II GSK 857/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2420/21 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 12 lipca 2021 r. nr 299/12/2021/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. G. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2420/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., zwanej dalej jako: "p.p.s.a."), oddalił wniesioną przez K. G. skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 12 lipca 2021 r. (nr 299/12/2021/Ub), którą ten organ stwierdził, że skarżący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności: 1) jako wspólnik spółki jawnej C. sp. jawna w likwidacji - w okresie od 12 lipca 2005 r. do nadal; 2) jako wspólnik spółki K. sp. z o.o. - w okresie od 20 listopada 2012 r. do 8 stycznia 2013 r.; 3) w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej pod firmą G. w okresie od 15 kwietnia 2011 r. do nadal. W wyroku tym Sąd I instancji podzielił pogląd Prezesa NFZ, co do tego, że K. G. podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z trzech wymienionych tytułów, wyjaśniając jednocześnie, że skarżący nie kwestionował prawidłowości ustalenia organu co do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z uwagi na pozostawanie wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i z tytułu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, natomiast nie zgadzał się z ustaleniem Prezesa NFZ, że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na pozostawanie wspólnikiem spółki jawnej. Sąd wyjaśnił, że K. G. wywodził, że w dniu 19 maja 2014 r. wypowiedział umowę tej spółki, a w związku z tym "utraciła ona swój byt prawny" i doszło do jej rozwiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odwołał się do art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c) i art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1285 ze zm.) i podał, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą w rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), a więc m. in. wspólnicy spółki jawnej (pkt 4 powołanego przepisu). Sąd I instancji wyjaśnił, że w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie do art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu wówczas obowiązującym), obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. W oparciu o te przepisy prawa WSA w Warszawie stwierdził, że Prezes NFZ zasadnie uznał, że skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności ze spornego tytułu, ponieważ posiada status wspólnika spółki jawnej, która istnieje i jest wpisana do KRS. Wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika jest co prawda powodem rozwiązania spółki (art. 58 § 1 pkt. 5 k.s.h.), przy czym - wbrew zapatrywaniu skarżącego (który nie kwestionował okoliczność pozostawania wspólnikiem spółki jawnej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji), dokonanie tego wypowiedzenia nie powoduje samoistnie utraty bytu prawnego Spółki. Nastąpi to dopiero po przeprowadzeniu wszczętej likwidacji i wykreśleniu spółki z KRS (art. 84 § 1 i 2 k.s.h.). K. G. złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skarżący, powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art 8 ust. 6 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że z treści powyższych przepisów prawa wynika, że sam fakt pozostawania przez niego wspólnikiem spółki jawnej w likwidacji powoduje, że podlega z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł m. in., że z treści przepisów, których naruszenie zarzucił Sądowi I instancji wynika, że określenie czasowych granic podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a także ubezpieczeniu zdrowotnemu ma charakter formalny, albowiem wyznacza je faktyczne rozpoczęcie oraz faktyczne zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej. Odwołując się do orzecznictwa SN, tj. m. in. wyroków z: 21 czerwca 2001 r., sygn. akt II UKN 428/00 (LEX Nr 75733); z 25 listopada 2005 r., sygn. akt l UK 80/05 (LEX Nr 195796), z 13 września 2016 r., sygn. akt I UK 455/15 (LEX Nr 2122404); z 18 listopada 2011 r., sygn. akt I UK 156/11 (LEX Nr 1102533); z 19 lutego 2010 r., sygn. akt II UK 186/09 (LEX Nr 590235) podał, że wpis do rejestru ma jedynie znaczenie legalizacyjne dla prowadzenia działalności i nie można go utożsamiać z podjęciem i wykonywaniem takiej działalności. W świetle art.13 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, istotne jest jedynie, czy faktycznie dany podmiot (w tym przypadku spółka jawna) działalność gospodarczą wykonuje Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że w dniu 19 maja 2014 r. wypowiedział umowę spółki jawnej C. i w konsekwencji nastąpiło jej rozwiązanie. Spółka nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, ponieważ nadal toczy się postępowanie likwidacyjne i które polega wyłącznie na podjęciu czynności faktycznych i prawnych, zmierzających do upłynnienia jej majątku. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, brak wykreślenia spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców i posiadanie z tego względu statusu wspólnika spółki jawnej musi być zawsze rozpatrywane in concreto i nie pozwala - jak przyjął Sąd w zaskarżonym wyroku - zwłaszcza na etapie likwidacji spółki jawnej, na automatyczne uznanie prowadzenia przez spółkę jawną takiej działalności, a w konsekwencji na objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym z tego tytułu. Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie zarzucając Sądowi I instancji naruszenie wskazanych w środku odwoławczym przepisów prawa materialnego (przez błędną wykładnię, a w istocie również przez ich błędne zastosowanie) wywodził, że spółka jawna, której jest wspólnikiem, nie prowadzi od wielu lat działalności gospodarczej, ponieważ znajduje się w likwidacji, w związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że jako wspólnik tej spółki podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku argumentował natomiast, że podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego strony jest fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej. NSA podziela to stanowisko Sądu I instancji, a zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej uznaje za niezasadne. Według art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, którego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie zarzucono Sądowi I instancji, osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców. Powołana ustawa w art. 5 pkt 21 stanowi, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc m. in. wspólnik spółki jawnej (art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy). Z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, wynikało, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Z powołanych przepisów wynika, czego nie dostrzega wnoszący skargę kasacyjną, że wspólnicy spółki jawnej nie są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą (w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), zatem członkostwo w spółce jawnej nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej i jej wspólnicy nie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia takiej działalności (por. postanowienie SN z 21 września 2023 r., sygn. akt III USK 180/23, Lex nr 3610301 i przywołane w nim orzecznictwo). Sąd Najwyższy na tle spraw dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wymienionego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej obok wspólnika spółki jawnej (por. wyroki SN z: 3 marca 2020 r., sygn. akt II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43; 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I USKP 1/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 136; 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19; LEX nr 3054462), przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej). Wywodził, że ustawa ta nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjno-prawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki wymienionej w tym przepisie decyduje o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Ponieważ ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, regulują te same przepisy, nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki jawnej - tym bardziej, że wynika ono wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. W konsekwencji Sąd I instancji (a wcześniej Prezes NFZ), prawidłowo przyjęli, że w świetle art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności (z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców); skarżący jako wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (uzyskania statusu wspólnika tej spółki) do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, co należy wiązać z utratą takiego statusu. Legitymowanie się przez skarżącego statusem wspólnika spółki, która nie została wykreślona z KRS, oznacza, że jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność i nie ma w tym względzie znaczenia, czy spółka faktycznie działalność gospodarczą prowadzi czy też zaprzestała jej prowadzenia. Prawnie doniosłe znaczenie ma bowiem fakt istnienia spółki jawnej, który - gdy chodzi o okres istnienia spółki - jest jednoznacznie wyznaczony i ustalony przepisami k.s.h., z których wynika, że spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 251 k.s.h.), zaś jej ustanie następuje z chwilą wykreślenia z rejestru (art. 84 k.s.h.). Na marginesie można dodać, że wykładnia spornych przepisów prawa dokonana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku i zaaprobowana przez NSA, znajduje potwierdzenie w nowelizacji art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonanej przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621), z dniem 21 września 2021 r. Powołany przepis w nowym brzmieniu stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców); przy czym w art. 13 pkt 4b postanowiono, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w okresach określonych tym przepisem prawa, a mianowicie wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej (dostępny w systemie lex) zmiana ta miała na celu jednoznaczne określenie (doprecyzowanie) okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w celu uniknięcia pojawiających się wątpliwości co do intencji ustawodawcy w tym zakresie. Z tych wszystkich względów, wbrew zapatrywaniu wnoszącego skargę kasacyjną, ogłoszenie likwidacji spółki jawnej, której jest wspólnikiem, nie ma prawnie znaczenia z punktu widzenia obowiązku podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu. Sąd I instancji prawidłowo zaaprobował stanowisko organu, że wspólnik spółki jawnej jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, rozumiane jako dzień uzyskania statusu wspólnika i dzień utraty takiego statusu. Zasadnie stwierdził również, że wpis spółki jawnej do KRS i brak jej wykreślenia (mimo nieprowadzenia działalności gospodarczej przez wspólników) stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wspólników takiej spółki, co wynika wprost z jednoznacznego brzmienia stosownych przepisów. Z tych wszystkich względów zaskarżony wyrok, skontrolowany w granicach wyznaczonych przez stronę skarżącą poprzez sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty, nie narusza prawa i dlatego NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił tę skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Zasądzona na rzecz organu kwota (360 zł). stanowi wynagrodzenie radcy prawnego, (który nie reprezentował Prezesa NFZ w postępowaniu przed Sądem I instancji) za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu tego środka odwoławczego.