II GSK 989/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Dariusz Zalewski Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej F. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 1156/24 w sprawie ze skargi F. Sp. z o.o. w G. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 12 lipca 2024 r. nr SP.906.1.33.2024.JW w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1156/24 oddalił wniesioną przez F. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (zwaną dalej spółką F.) skargę na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 12 lipca 2024 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tarnobrzegu z dnia 23 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia u W. E. choroby zawodowej w postaci choroby skóry - alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. W wyroku tym, z powołaniem się na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd I instancji podzielił pogląd orzekających w sprawie organów. Stwierdził, że Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie (zwany dalej PPWIS) prawidłowo zastosował art. 2351 i art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 277, zwanej dalej k.p.) w zw. z § 8 ust. 1 w zw. z § 2 i poz. 18.1 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1836, zwanego dalej r.ch.z.), a także art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej k.p.a.). Orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły, że w stosunku do W. E. wystąpiła choroba zawodowa w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. W. E. był zatrudniony w: 1) W. S.A. z siedzibą w G. (poprzednika prawnego F. Sp. z o.o. z siedzibą w G.): a) od [..] września 1977 r. do [...] czerwca 1980 r., na stanowisku formiarz-odlewnik oraz b) od [...] sierpnia 1980 r. do [...] sierpnia 1984 r. na stanowisku operator maszyn i urządzeń odlewniczych (z uwzględnieniem zasadniczej służby wojskowej od [...] lipca 1982 r. do [...] sierpnia 1984 r.), 2) S. Sp.k. z siedzibą w D., na rzecz F. Sp. z o.o. z siedzibą w G.: a) od [...] stycznia 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. oraz b) od [...] stycznia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. - na stanowisku operator maszyn odlewniczych, a także 3) F. Sp. z o.o. z siedzibą w G., od [...] grudnia 2018 r. do [...] kwietnia 2020 r., na stanowisku operator maszyn odlewniczych. W trakcie pracy na stanowisku operator maszyn odlewniczych W. E. miał stały kontakt z ciekłym metalem, w skład którego wchodziło głównie aluminium oraz dodatki stopowe, w tym nikiel. W trakcie zatrudnienia pojawiły się u niego zmiany na skórze, a końcowo 30 września 2019 r. wykryto u niego uczulenie na nikiel, który był alergenem występującym w środowisku pracy (w postaci siarczanu niklu) w zakładzie pracy, tj. w spółce F. i jej poprzednikach prawnych. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. orzeczeniem lekarskim z dnia 11 października 2023 r., nr [...] orzekł o rozpoznaniu u W. E. choroby zawodowej w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. W orzeczeniu stwierdzono, że przyczyną choroby była praca na stanowisku narażonym na działanie czynnika szkodliwego, związków niklu. Z wyrokiem nie zgodziła się F. Sp. z o.o. z siedzibą w G. wnosząc od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej, zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie: 1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez: nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego wynikające z niepełnego postępowania dowodowego i błędne przyjęcie, że praca W. E. w F. miała związek z chorobą oraz poprzez udzielenie wiarygodności orzeczeniu lekarskiemu, choć nie spełniało ono wymogów stawianych opinii biegłego i było nienależycie uzasadnione, a także 2. przepisu prawa materialnego w postaci art. 2351 k.p., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wykryta choroba miała związek z pracą W. E.. PPWIS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183§ 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania obejmujących art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez: nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego wynikające z niepełnego postępowania dowodowego i błędne przyjęcie, że praca W. E. w F. miała związek z chorobą oraz poprzez udzielenie wiarygodności orzeczeniu lekarskiemu, choć nie spełniało wymogów stawianych opinii biegłego i było nienależycie uzasadnione. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że orzeczenie lekarskie właściwej jednostki medycyny pracy o rozpoznaniu choroby zawodowej jest środkiem dowodowym w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. i jakkolwiek jest dowodem w sferze wiadomości specjalnych, to jest to wyłącznie cecha zbliżająca je do statusu kodeksowej opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Jednostki I i II stopnia zostały włączone (inaczej niż biegli) w proces jurysdykcyjny i prowadzą we własnym zakresie wyspecjalizowaną fazę postępowania dowodowego, w ramach którego ustawodawca – kierując się specyfiką przedmiotu sprawy – zdecydował o powierzeniu ustaleń faktycznych podmiotom ulokowanym w odrębnej strukturze organizacyjnej, poza aparatem orzekających organów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2025 r., sygn. akt II GSK 695/22, CBOSA). Nie muszą więc takie orzeczenia, tak co do trybu ich dopuszczania, jak i formy, odpowiadać wymogom kodeksowej opinii biegłego; zresztą w skardze kasacyjnej nie wskazano aby któryś z przepisów k.p.a. o tego rodzaju środku dowodowym uległ naruszeniu. Regulacje k.p.a. nie odnoszą się też do uzasadnienia opinii biegłego, co próbowano wywodzić w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Niezależnie od tego, orzeczenie lekarskie wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. (z dnia 11 października 2023 r., nr [...]) stanowiące podstawę stwierdzenia choroby zawodowej w badanej sprawie, zostało wyposażone w uzasadnienie; motywy uzasadnienia odpowiadają wymogom logiki wypowiedzi oraz spójności. W zakresie wiadomości specjalnych (tj. związku stanu zdrowia uczestnika z jego zakresem czynności pracowniczych) spółka nie przedstawiła dowodu (zwłaszcza z opinii biegłego), który mógłby zakwestionować stan wiedzy przyrodniczej stwierdzony w relacjonowanym tu orzeczeniu. Nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego wynikające z niepełnego postępowania dowodowego. Skarżąca spółka, jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej uważa, że postępowanie wyjaśniające należało kontynuować poprzez "ponowne badania alergologiczne" uczestnika W. E., względnie poprzez zeznania świadków. Z zarzutem tym ściśle powiązany jest kolejny zarzut, naruszenia prawa materialnego w postaci art. 2351 k.p. poprzez błędne przyjęcie, że można było co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że schorzenie W. E. miało związek z czynnikiem szkodliwym w jego środowisku pracy. Trafnie przyjął Sąd I instancji, że organy prawidłowo zastosowały art. 2351 i art. 2352 w zw. z § 8 ust. 1 i § 2 oraz poz. 18.1 załącznika do r.ch.z. stwierdzając w stosunku do W. E. chorobę zawodową w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, należącą do kategorii chorób skóry; choroba ta z wysokim prawdopodobieństwem mogła zostać wywołana działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy w w jednym z okresów zatrudnienia w lub na rzecz F. (względnie w jego poprzednika prawnego) między [...] września 1977 r. a [...] kwietnia 2020 r. na stanowisku pracy >, tj. przy narażeniu na czynnik szkodliwy w postaci stałego kontakt z ciekłym metalem, w skład którego wchodziło aluminium, dodatki stopowe, w tym związki niklu (siarczan niklu). Wykonywanie pracy w trakcie wieloletniego stażu na stanowisku pracy o zakresie czynności związanym z bezpośrednią bliskością płynnego metalu pozwoliło, z uwzględnieniem wiedzy z zakresu medycyny pracy, stwierdzić, że choroba skóry o podłożu alergicznym została wywołana czynnikiem szkodliwym w środowisku pracy, jakim były opary siarczanu niklu. Twierdzenia skarżącej o konieczności prowadzenia dalszych dowodów (w kierunku ustalenia na podstawie nowych badań i ewentualnie zeznań) czy objawy nie mogły być widoczne w okresie poprzedzającym pracę w F. w zupełności ignorują znaczenie, jakie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej prawodawca przypisał orzeczeniom lekarskim właściwych jednostek służby zdrowia, o jakich mowa w § 6 ust. 1 i § 7 ust. 1 r.ch.z. Orzeczenia lekarskie w zakresie choroby zawodowej stanowiące środki dowodowe w postępowaniu przed organami Inspekcji Sanitarnej wydają w I instancji lekarze wojewódzkich ośrodków medycyny pracy lub klinik i poradni chorób zawodowych uniwersytetów bądź akademii medycznych, a w II instancji – instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 2 i 3 r.ch.z.). Jak przyjmuje się w utrwalonym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, orzeczenia te dowodami z zakresu wiadomości specjalnych i stanowią dowód w dziedzinie zdrowia człowieka, w tym wpływu środowiska pracy na stan tego zdrowia. Orzeczenia te są dla orzekających organów administracji w zasadzie wiążące co do zjawisk ze świata przyrody, związanych ze zdrowiem pracownika. Jeżeli nie budzą zasadniczych wątpliwości, stanowią jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej i realiów towarzyszących jej powstawaniu (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt II GSK 52/21, CBOSA). Same bowiem organy nie mając wiedzy specjalistycznej nie mogą wkraczać swoimi ustaleniami faktycznymi w ocenę sposobu prowadzenia badań lekarskich (wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2005/20, CBOSA). Nie ulega wątpliwości, że w badanej sprawie zgromadzono wymagane orzeczenie lekarskie wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. nr [...] stwierdzające u uczestnika alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. W orzeczeniu stwierdzono, że biorąc pod uwagę wywiad chorobowy i zgłaszane przez zainteresowanego dolegliwości, zakładem pracy, który potencjalnie spowodował chorobę jest F.. Zgodnie z oceną WOMP, W. E. podczas obsługi maszyn do odlewu płynnego metalu był narażony na wydobywający się w tym procesie siarczan niklu, który w tak długim i bliskim kontakcie z organizmem pełnoetatowego pracownika generuje zwykle chorobę alergiczną – kontaktowe zapalenie skóry. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także jego ocena przyjęta przez organy obu instancji i Sąd I instancji, okazały się prawidłowe. Stosownie do art. 2351 k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Stosownie do § 8 ust. 1 r.ch.z., decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim lub formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Decyzję wydaje właściwy państwowy inspektor sanitarny (§ 8 ust. 2 i 3 r.ch.z w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Dz.U. z 2024 r., poz. 416). Błędnie wywodziła F., że w sprawie należało kontynuować postępowanie dowodowe w celu wykazania, że schorzenie nie miało związku z zakładem pracy F.. Twierdzenie takie może dziwić tym bardziej, że organ przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe wykazując, iż tego rodzaju czynniki nie występowały zakładzie pracy P. Sp. z o.o., gdzie uczestnik w okresie od [...] listopada 1984 r. do [...] grudnia 2001 r. wykonywał zadania na stanowisku > i >. Co do poprzedników prawnych skarżącej, również ta partia zarzutu nie mogła okazać się usprawiedliwiona. Z punktu widzenia choroby zawodowej znaczenie jurydyczne ma nie nazwa przedsiębiorcy-pracodawcy, czy też jego obecna forma organizacyjna, ale "zakład pracy", o jakim mowa w § 6 ust. 5 pkt 4 r.ch.z., a więc struktura organizacyjna prawa pracy, w ramach której funkcjonowało to samo wciąż stanowisko pracy uczestnika W. E.. W sprawie nie było wątpliwości, a skarga kasacyjna tego nie próbowała nawet podważać, że w trakcie przebiegu zatrudnienia na stanowisku > i > uczestnik wykonywał pracę związaną bezpośrednio z odlewaniem form metalowych w tym samym zakładzie pracy w rozumieniu prawa pracy. Zgodnie z relacjonowanym już wcześniej art. 2351 k.p., chorobą zawodową jest nie tylko taka choroba wymieniona w wykazie r.ch.z., która bezspornie spowodowana została przez czynniki szkodliwe w środowisku pracy (w tym narażenie zawodowe wynikające z czynnika szkodliwego w środowisku pracy), ale i taka, która z wysokim prawdopodobieństwem mogła być wywołana przez takie czynniki środowiska pracy. Stwierdzenie przez właściwą jednostkę medyczną, że diagnozę choroby zawodowej wywiedziono z wiedzy specjalnej (w sferze medycyny), zgodnie z którą zwykle wieloletnie wykonywanie czynności odlewania form metalowych z płynnego metalu zawierającego siarczan niklu jest czynnikiem chorobotwórczym alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, obligowało orzekające organy Inspekcji Sanitarnej do przyjęcia, że spełniona została przesłanka związku przyczynowego łączącego zakres obowiązków pracownika F. (względnie jego poprzednika prawnego) ze źródłem choroby. Nie jest więc tak, że rolą organów było kontynuowanie postępowania wyjaśniającego aż do wykluczenia innego źródła choroby; obowiązek organów obejmował jedynie ocenę zaświadczenia lekarskiego z punktu widzenia logiki i spójności wypowiedzi osadzonej w sferze medycyny. Prawidłowo organy przyjęły, że skoro zwykłą zależnością medyczną jest związek alergicznego kontaktowego zapalenia skóry z wykonywanymi przez wiele lat zadaniami na stanowisku związanym z odlewaniem płynnego metalu zawierającego siarczan niklu, to zaszła przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa wymagana przez art. 2351 k.p. W świetle tych ustaleń traci na znaczeniu zarzut pominięcia przez Sąd I instancji, że źródłem choroby mogły być czynniki spoza zakładu pracy F.. Tym samym Sąd I instancji nie naruszył art. 151 p.p.s.a. oddalając skargę (nie dopatrując się naruszeń z art. 145 § 1 p.p.s.a.), w tym także naruszeń przepisów procesu administracyjnego w postaci zasady swobodnej oceny dowodów i zasady prawdy materialnej (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.