II GSK 727/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 28 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 222/20 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną w celu kolekcjonerskim 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. B. na rzecz Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 6 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 222/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. B. na decyzję Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej z [...] listopada 2019 r. w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną w celu kolekcjonerskim. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wyjaśnił, że decyzją z [...] marca 2017 r. przyznano [...] M. B. pozwolenie na broń palną do celów kolekcjonerskich w liczbie [...] egzemplarzy. [...] stycznia 2019 r. Komendant Oddziału Żandarmerii Wojskowej w E., powołując się na przesłankę z art. 18 ust. 4 ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 284), wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia M. B. wyżej opisanego pozwolenia, w związku z uzyskaniem informacji o prowadzeniu przeciwko M. B. postępowania karnego dotyczącego popełnienia czynów z art. 282 k.k. Z uzyskanych przez organ informacji wynikało, że [...] stycznia 2019 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej S., przedstawił funkcjonariuszowi zarzut popełnienia dwóch czynów wypełniających znamiona art. 282 k.k. (sygn. akt [...]). Skarżącemu zarzucono, że: 1) [...] grudnia 2018 r. w M., gm. B., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował doprowadzić J. L. do rozporządzenia własnym mieniem w postaci pieniędzy w nieustalonej kwocie w ten sposób, że działając w błędzie co do tożsamości osoby pokrzywdzonej, stosował wobec M. F. groźbę zamachu na życie lub zdrowie polegającą na wycelowaniu w wymienioną broni palnej, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na zaryglowanie drzwi wejściowych do mieszkania. 2) [...] grudnia 2018 r. w M., gm. B., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował doprowadzić J. P. oraz S. W. do rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 15 000 zł poprzez wdarcie się do mieszkania wymienionych oraz stosowanie wobec wymienionych groźby zamachu na życie i zdrowie polegającej na okazaniu wymienionym broni palnej znajdującej się w kaburze, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na odmowę rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonych. Organ otrzymał też postanowienie Sądu Rejonowego [...] w S., [...] Wydział Karny z [...] stycznia 2019 r. (sygn. akt [...]), w którym zastosowano wobec M. B. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na 2 miesiące. W uzasadnieniu postanowienia Sąd ocenił prawdopodobieństwo popełnienia przez funkcjonariusza zarzucanych mu czynów jako znaczne. Komendant Oddziału Żandarmerii Wojskowej w E. decyzją z [...] kwietnia 2019 r. cofnął skarżącemu pozwolenie na zakup i posiadanie broni palnej. Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej utrzymując w mocy decyzję Komendanta Oddziału Żandarmerii Wojskowej w E. stwierdził, że zaistniały przesłanki do cofnięcia M. B. pozwolenia na broń do celów kolekcjonerskich na podstawie art. 18 ust. 4 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji. Ustały bowiem przesłanki, na podstawie których uzyskał on pozwolenie na posiadanie broni palnej. M. B. został uznany przez Komendanta za stwarzającego zagrożenie dla bezpieczeństwa innych osób oraz porządku publicznego, a uprawdopodobnienie popełnienia przez stronę [...] grudnia 2018 r. dwóch wymuszeń rozbójniczych, zagrożonych karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat organ ocenił jako duże. Z opinii sądowo-psychiatryczno-psychologicznej sporządzonej [...] października 2019 r. przez biegłych psychiatrów, a także psycholog, organ wywiódł, że funkcjonariusz popełnił zarzucane mu czyny w czasie, kiedy miał ograniczoną poczytalność w stopniu znacznym, zaś powodem ograniczonej poczytalności było wystąpienie zaburzeń stresowych pourazowych. Organ zwrócił też uwagę, że w dokumentacji strony zawarta została kserokopia dokumentacji z prywatnej specjalistycznej praktyki psychiatrycznej, w której odnotowano – Zaburzenia adaptacyjne. Zalecono zakaz spożywania alkoholu, przepisano leki, zalecono oddziaływania psychologiczne. Komendant wywiódł, że charakter dwóch zarzucanych M. B. czynów, jak i wyniki opinii sądowo-psychiatryczno-psychologicznej jednoznacznie wskazują, że strona nie daje rękojmi niestwarzania zagrożenia dla samego siebie, porządku i bezpieczeństwa publicznego, która była podstawową przesłanką badaną w toku postępowania o wydanie pozwolenia na broń. Komendant miał przy tym na uwadze, że postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z [...] lutego 2019 r. (sygn. akt [...]) zmieniono zastosowany wobec funkcjonariusza środek zapobiegawczy z tymczasowego aresztowania na poręczenie majątkowe. M. B. wniósł skargę na powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że badanie przez organ wniosku o wydanie pozwolenia na broń nie powinno ograniczać się wyłącznie do przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, w świetle których pozwolenia na broń nie wydaje się osobom stanowiącym zagrożenie dla siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego: a) skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, b) skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za nieumyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu, przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo gdy sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że sposób sformułowania w art. 10 ust 1 ustawy o broni i amunicji wskazuje na potrzebę abstrakcyjnego rozważenia, czy wnioskodawca jest osobą, która może sprowadzić zagrożenia, o którym mowa w powołanym przepisie. Przepis ten kreuje uprawnienie organów Policji do uwzględnienia przy wydawaniu pozwolenia na broń interesu ogólnego przejawiającego się w potrzebie ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Sąd pierwszej instancji podzielił to stanowisko i stwierdził, że skoro brak zagrożenia wnioskodawcy dla siebie, porządku i bezpieczeństwa publicznego jest okolicznością faktyczną, stanowiącą podstawę wydania pozwolenia na broń, to ustanie tej okoliczności faktycznej może stanowić podstawę cofnięcia tego pozwolenia w oparciu o przepis art. 18 ust. 4 ustawy o broni i amunicji. W ocenie WSA, organy trafnie uznały, że czyny zarzucane skarżącemu na mocy postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] z [...] stycznia 2019 r., a także informacje i konkluzje zawarte w opinii z [...] października 2019 r. biegłych lekarzy medycyny specjalistów psychiatrów oraz psychologa sporządzanej na potrzeby postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową [...], wskazują na to, że nie jest możliwe przyjęcie, że skarżący w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji nadal nie stanowi zagrożenia dla siebie, porządku oraz bezpieczeństwa publicznego. Skarżący bowiem - jak wynika z opinii - od grudnia 2018 r. doświadczał doznań o charakterze urojeniowym oraz wystąpiły u niego zaburzenia stresowe pourazowe związane z pobytem na misji w [...] i [...]. Skarżący jest też leczony farmakologicznie z powodu zaburzeń adaptacyjnych. Czyny, o które skarżący jest podejrzewany, to dwukrotne usiłowanie wymuszenia rozbójniczego (art. 282 k.k.) w warunkach ograniczonej poczytalności w stopniu znacznym. Wobec tego - według Sądu pierwszej instancji - organy zasadnie uznały, że w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 18 ust. 4 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji. Zdaniem WSA w postępowaniu administracyjnym nie naruszono również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 § 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 4 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy przesłanki do wydania pozwolenia na broń nie ustały, 2. prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niezebranie pełnego i obiektywnego materiału dowodowego, który uzasadniałby należycie wydaną decyzję. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego WSA oraz o zasądzenie kosztów. Skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że ostatecznie z zarzutów stawianych oskarżonemu wyeliminowano użycie broni palnej. Ponadto, z treści opinii sądowo - psychiatryczno - psychologicznej z [...] października 2019 r. sporządzonej przez biegłych lekarzy psychiatrów oraz psychologa, zdaniem skarżącego nie wynika bezpośrednio wniosek o jego ograniczonej poczytalności w chwili zdarzenia, zaś sama opinia jest wewnętrznie sprzeczna. Skarżący stwierdził, że leki farmakologiczne zażywał w związku z aresztowaniem w sprawie karnej, z uwagi na silny stres, nie z powodu wyjazdów na misję do [...] i [...]. Z opinii wynika ponadto, że skarżący nie zagraża bezpieczeństwu, zdrowiu i życiu innych, nie ma prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa ponownie. Kłóci się więc to z uznaniem przez organ, że strona nie daje rękojmi niestwarzania zagrożenia dla siebie samego, porządku i bezpieczeństwa publicznego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, z przyczyn określonych w § 2 powołanego artykułu. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a. Kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku sprowadzała się zatem do oceny, czy narusza on przepisy wskazane zarzutach postawionych Sądowi I instancji. Rozpoznając sprawę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawy, na których ją oparto nie mogły być uznane za usprawiedliwione. Z uwagi na oparcie skargi kasacyjnej zarówno na zarzucie naruszenia przepisów postępowania - zmierzających do podważenia prawidłowości ustaleń faktycznych sprawy - jak i na zarzucie błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego - przez błędne zastosowanie - w pierwszej kolejności odnieść należało się do podstawy określonej art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny stanowiący podstawę wyroku został ustalony w sposób prawidłowy. Należy jednak zaznaczyć, że dokonywanie ustaleń faktycznych winno poprzedzać wyznaczenie normy prawnej, znajdującej ewentualne zastosowanie w sprawie. Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w objętym zarzutami skargi kasacyjnej art. 7 k.p.a., wywieść należy, iż podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważenia, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B. Adamiak, J. Borkowski – "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" 8.wydanie; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2006 str. 69, teza 2). Tylko ustalenia faktyczne - dokonane w zakresie wynikającym z prawidłowo interpretowanych norm prawa materialnego - pozwalają na ocenę prawidłowości ich zastosowania. Niewątpliwe w podstawie materialnoprawnej kontrolowanej decyzji wskazano art. 18 ust. 4 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji. Według pierwszego z tych przepisów, właściwy organ Policji może cofnąć pozwolenie na broń, jeżeli ustały okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę do jego wydania. Z kolei według art. 10 ust.1, właściwy organ Policji wydaje pozwolenie na broń, jeżeli wnioskodawca nie stanowi zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego oraz przedstawi ważną przyczynę posiadania broni. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji dokonał wykładni wskazanych przepisów w zestawieniu z regulacją zawartą w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy i z uwzględnieniem dyrektywy Rady 91/477/EWG z 18 czerwca 1991 r. w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni. Zarzutu wadliwego odczytania tych regulacji w skardze kasacyjnej nie postawiono. Zaprezentowane przez WSA rozumienie treści tych unormowań nie jest zatem podważane. Poza sporem więc przy ocenie przesłanki stworzenia zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa wewnętrznego – tzn. przesłanki wydania pozwolenia na broń, ustanie której uzasadnia cofnięcie wydanego pozwolenia - organy Policji obowiązane są wziąć pod uwagę nie tylko okoliczności wskazane w art. 15 ust. 1 pkt 6, ale także - jak wskazał Sąd pierwszej instancji - wszelkie inne niemające źródła w skazaniu, wskazujące na to, że wnioskodawca nie daje gwarancji, że udzielenie pozwolenia na posiadanie broni nie sprowadzi zagrożenia dla niego samego czy porządku lub bezpieczeństwa wewnętrznego. W tym stanie rzeczy, zawarte w uzasadnieniu zarzutu wadliwie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy, wywody o zasadzie domniemania niewinności do chwili wydania wyroku w sprawie dotyczącej postawionych skarżącemu kasacyjnie zarzutów o czyn z art. 282 k.k. (wymuszenie rozbójnicze) są chybione. Zgodzić można się ze stanowiskiem, że sam fakt, że przeciwko uprawnionemu do posiadania broni toczy się jakiekolwiek postępowania karne, nie uzasadnia wniosku, że osoba ta stwarza zagrożenie. W rozpoznawanej sprawie jednakże ocenę, że ustała pozytywna przesłanka wydania pozwolenia na broń z art. 10 ust. 1 ustawy, tzn. że ustała przesłanka, że skarżący kasacyjnie nie stanowi zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego oparto nie tylko na fakcie postawienia zarzutów popełnienia dwóch czynów z art. 282 k.k. ale także na treści opinii sądowej psychiatryczno-psychologicznej, sporządzonej w związku z tymi zarzutami. W opinii tej przedstawiono dane z dostępnej dokumentacji medycznej, w której wskazano na stany lekowe pacjenta, we wnioskach stwierdzono zaburzenia stresowe pourazowe, zalecono podjęcie psychoterapii nakierowanej na leczenie tych zaburzeń, stwierdzono ograniczoną w znacznym stopniu zdolność zrozumienia swoich czynów i pokierowania postępowaniem w chwili zarzucanych czynów. Fakt, że według opiniujących w dniu badania stan psychiczny skarżącego "nie wskazywał na wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia czynu zabronionego o znacznej szkodliwości społecznej", nie podważa jednak zasadności oceny, że doszło do spełnienia przesłanki z art. 18 ust. 4 w z. z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że posiadacz broni powinien dawać rękojmię, że swoim postępowaniem nie zagrozi bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu. Natomiast w przypadku osoby, u której stwierdzono możliwość znacznego ograniczenia zdolności rozumienia swoich czynów i kierowania swym postępowaniem zachodzi uzasadnione podejrzenie, że może w sposób nieodpowiedni, niebezpieczny posługiwać się bronią. Przy badaniu przesłanek wydawania pozwolenia na broń czy przesłanek do cofnięcia wydanego już pozwolenia nie bez znaczenia jest, że - jak wskazuje orzecznictwo - posiadanie broni w polskim porządku prawnym jest reglamentowane i podlega restrykcyjnej ocenie, nie jest prawem podmiotowym lecz przywilejem obwarowanym szczególnymi wymogami (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 47/20). Nie ulega wątpliwości, że w myśl zasady prawdy obiektywnej, sformułowanej w art. 7 k.p.a. i doprecyzowanej art. 77 § 1 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie miał jednak podstaw, by organom zarzucić naruszenie tych przepisów w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją. W dacie orzekania organ czyniąc ustalenia faktyczne oparł się na aktualnej opinii sądowej, a zawarte w niej informacje oceniono w granicach prawem przewidzianej swobody (art. 80 k.p.a.). Dane dotyczące stanu zdrowia skarżącego - stanowiące w tej sprawie zasadniczą podstawę ustaleń co do istnienia przesłanki z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji - zostały poddane ocenie przez lekarzy specjalistów. Zarzut pominięcia przeprowadzenia dowodów z opinii z miejsca zamieszkania czy opinii służbowej - celem oceny, czy skarżący mimo stanu zdrowia opisanego w opinii sądowej psychiatryczno-psychologicznej nie stanowi zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego - nie mógł być uznany za skuteczny. W tym stanie rzeczy nietrafny jest też zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw by uznać, że ustalone okoliczności faktyczne sprawy nie były wystarczające do wydania decyzji na podstawie art. 18 ust. 4 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - nie mając usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny – na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 2 p.p.s.a.) - na podstawie art. 184 i p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 2 wyroku) orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).