z późn. zm.; dalej przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu | |terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między | |organami tych jednostek a organami administracji rządowej. | |Pojęcie sporu, którym w przywołanym przepisie posługuje się ustawodawca, odnosi się do sytuacji, w której przynajmniej dwa organy | |administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) albo każdy z organów uważa się za niewłaściwy (spór | |negatywny). Innymi słowy, spór o właściwość ma miejsce wówczas, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji | |publicznej dotyczy jednoczesnego przyjmowania lub wyłączania przez te organy własnych kompetencji do załatwiania indywidualnej sprawy | |administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (t.j. Dz. U. 2024 r., | |poz. 572 ze zm., dalej przywoływana jako: "k.p.a."), a więc sprawy, która w toku administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego przed | |organem administracji publicznej podlega załatwieniu w drodze aktu administracyjnego, bądź w innej prawnej formie działania administracji | |publicznej podlegającej kontroli sądu administracyjnego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 listopada 2006 r. | |sygn. akt II OW 51/06; 18 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 14/09; 17 listopada 2009 r. sygn. akt I OW 180/09). Spory te Naczelny Sąd | |Administracyjny rozstrzyga na wniosek, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. | |W rozpoznawanej sprawie zaistniały spór pomiędzy organami jest negatywnym sporem o właściwość, żaden z pozostających w sporze organów nie | |uznaje się bowiem za właściwy do rozpoznania wniosku placówki medycznej o potwierdzenie prawa Uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej | |finansowanych ze środków publicznych. | |4. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Właściwość organu do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki | |zdrowotnej reguluje art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków | |publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.; dalej przywoływana jako: "u.ś.o.z."), z którego wynika, że dokumentem | |potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze | |względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. | |Zagadnienie ustalenia organu właściwego do wydania decyzji, o której mowa w przywołanym przepisie prawa, stanowiło przedmiot licznych | |wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rezultacie których doszło do wypracowania ugruntowanego już podejścia do tej kwestii (por.| |np. postanowienia NSA z: 21 czerwca 2022 r. sygn. akt II GW 8/22; 27 maja 2022 r. sygn. akt II GW 5/22; 17 maja 2022 r. sygn. akt II GW | |1/22; 10 listopada 2021 r. sygn. akt II GW 86/21; 20 sierpnia 2021 r. sygn. akt II GW 41/21; 27 lipca 2020 sygn. akt II GW 13/20; 18 maja | |2020 r. sygn. akt II GW 4/20; 19 marca 2020 r. sygn. akt II GW 43/18; 17 stycznia 2020 r. sygn. akt II GW 30/19; 3 października 2019 r. | |sygn. akt II GW 19/19; 25 stycznia 2019 r. sygn. akt II GW 40/18; 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GW 6/18; 19 grudnia 2017 r. sygn. akt | |II GW 65/17; 26 września 2017 r. sygn. akt II GW 25/17). | | | |Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie podziela wyrażany w przywołanych wyrokach pogląd, że art. 54 | |ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy | |z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, nie regulując jednak kwestii właściwości organu w sytuacji braku | |możliwości ustalenia miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. | |W tej zaś mierze brak jest podstaw do stosowania ustawy o pomocy społecznej, w szczególności jej art. 101 ust. 1 i 2, zgodnie z którym | |właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby | |bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Jakkolwiek bowiem art. 54 ust. | |3 pkt 3 u.ś.o.z. przewiduje, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się między innymi po stwierdzeniu spełniania kryterium | |dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, to jednak treść tego przepisu nie daje podstaw, aby wnioskować o dalej | |jeszcze idących jej konsekwencjach niż te, które wyraźnie z niej wynikają. | |Innymi słowy, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że przywołany przepis nie stanowi odesłania do ustawy o pomocy społecznej w zakresie, | |który można byłoby uznać za pomocny do ustalenia właściwości organu. W analizowanym zakresie nie sposób jest również posiłkować się art. | |101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, gdyż przedmiot regulacji tej ustawy odnosi się do właściwości organów w sprawach świadczeń z pomocy| |społecznej. | |5. W sytuacji, gdy na podstawie przepisów szczególnych nie można wskazać organu właściwego do rozpatrzenia sprawy, trzeba odwołać się do | |przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących ogólne zasady ustalania właściwości miejscowej organu administracji | |publicznej. Skoro zatem art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. nie pozwala na określenie właściwości organu w przypadku braku możliwości ustalenia | |miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, a brak jest jednocześnie w odniesieniu do tej kwestii także innych przepisów szczególnych, które | |wyłączałyby stosowanie k.p.a., to ustalanie właściwości miejscowej organu następuje z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 21 § 1 i 2| |k.p.a. | |Biorąc pod uwagę treść oraz wszystkie konsekwencje wynikające z art. 21 § 1 i 2 k.p.a., należy przyjąć, że warunkiem prawidłowego | |stosowania art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. jest uwzględnienie tego, że art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wiąże właściwość miejscową organu wyłącznie z | |miejscem zamieszkania świadczeniobiorcy, nie zaś – jak stanowi przywołany przepis k.p.a. – ewentualnie także z miejscem pobytu strony. W | |związku z tym, w sytuacji braku możliwości ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, właściwość miejscową organu | |właściwego do wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., ustala się według ostatniego miejsca zamieszkania | |świadczeniobiorcy. | |Przepisy k.p.a., ani przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie definiują pojęcia | |"miejsca zamieszkania". Przy ustaleniu miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy za uzasadnione trzeba zatem uznać posiłkowanie się treścią | |art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem | |stałego pobytu. W rozumieniu przywołanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki, a mianowicie zewnętrzny (fakt | |przebywania) oraz wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest | |czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności | |życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na | |pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu. | |6. W sprawach takich jak rozpatrywana, dotyczących potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych, organy mają do czynienia m.in. z osobami | |w kryzysie mieszkaniowym czy osobistym, co stanowi zasadnicze źródło problemów z ustaleniem aktualnego adresu zamieszkania. | |W tej sprawie stwierdzić należy, że ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzone zameldowaniem na pobyt stały było w | |Dzierżoniowie, co wynika z okoliczności faktycznych przedstawionych przez Organy, a wynikających z załączonych do wniosku dokumentów. | |Pobytem stałym jest z kolei zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 736) | |jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. | |Organem właściwym do rozpoznania wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych| |i wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.s.o.z., jest Burmistrz Dzierżoniowa, choć na podstawie okoliczności sprawy nie można | |stwierdzić, że świadczeniobiorca ma obecnie miejsce zamieszkania na terenie Dzierżoniowa. Niemniej jednak na podstawie bezspornych | |okoliczności można wywieść, iż w przeszłości Uprawniona zamieszkiwała w Dzierżoniowie, gdzie była zameldowana na pobyt stały. Wprawdzie | |brak jest podstaw do utożsamiania miejsca zameldowania danej osoby z miejscem jej zamieszkania, niemniej jednak ten ostatni fakt, w | |okolicznościach tej sprawy, dodatkowo potwierdza niekwestionowane miejsce zamieszkiwania świadczeniobiorcy w przeszłości. | |Nie ma podstaw do przyjęcia, że ostatnim miejscem zamieszkania Uprawnionej była Dąbrowa Górnicza, gdyż jak wynika z wywiadu środowiskowego| |jako dokumentu dołączonego do wniosku, Uprawniona podała, że przebywała tam przypadkowo. | |W świetle przedstawionych argumentów oraz okoliczności wynikających z akt sprawy, za w pełni uzasadnione trzeba zatem uznać twierdzenie, | |że organem właściwym do rozpoznania sprawy o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków| |publicznych i wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. jest Burmistrz Dzierżoniowa, bowiem ostatnim znanym miejscem | |zamieszkania i zameldowania Uprawnionej jest Dzierżoniów. | |7. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 | |p.p.s.a. | | | |Wszystkie przywołane orzeczenia pochodzą z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl | | | |