II GSK 909/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2066/18 w sprawie ze skargi A.B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia 31 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 lutego 2019 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia 31 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną uchwałę oraz zasądził na rzecz skarżącego 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła Komisja II stopnia Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2019 r. (dalej: Komisja II stopnia, Komisja) zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi A.B. poprzez jej oddalenie, ewentualnie o uchylenie zaskrzonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasadzenie kosztów postepowania według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a także występującą w uzasadnieniu wyroku sprzeczność w ocenie sprawy; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji II stopnia z 31 sierpnia 2018 r. nr [...] doszło do wywierającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podczas gdy do takich naruszeń nie doszło; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, jako wzorca sądowej kontroli zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie tych zarzutów podnosząc, że wbrew stanowisku prezentowanemu przez Sąd pierwszej instancji w sprawie nie doszło do mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały wszechstronnie i dokładnie omówione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, a jednocześnie brak jest podstaw do przyjęcia, że Komisja II stopnia niewłaściwie zastosowała art. 364 ust. 10 u.r.p. W piśmie z 31 lipca 2019 r. A.B. wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz orozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił zatem od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym w skardze kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. Przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji była uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z 31 sierpnia 2018 r. nr [...], którą na podstawie art. 36⁸ ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870, z późn. zm., dalej: u.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm., dalej: k.p.a.) utrzymana została w mocy Uchwała nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr 4 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego z 16 kwietnia 2018 r. stwierdzająca, że zdający – A.B. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę niedostateczną. Zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym skarżący miał przygotować opinię prawną w której miał ocenić zachowanie radcy prawnego C.D. z punktu widzenia zasad wykonywania zawodu i zasad etyki radcowskiej z uwzględnieniem interesu publicznego. W pierwszej kolejności oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a, uznanie jego zasadności mogłoby bowiem wykluczyć możliwość merytorycznego odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. II FPS 8/09; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi być na tyle ważkie, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z 22 czerwca 2016 r., sygn. I GSK 1821/14, z 6 marca 2019 r., sygn. II GSK 985/17). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ocenianym uzasadnieniu przedstawił stan sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz przesłanki uchylenia zaskarżonej uchwały, a także wskazania co do dalszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób wystarczająco logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał bowiem, że biorąc pod uwagę określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria oceny rozwiązania zadania, a także wynikającą z art. 36 4 ust. 10 u.r.p. skalę ocen oraz wniosek Komisji, iż skarżący nie wykazał się dostateczną znajomością przepisów mogących stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego, podczas gdy skarżący prawidłowo wypunktował większość nieprawidłowości w postępowaniu radcy prawnego z zadania egzaminacyjnego, doszedł do wniosku, że zaskarżona uchwała narusza przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uznając bowiem brak znajomości przez skarżącego przepisów Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, przyjętego uchwałą Nr 94/IX/2015 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 13 czerwca 2015 roku (dalej: Regulamin), Komisja nie rozpatrzyła całego materiału dowodowego, a przez to nie wyjaśniła w sposób dokładny stanu faktycznego, co oznacza również że Komisja naruszyła zasadę swobodnej oceny dowodów. Niezgoda strony wnoszącej skargę kasacyjną na ocenę prawną Sądu pierwszej instancji wyrażoną w wyroku nie umożliwia jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, lecz ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do zarzutów skargi w kwestach mających istotne znaczenie w sprawie poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie. Zauważyć w związku z tym należy, że zawarty w uzasadnieniu wyroku przekaz Sądu pierwszej instancji co do motywów jakimi kierował się podejmując orzeczenie jest dostatecznie jasny i pozwala na kontrolę instancyjną w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.), co czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. niezasadnym. Przechodząc do oceny kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że zaskarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał, że Komisja II stopnia przy wydaniu zaskarżonej uchwały, dopuściła się, naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegającego na braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a przez to niewyjaśnieniu w sposób dokładny stanu faktycznego, co oznacza również naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ mogło skutkować niewłaściwym zastosowaniem art. 364 ust. 10 pkt 2 u.r.p. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia uznając, że skarżący w sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego, opinii prawnej nie dokonał w istocie analizy prawnej i nie wykazał się dostateczną znajomością przepisów mogących stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego wskazała, że skarżący: 1) nie wskazał, że radca po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu nie skontaktowawszy się z klientem i nie powiadomiwszy go o tym fakcie naruszył § 20 pkt 2 Regulaminu, 2) nie wskazał, że nie występując z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu z uwagi na konflikt interesów naruszył § 21 ust. 1 Regulaminu, 3) nie wskazał, że radca prawny C.D. nie powinien reprezentować pozwanego J. L. w sprawie o zapłatę czynszu najmu na rzecz L. B., ponieważ wcześniej udzielił w tej kwestii porady prawnej powodowi L. B. przez co naruszył zakaz wynikający z art. 28 ust. 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, 4) nie wskazał, że radca nie zapewniając klientowi możliwości realnego, osobistego kontaktu uchybił powinności określonej w § 22 Regulaminu, 5) nie wskazał, że postępowanie radcy prawnego polegające na nieuzupełnieniu braków formalnych złożonej apelacji przez klienta i niepoinformowaniu go o braku formalnym apelacji, naruszało § 23 pkt 1 Regulaminu, 6) nie podniósł, że niepoinformowanie klienta o terminie rozprawy, a następnie przesłanie klientowi tylko odpisu wyroku, z lakoniczną informacją o niecelowości apelacji, jest zachowaniem nierzetelnym, niezgodnym z dobrymi obyczajami i tym samym sprzecznym z art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Sąd pierwszej instancji zauważył jednak, że skarżący w sporządzonej opinii prawnej wytknął radcy prawnemu z zadania egzaminacyjnego, C.D.: niepoinformowanie klienta o jego reprezentowaniu z urzędu, niepoinformowanie o terminie rozprawy, samowolne podjęcie czynności na rozprawie przed sądem, niedoręczenie klientowi uzasadnienia wyroku, poinformowanie wyłącznie pisemnie o niecelowości wnoszenia apelacji, uniemożliwienie klientowi kontaktu, brak uzupełnienia braków formalnych złożonej apelacji przez klienta. Skarżący zwrócił też w opinii prawnej uwagę na kolizję interesów wynikającą z faktu, że radca prawny C.D. reprezentujący pozwanego J. L., udzielił wcześniej porady prawnej powodowi L. B. Sąd pierwszej instancji zauważył też, że skarżący podniósł w sposób ogólny naruszenie przez radcę prawnego C.D. przepisów prawa w tym art. 6 Kodeksu Etyki Radców Prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wskazanie przez skarżącego nieprawidłowości w działaniach podjętych przez radcę prawnego C.D., nie może świadczyć o nieznajomości przepisów prawa mogących stanowić podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego. Prawidłowe wypunktowanie większości nieprawidłowości w działaniach radcy prawnego reprezentującego klienta, zdaniem Sądu pierwszej instancji dowodzi raczej znajomości przepisów prawa w tym Regulaminu, jak również umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez skarżącego sposobu rozstrzygnięcia problemu z zadania egzaminacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny powyższe stanowisko Sadu pierwszej instancji podziela i przyjmuje za własne, wobec czego stwierdza, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie jest usprawiedliwiony. Sąd pierwszej instancji słusznie podnosił, że biorąc pod uwagę, wynikające z art. 365 ust. 2 u.r.p., kryteria oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego, czyli zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego, jak również skalę ocen unormowaną w art. 364 ust. 10 u.r.p. uznać należy, że Komisja II stopnia nie rozpatrzyła całego materiału dowodowego. Komisja nie dokonała bowiem pełnej analizy pracy egzaminacyjnej skarżącego z piątej części egzaminy radcowskiego skupiając się jedynie na dostrzeżonych uchybieniach w postaci braku powiązania treści pracy egzaminacyjnej z normami Regulaminu. Przez to Komisja II stopnia przekroczyła też granice swobodnej oceny dowodów. Komisja poprzestała bowiem na wykazaniu braku powiązania wytkniętych przez skarżącego nieprawidłowości w działaniu radcy prawnego, z przepisami Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, nie oceniając prawidłowości wypunktowanych przez skarżącego nieprawidłowości w postępowaniu radcy prawnego z zadania egzaminacyjnego oraz wskazania, co prawda w sposób ogólny naruszenia przez radcę prawnego przepisów prawa w tym art. 6 Kodeksu Etyki Radców Prawnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumenty podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dla uzasadnienia omawianego zarzutu nie podważają go skutecznie mają bowiem charakter polemiki z oceną Sądu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że sformułowany przez skarżący kasacyjnie organ zarzut naruszenia prawa materialnego w całości bazuje na wadliwym - w ocenie organu - przyjęciu, że w sprawie doszło do naruszeń procesowych. Istotą tego zarzutu jest więc twierdzenie organu, że do naruszeń przepisów postępowania nie doszło, a zatem przepisy prawa materialnego powinny były zostać przez Sąd pierwszej instancji zastosowane. Tak sformułowany zarzut materialny w całości wynika z zarzutu procesowego (jest uzależniony od jego skuteczności). Jako, że zarzut procesowy okazał się chybiony, niezasadny jest także zarzut naruszenia prawa materialnego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.