Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II GSK 786/22

II GSK 786/22 - Wyrok NSA z 2023-06-01

Wynik

Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
1 czerwca 2023
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. A. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 4450/21 w sprawie ze skargi Z. A. Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia zakazu prowadzenia reklamy apteki, nakazu zaprzestania prowadzenia reklamy apteki ogólnodostępnej oraz nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego z [...] sierpnia 2019 r., nr [...]; 3. zasądza od Głównego Inspektora Farmaceutycznego na rzecz Z. A. Sp. z o.o. w K. 3400 (trzy tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 4450/21 oddalił skargę Z.A. Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia zakazu reklamy apteki oraz nałożenia kary pieniężnej. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Lubuski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny (dalej także: organ pierwszej instancji lub WIF) wydał [...] sierpnia 2019 r. decyzję stwierdzającą naruszenie zakazu reklamy aptek przez Z.A. Sp. z o.o. w K. (dalej także: skarżąca lub Spółką) poprzez prowadzenie reklamy apteki ogólnodostępnej o nazwie "Z.A." mieszczącej się przy ul. [...] w N.S. i jej działalności poprzez umieszczenie w witrynie okiennej apteki w dolnej części napisu "www.[...].pl" oraz "Infolinia: [...]", a także umieszczenie w części ekspedycyjnej apteki na standzie ulotek oznakowanych "Z. Dermo Wyprawka dla maluszka" oraz "Z. dla Zdrowia Fundacja" z rożnymi podtytułami. Ponadto, WIF nakazał zaprzestania opisanej powyżej działalności reklamowej i w tym zakresie nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, na podstawie art. 129b ust. 1 i 2 u.p.f., nałożył na przedsiębiorcę Z.A. sp. z o. o. z siedzibą w K. karę pieniężną w wysokości 10 000 zł z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 94a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 499, zwanej dalej: P.f.), oraz odmówił umorzenia postępowania w zakresie stwierdzenia naruszenia zakazu reklamy aptek. Główny Inspektor Farmaceutyczny (dalej także: organ odwoławczy lub GIF) wydał [...] maja 2020 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu GIF stwierdził, że Spółka poprzez: umieszczenie w witrynie okiennej apteki w dolnej części napisu "www.e-Z.Apteka.pl" oraz "Infolinia: 12 687 57-47" oraz umieszczenie w części ekspedycyjnej apteki na standzie ulotek oznakowanych "Z. Dermo Wyprawka dla maluszka" oraz "Z. dla Zdrowia Fundacja" z rożnymi podtytułami, reklamowała, aptekę ogólnodostępną o nazwie ,,Z.A." zlokalizowaną przy ul. Staszica 6 lok. 11 w Nowej Soli i jej działalność. Organ odwoławczy, powołując się na treść art. 94a ust. 1 P.f. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, podniósł, że działanie reklamowe może przyjmować różne formy - od dystrybucji ulotek, folderów, czy gazetek przez prowadzenie kampanii reklamowych, konkursów, programów rabatowych czy uczestnictwo w programach lojalnościowych. Objęcie zakazem "każdego działania" wyłącza jedynie określoną w zdaniu drugim art. 94a ust. 1 P.f. sytuację, tj. kierowanie do publicznej wiadomości informacji o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. Oznacza to, że każde działanie mające na celu zainteresowanie konsumentów ofertą apteki, czy też podawanie informacji o działalności apteki lub jej walorach, innych niż wymienione we wspomnianym wyłączeniu, stanowić będzie jej reklamę. W ocenie GIF umieszczenie w witrynie okiennej w aptece ogólnodostępnej zlokalizowanej przy [...] w N. S., w dolnej części napisów "www.[...].pl" oraz "Infolinia: [...]", wykracza poza informacje prawnie dopuszczalne bowiem ustawa – Prawo farmaceutyczne wyłącza spod pojęcia reklamy jedynie informacje dotyczące lokalizacji i godzin otwarcia apteki. Ponadto GIF uznał, że w treści umieszczonych, w części ekspedycyjnej apteki, na standzie ulotek oznakowanych "Z. Dermo Wyprawka dla maluszka" oraz "Z. dla Zdrowia Fundacja" z różnymi podtytułami, został wyeksponowany wyraz "Z.", czyli pierwszy człon nazwy apteki, co wyraźnie może sugerować potencjalnemu pacjentowi, że oferta prezentowana w ulotce dotyczy apteki, w której dokonuje zakupów. Takie działanie było ukierunkowane na reklamę apteki. Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, że znaki graficzne "Z." oraz "Z.A." są zastrzeżonymi znakami towarowymi. Zadaniem GIF znak towarowy "Z." jest podobny do przeciwstawionego znaku towarowego "Z.A.", w znakach tych dominującym elementem jest wyraz "Z.", który w obu grafikach jest identyczny. Pierwszy człon znaku graficznego "Z.A." może być kojarzony przez przeciętnego odbiorcę z logo przedsiębiorcy "Z.", natomiast drugi człon znaku może być rozpoznawany jako określenie miejsca przeznaczonego do zaopatrywania ludności w produkty lecznicze, leki apteczne, leki recepturowe, wyroby medyczne i inne artykuły, a nie jako odrębna działalność gospodarcza. Zdaniem organu odwoławczego, porównywane znaki towarowe wywołują wrażenie podobieństwa i mogą wprowadzać odbiorców w błąd. Tak niewielkie zróżnicowanie wymienionych znaków towarowych może być odbierane przez przeciętnego konsumenta, że "Z. Dermo Wyprawka dla maluszka" oraz "Z. dla Zdrowia Fundacja" jest jednym podmiotem gospodarczym. Główny Inspektor Farmaceutyczny wyjaśnił, że w odbiorze przez przeciętnego konsumenta takie rozmieszczenie przekazywanych informacji nie różnicuje w sposób jednoznaczny przedstawionych produktów jako asortymentu drogerii, a będzie odebrane przez konsumenta przez podobieństwo oznaczeń graficznych, jako asortyment miejsca, w którym ulotki były kolportowane. Prowadzenie przez Spółkę opisanych działań GIF uznał za bezsporne, udowodnione i potwierdzone materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Ich celem było zwiększenie poziomu sprzedaży reklamowanych produktów, a więc stanowiły one reklamę działalności apteki, a tym samym naruszały zakaz wynikający z art. 94a ust. 1 P.f. W konsekwencji obowiązkiem organu było wymierzenie kary pieniężnej na podstawie art. 129b ust. 1 P.f. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę wniesioną przez Spółkę na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że reklamą apteki jest każde działanie skierowane do publicznej wiadomości, zmierzające do zwiększenia sprzedaży produktów leczniczych i wyrobów medycznych w niej oferowanych. Objęcie zakazem "każdego działania" wyłącza z tej dyspozycji tylko jeden stan faktyczny, określony w art. 94a ust. 1 zdanie drugie P.f. - kierowanie do publicznej wiadomości informacji o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo uznał, że umieszczenie w witrynie okiennej apteki w dolnej części napisu "www.[...].pl" oraz "Infolinia: [...]", a także umieszczenie w części ekspedycyjnej apteki na standzie ulotek oznakowanych "Z. Dermo Wyprawka dla maluszka" oraz "Z. dla Zdrowia Fundacja" z rożnymi podtytułami, stanowi niedozwoloną reklamę apteki, bowiem zmierza do zwiększenia sprzedaży produktów, zachęcając w ten sposób do skorzystania z usług danej apteki. Sąd pierwszej instancji podzielił także stanowisko GIF odnośnie do wyeksponowania w ulotkach graficznego "Z.", podkreślając, że pierwszy człon znaku graficznego "Z.A." może być kojarzony przez przeciętnego odbiorcę z logo przedsiębiorcy "Z.", natomiast drugi człon znaku może być rozpoznawany jako określenie miejsca przeznaczonego do zaopatrywania ludności w produkty lecznicze, leki apteczne, leki recepturowe, wyroby medyczne i inne artykuły, a nie jako odrębna działalność gospodarcza. Zdaniem Sądu, napis "www.[...].pl" oraz ulotki oznakowane "Z. Dermo Wyprawka dla maluszka" oraz "Z. dla Zdrowia Fundacja" z różnymi podtytułami umieszczone w aptece usytuowanej przy ul. Staszica 6 lok. 11 w Nowej Soli eksponowały znak towarowy "Z.". Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że ustanowiony w art. 94a ust. 1 P.f. zakaz reklamy swym zakresem obejmuje każdy rodzaj reklamy, w tym również reklamę skojarzeniową. Budowanie świadomości marki jest jedną z technik marketingowych polegających na kreowaniu i utrwalaniu u konsumentów faktu istnienia oraz pozytywnego wizerunku konkretnej marki, w rozpoznawanej sprawie – "Z.". Reklama może być realizowana za pomocą rozmaitych środków przekazu, w tym poprzez rozpowszechnianie znaku towarowego używanego przez daną firmę do identyfikowania marki oferowanych usług oraz odróżniania ich od innych. Działanie Spółki miało na celu przyciąganie uwagi potencjalnych klientów i zachęcanie ich do zakupów w tej sieci aptek, co zdaniem WSA, odpowiada reklamie w rozumieniu art. 94a ust. 1 P.f. Za reklamę działalności apteki należy uznać bowiem każde działanie, skierowane do publicznej wiadomości, niezależnie od sposobu i metody jego przeprowadzenia oraz środków użytych do jego realizacji, jeżeli jego celem jest zwiększenie sprzedaży produktów leczniczych i wyrobów medycznych oferowanych w danej aptece. Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec naruszenia przez Spółkę zakazu reklamy apteki ogólnodostępnej GIF był zobowiązany do nałożenia kary pieniężnej. W ocenie WSA, wysokość kary jest adekwatna do stwierdzonego naruszenia i nie jest znaczna. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie do okoliczności, które zostały uwzględnione przy określaniu nałożonej na Spółkę kary pieniężnej. Z.A. Sp. z o.o. w K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia oraz rozpoznania skargi kasacyjnej poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji GIF i poprzedzającej ją decyzji WIF oraz zgodnie z art. 189 p.p.s.a. umorzenie postępowania, względnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania. Ponadto Spółka zrzekła się rozprawy. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, mianowicie: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do podniesionych przez Spółkę zarzutów w zakresie braku cech reklamy oraz rzeczywistego celu zakwestionowanych działań w Aptece Spółki jakim była informacja o pracy placówki, promocja działań prozdrowotnych innego niż Spółka podmiotu, tj. Fundacji Z. dla Zdrowia oraz działalności Spółkji w zakresie innym niż działalność apteczna - nie zaś reklama Apteki, 2) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, pomimo podstaw do uchylenia decyzji GIF i poprzedzającej ją decyzji WIF, które wydane zostały z naruszeniem art. 7 Konstytucji RP, przepisów postępowania, tj. art. 6, art., 77, art. 80, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. - a to z powodu naruszenia zasady praworządności, przekroczenia swobodnej oceny dowodów, zaakceptowania stanowiska organów ustalonego w oparciu o błędne ustalenia faktyczne i niewyjaśnienie przyczyn uznania, iż Spółka naruszyła art. 94a ust. 1 P.f. w sytuacji, gdy kwestionowane działania nie stanowiły reklamy apteki, 3) art. 141 § 1 i 4 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. przez nierozpatrzenie przez organy wniosku o umorzenie postępowania w zakresie, w jakim WIF nakazał Spółce zaprzestanie kwestionowanej działalności i nadał decyzji WIF rygor natychmiastowej wykonalności w ww. zakresie - podczas, gdy Spółka zaniechała kwestionowanych działań niezwłocznie po wszczęciu postępowania o naruszenie zakazu reklamy Apteki - a w efekcie bezprzedmiotowe stało się nakazanie jej zaniechania ww. działań i nadanie temu nakazowi rygoru natychmiastowej wykonalności, 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 94a ust. 1 i art. 129b P.f., poprzez: (i) błędną wykładnię art.94a ust. 1 P.f. i uznanie, że działania Spółki stanowiły reklamę Apteki podczas gdy celem Spółki było wyłącznie wskazanie kanału informacji o placówce, informacja producencka o produktach, które to działania nie stanowią zakazanej reklamy aptek; a w efekcie (ii) niewłaściwe zastosowanie art. 129b P.f., tj. wymierzenie kary pieniężnej wobec Spółki za naruszenie zakazu reklamy, w dodatku w wysokości nieadekwatnej do okoliczności sprawy i popełnionych czynów, 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1292), poprzez błędne przyjęcie, że ograniczenie swobody działalności gospodarczej wynikające z zakazu reklamy aptek oznacza, że Spółka nie mogła podejmować kwestionowanych działań w Aptece, podczas gdy brak jest podstaw do uznania, iż naruszały one ustawowy zakaz - a w efekcie Spółka poniosła odpowiedzialność karną za działania mieszczące się w granicach prawa, - które to naruszenia miały decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy a ich pominięcie doprowadziło do wydania nieprawidłowego wyroku - zarówno w zakresie uznania wszystkich kwestionowanych działań Spółki jako reklamy Apteki, jak i w zakresie nałożenia na Spółkę kary i jej wysokości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Główny Inspektor Farmaceutyczny wniósł o jej oddalenie, o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W tej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie spór prawny dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie zakazu prowadzenia reklamy apteki stwierdził, że decyzja ta wydana została bez naruszenia prawa, co skutkowało oddaleniem skargi wniesionej na tą decyzję na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że według Sądu pierwszej instancji organ administracji publicznej dokonał prawidłowej wykładni art. 94a ust. 1 P.f. oraz właściwie zastosował ten przepis w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Zdaniem Sądu przypisanie skarżącej prowadzenie niedozwolonej reklamy aptek ogólnodostępnych działających pod nazwą "D." zlokalizowanych na terenie województwa podkarpackiego i ich działalności poprzez zlecenie w okresie od 5 lutego do 26 marca 2018 r. kampanii reklamowej "D.PL Leki na każde kliknięcie", a w konsekwencji nałożenie kary pieniężnej w wysokości 30.000 zł było zasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty podważają stanowisko Sądu pierwszej instancji, że kontrolowana przez ten Sąd decyzja jest zgodna z prawem. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporna okoliczność emitowania i treść reklamy "D.PL Leki na każde kliknięcie" oraz, że treści zawarte w spocie reklamowym wynikający z nich przekaz pochodzą od strony skarżącej. Sporne jest natomiast to, czy forma i treść tego przekazu oraz sposób jego komunikowania oprócz reklamy portalu internetowego www.d[...].pl stanowi również niedozwoloną reklamę apteki oraz jej działalności, jak przyjął to Sąd pierwszej instancji, uznając stanowisko organów administracji publicznej za prawidłowe, czy też, jak z kolei podnosi skarżąca, stanowi wyłącznie reklamę portalu internetowego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 94a ust. 1 P.f. oraz do zarzutu naruszenia art. 92a ust. 1 w związku z art. 129b ust. 1 i ust. 2 P.f. Odpowiadając na te zarzuty należy stwierdzić, że są one usprawiedliwione, tak w zakresie odnoszącym się do prawidłowości rozumienia art. 94a ust. 1 P.f., jak też do jego zastosowania w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, którego ustalenia odnoszące się do istotnych okoliczności sprawy nie są sporne, albowiem kwestionowana jest wyłącznie, jak wynika to z zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia, prawna ocena ustalonych w sprawie faktów, a mianowicie umieszczenia w spocie reklamowym przytoczonej powyżej treści i zawartego w niej przekazu, który pochodzi od strony skarżącej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w obecnym składzie, podejście Sądu pierwszej instancji do rozumienia, a w konsekwencji do zastosowania art. 94a ust. 1 P.f. w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie jest prawidłowe. Tytułem koniecznych uwag wprowadzających i zarazem systematyzujących trzeba podnieść, że istotnie na tle przywołanej regulacji prawnej przyjmuje się, że pojęcie reklamy aptek, której nie stanowi informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego, ustawodawca potraktował stosunkowo szeroko, a Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje w swym orzecznictwie, że reklamą jest każde działanie, które ma na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług (por. np. wyroki NSA z: 20 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 15/17; 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1737/16; 18 października 2017 r., sygn. akt II GSK 5143/16; 11 października 2016 r., sygn. akt II GSK 682/15; 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 97/15 oraz sygn. akt II GSK 550/15; 20 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2583/15; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 1718/13; 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1981/13) i to niezależnie od form i metod tego działania oraz użytych środków (por. np. wyroki NSA z: 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 3346/15; 29 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2310/15). Przedstawione stanowisko koresponduje również z poglądem prawnym Sądu Najwyższego przyjętym w wyroku z 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 289/07, zgodnie z którym przy rozróżnieniu informacji od reklamy trzeba mieć na uwadze, że podstawowym wyznacznikiem przekazu reklamowego jest nie tylko mniej lub bardziej wyraźna zachęta do kupna towaru, ale i faktyczne intencje podmiotu dokonującego przekazu oraz odbiór przekazu przez jego adresatów. Wypowiedź jest reklamą, gdy nad warstwą informacyjną przeważa zachęta do nabycia towaru – taki cel przyświeca nadawcy wypowiedzi i tak odbiera ją przeciętny odbiorca, do którego została skierowana. Podobnie, a więc również stosunkowo szeroko, reklamę zdefiniowano w art. 2 dyrektywy 2006/114/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej (Dz.U.UE.L z 2006 r. Nr 376, s. 21), z którego wynika, że oznacza ona przedstawienie w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości, praw i zobowiązań. W odniesieniu do omawianej kwestii, a co za tym idzie potrzeby szerokiego rozumienia reklamy aptek, podnoszony jest również argument natury posiłkowej, wynikający z pkt 2 wprowadzenia do dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi, a mianowicie, że ochrona zdrowia publicznego musi być podstawowym celem wszelkich zasad regulujących produkcję, dystrybucję i stosowanie produktów leczniczych. Obrót detaliczny produktami leczniczymi, a więc ich dystrybucja, jest bowiem prowadzony zasadniczo w aptekach ogólnodostępnych, które są placówkami ochrony zdrowia publicznego, w których osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne, a ich zadaniem jest zapewnienie dostępności leków, albowiem są one zobowiązane do posiadania produktów leczniczych i wyrobów medycznych w ilości i asortymencie niezbędnym do zaspokojenia potrzeb zdrowotnych miejscowej ludności (zob. 86 ust. 1 i ust. 2b i 87 ust. 2 w związku z art. 68 ust. 1 i art. 95 ust. 1 P.f.). W tym kontekście podnosi się, że wprowadzenie przez ustawodawcę zakazu reklamy aptek oraz ich działalności motywowane było potrzebą ograniczenia perswazyjnej funkcji reklamy, a to z uwagi na potrzebę zapewnienia ochrony zdrowia ludzkiego. Zwłaszcza, że może ona doznać uszczerbku nie tylko wskutek braku dostatecznego dostępu do leków, ale również wtedy, gdy dostęp do leków jest zbyt łatwy i skutkuje ich nadużywanie. Do tego prowadzi zaś niewątpliwie nadto obecna i sugestywna reklama zarówno leków – które nie są zwykłym towarem rynkowym, a obrót nimi jest i musi być reglamentowany przez państwo – jak i aptek, to jest miejsc w których leki są oferowane do sprzedaży (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 550/15). Jednocześnie należy stwierdzić, że nawet podzielając przedstawione podejście interpretacyjne, nie można pomijać okoliczności stanu faktycznego danej sprawy, a co za tym idzie potrzeby dokonania koniecznej oceny odnośnie do jego przydatności oraz adekwatności dla potrzeb jej rozstrzygnięcia. To bowiem stan faktyczny ma decydujące znaczenia dla sfomułowania stanowiska odnośnie do naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 94a ust. 1 P.f. Z konwencji językowej, którą na gruncie art. 94a ust. 1 P.f. posługuje się ustawodawca wynika, że jednoznacznie odróżnił on "reklamę" od "informacji", jakkolwiek jednocześnie nie uszczegółowił zakresu tych pojęć, ograniczając się w odniesieniu do drugiego z nich do wskazania koniecznej i zarazem dopuszczalnej treści informacji. Nie oznacza to jednak, że w analizowanym zakresie istnieje jakakolwiek dowolność. Zwłaszcza, że przecież jakkolwiek każda reklama jest jednocześnie informacją, ale nie każda informacja jest reklamą. W związku z tym należy podnieść, że o ile informacja stanowi prosty w swej treści i formie przekaz, który jest pozbawiony cech oddziaływania mającego nakłaniać do dokonania zakupu i z tego punktu widzenia jest neutralny, albowiem ma on dostarczać (wyłącznie) danych o towarze, czy też usłudze, to reklama, także będąca źródłem informacji, zawiera już jednak element perswazji, a więc element ukierunkowany na realizację określonego celu, a mianowicie wywołania zachęty do nabycia towaru lub usługi. O jego istnieniu można wnioskować na podstawie treści przekazu, jego języka oraz formy, wykorzystywanego nośnika, a także co jest nie mniej istotne, kontekstu danego przekazu. Wobec tego należy przyjąć, że reklama, w tym reklama apteki oraz jej działalności, zakłada ze swej istoty istnienie konkretnego co do treści, formy oraz celu przekazu, który, jako przekaz celowy, musi ze swej istoty pochodzić od konkretnego podmiotu, jako jego nadawcy, a więc tego kto prowadzi reklamę. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji, że umieszczenie w witrynie okiennej apteki w dolnej części napisu "www.[...].Apteka.pl" oraz "Infolinia: [...]", a także umieszczenie w części ekspedycyjnej apteki na standzie ulotek oznakowanych "Z. Dermo Wyprawka dla maluszka" oraz "Z. dla Zdrowia Fundacja" z rożnymi podtytułami było nie tylko informacją teleadresową oraz reklamą drogerii i fundacji, ale zawierało jednocześnie pozytywny przekaz dotyczący aptek działających pod nazwą "Z.A.", który mógł wpłynąć na wybór apteki przez pacjenta, zachęcając jednocześnie do korzystania z jej usług i dokonywania zakupów i w ten sposób stanowiąc skojarzeniową reklamę aptek i ich działalności, zabronioną przez art. 94a ust. 1 P.f.". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do przyjęcia takiego stanowiska nie jest wystarczające powołanie się na logo "Z.A.", "Z. Dermo" i "Z. dla Zdrowia Fundacja" oraz wyprowadzenie z ich podobieństwa wniosku, że promocja drogerii i fundacji była jednocześnie reklamą działalności apteki ogólnodostępnej. ). Fakt, że te odrębne działalności prowadzone są pod znakiem "Z." nie oznacza automatycznie, że każda reklama działalności drogeryjnej czy fundacji stanowi jednocześnie reklamę skojarzeniową każdej apteki ogólnodostępnej używającej oznaczenia "Z.A.". W związku z tym teza Sądu pierwszej instancji, że wspomniane napisy i ulotki stanowią jednocześnie zachętą dla potencjalnych klientów do skorzystania z usług i dokonania zakupu towarów sprzedawanych w aptece prowadzonej przez Spółkę, a w konsekwencji zwiększenie sprzedaży produktów leczniczych lub wyrobów medycznych, nie miała usprawiedliwionych podstaw. Uwzględniając podmiotowy aspekt naruszenia zakazu reklamy aptek, a więc istnienia konkretnego co do treści, formy oraz celu przekazu pochodzącego od konkretnego podmiotu będącego tym, który podlega karze pieniężnej, jako ten "(...) kto wbrew przepisom art. 94a prowadzi reklamę apteki, punktu aptecznego, placówki obrotu pozaaptecznego oraz ich działalności", za uzasadnione należy uznać stanowisko, że w odniesieniu do przypisania stronie skarżącej cechy podmiotu prowadzącego niedozwoloną reklamę działanie organu administracji publicznej, które zaakceptował Sąd pierwszej instancji, nie było prawidłowe. Za uzasadniony należało również uznać zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., na gruncie których strona skarżąca podważa prawidłowość oceny ustalonych w sprawie faktów. Nie jest natomiast usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Należy bowiem zauważyć, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn., akt II FPS 8/09), lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, albowiem funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz zostało sporządzone w sposób umożliwiający przeprowadzenie kontroli prawidłowości tego orzeczenia. Zupełnie inną kwestią jest natomiast siła przekonywania zawartych w nim argumentów. Brak przekonania strony skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie spełnia oczekiwań strony skarżącej, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez wojewódzki sąd administracyjny jest odmienne od przedstawionego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Należy także podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np.: wyrok NSA z 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13). W związku z powyższym, zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji podlegał uchyleniu. Wobec tego również, że istotę rozpoznawanej sprawy należało uznać za dostatecznie wyjaśnioną, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał skargę strony na decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie zakazu prowadzenia reklamy apteki. W świetle wszystkich dotychczas przedstawionych argumentów należało stwierdzić, że w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym, organy obu instancji nie przeprowadziły właściwej analizy zakwestionowanych materiałów, a w konsekwencji brak było dostatecznie przekonujących podstaw, aby skarżącej można było przypisać prowadzenie niedozwolonej reklamy apteki, a tym samym nie sposób jest twierdzić, że doszło do naruszenia przez nią zakazu, o którym mowa w art. 94a ust. 1 P.f. Wobec tego skargę należało uznać za zasadną, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) p.p.s.a. oraz art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) orzekł, jak w sentencji wyroku.

Informacje o sprawie

Data wpływu
9 maja 2022
Symbol z opisem
6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Skarżony organ
Inspektor Farmaceutyczny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Krawczak Zbigniew Czarnik

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny