II GSK 90/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Protokolant Nina Szyller po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 345/12 w sprawie ze skargi C. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 345/12, oddalił skargę C.W. na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w O. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu 14 czerwca 2011 r. C.W. złożyła w Biurze Powiatowym ARMiR w E. wniosek o przyznanie renty strukturalnej po zmarłym mężu. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w E. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. odmówił skarżącej przyznania renty strukturalnej, stwierdzając, że w chwili złożenia wniosku strona osiągnęła wiek emerytalny – miała ukończone 61 lat. Tym samym nie został spełniony warunek określony w § 10 ust. 1 pkt 2 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zm., dalej jako rozporządzenie). Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w O. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że przesłanki do przyznania renty strukturalnej po śmierci małżonka zostały określone w § 10 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej, w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków, małżonek uprawnionego do renty strukturalnej: ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników oraz nie prowadzi działalności rolniczej. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz.291) oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.1227) wiek emerytalny dla kobiet wynosi 60 lat. Organ stwierdził, że w dniu złożenia wniosku strona miała ukończone 61 lat, czyli osiągnęła wiek emerytalny, co oznacza, że nie spełniła jednego z warunków do przejęcia renty strukturalnej po zmarłym mężu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalając skargę wskazał, że spór w rozpoznanej sprawie dotyczy wykładni § 10 ust. 1 rozporządzenia. Sąd stwierdził, że w sprawie nie są sporne okoliczności faktyczne. Przekazane gospodarstwo stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków. Skarżąca nie prowadzi działalności rolniczej, ukończyła 55 lat i osiągnęła wiek emerytalny (w dniu złożenia wniosku miała ukończone 61 lat), nie ma ustalonego prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników. W ocenie Sądu interpretacja powołanego przepisu dokonana przez organ jest prawidłowa. Zdaniem Sądu przepis ten jest jednoznaczny. Prawodawca wymienił w nim przesłanki przejęcia renty strukturalnej przysługującej zmarłemu małżonkowi. W § 10 ust. 1 pkt 2 lit.a rozporządzenia wymienione zostały trzy przesłanki, które małżonek uprawnionego do renty strukturalnej musi spełnić. Powstanie uprawnienia na podstawie analizowanego przepisu uzależnione jest od łącznego wystąpienia wszystkich trzech przesłanek. Prezentując swoje stanowisko Sąd powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 720/09 oraz Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 4 maja 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 32/09. C.W. wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. oraz przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnik z urzędu oświadczył, że opłaty nie zostały zapłacone w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. § 10 ust. 1 rozporządzenia poprzez uznanie, iż warunki określone tym rozporządzeniem, do otrzymania renty strukturalnej, muszą zostać spełnione łącznie, co w konsekwencji pozbawiło skarżącą prawa do pobierania tego świadczenia po zmarłym małżonku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kasator wskazał, że powstanie uprawnienia na podstawie analizowanego przepisu uzależnione jest od powstania minimum jednej z trzech przesłanek określonych w § 10 ust. 1 pkt 2 lit a) rozporządzenia, a nie wszystkich przesłanek łącznie. Interpretacja tego przepisu dokonana przez Sąd pozbawia skarżącą prawa do renty, a tym samym środków utrzymania, co nie było intencją i celem ustawodawcy. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie występują. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie § 10 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, nie dłużej jednak niż do dnia, do którego tę rentę pobierałby uprawniony, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki: 1) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków; 2) małżonek uprawnionego do renty strukturalnej: a) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub z zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, b) nie prowadzi działalności rolniczej. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że przekazane gospodarstwo stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków, skarżąca nie prowadzi działalności rolniczej, ukończyła 55 lat i osiągnęła wiek emerytalny( w dniu złożenia wniosku miała ukończone 61 lat), nie ma ustalonego prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną z § 10 ust. 1 rozporządzenia wynika, że powstanie uprawnienia na podstawie tego przepisu jest uzależnione od powstania minimum jednaj z przesłanek określonych w § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia, a nie wszystkich łącznie. Z poglądem tym nie można się zgodzić. W § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia wymienione zostały warunki, od których uzależnione jest przyznanie małżonkowi uprawnionego – renty strukturalnej. W pierwszej kolejności przepis wskazuje przesłankę ukończenia 55 lat, a po przecinku dwa dalsze warunki, których opis łączy spójnikiem "i". W języku prawnym i prawniczym użycie spójnika "i" najczęściej odpowiada koniunkcji, tylko wyjątkowo ustawodawca posługuje się tym spójnikiem, by oznaczyć przynależność do określonego zbioru. Brak podstaw, by uznać, że w omawianej regulacji występuje ten drugi przypadek. Ponieważ przesłanki "nie osiągnął wieku emerytalnego" oraz "nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników" połączone są w formie odpowiadającej koniunkcji, powstanie uprawnienia na podstawie analizowanego przepisu uzależnione jest od łącznego wystąpienia obydwóch przesłanek. Przepis § 10 ust. 1 pkt 2 lit a rozporządzenia jest więc jasny i nie podlega interpretacji przy użyciu różnych metod wykładni, w tym celowościowej, do której odwołuje się strona wnosząca skargę kasacyjną. Taki pogląd został wyrażony również w dotychczasowym orzecznictwie sądowym, w tym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 stycznia 2010 r. sygn. akt II GSK 720/09, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. W tej sytuacji, wobec niespełnienia przez skarżącą przesłanki nieosiągnięcia wieku emerytalnego słusznie odmówiono jej prawa do renty strukturalnej po zmarłym małżonku i dlatego też nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego. Z wymienionych powodów oddalono skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia związanego z udziałem w sprawie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. podlega rozpoznaniu przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O.