II GSK 721/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 591/21 w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 stycznia 2021 r. nr 0401-IOA.4246.9.2020 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od P.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 21 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 591/21 oddalił skargę P.S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: Dyrektor IAS) z 22 stycznia 2021 r. kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W wyniku kontroli przeprowadzonej 24 stycznia 2017 r. funkcjonariusze celni stwierdzili, że w lokalu w Ż. przy ul. [...] znajduje się pięć automatów: SUPER BANK, APEX SUPER MAGIC, EMOTION GAMES oraz dwa urządzenia komputerowe z grami hazardowymi, będących własnością skarżącego. W toku postępowania skarżący wyjaśnił, że w kontrolowanym lokalu, na podstawie umowy dzierżawy powierzchni z 1 lipca 2016 r. zawartej z firmą W., dzierżawił powierzchnię użytkową. Ustalono, że gry prowadzone na przedmiotowych urządzeniach spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 471 ze zm.; dalej: u.g.h.), tj. urządzane gry miały charakter losowy i były organizowane w celach komercyjnych poza kasynem gry. Skarżący nie posiadał zezwolenia na urządzanie gier hazardowych, ani koncesji na prowadzenie kasyna gry, a urządzenia do gier nie zostały zarejestrowane przez organ celny. W tych okolicznościach decyzją z 16 października 2020 r. Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego, działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 w brzmieniu obowiązującym do 31 marca 2017 r., wymierzył skarżącemu karę pieniężną 60 000 zł w wysokości ustalonej zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. z tytułu urządzania na spornych automatach gier w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. poza kasynem gry. Zaskarżoną decyzją Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący zaskarżył przedmiotową decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji w całości, zarzucając im błędnie ustalony stan faktyczny sprawy na podstawie, którego wymierzono mu karę pieniężną. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. WSA w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę. Za niebudzące wątpliwości WSA uznał okoliczności, że skarżący nie posiadał koncesji ani zezwolenia na urządzanie gier hazardowych, kontrolowany lokal nie był kasynem gry, a znajdujące się w nim będące własnością skarżącego automaty i urządzenia komputerowe do gier pozwalały urządzać na nich gry losowe w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. Sąd stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności protokół kontroli, przeprowadzone eksperymenty odtworzenia gier na automatach, treść umowy dzierżawy z 1 lipca 2016 r. pozwalają w sposób bezsporny stwierdzić, że skarżący urządzał gry na spornych urządzeniach. Konsekwencją uznania, że gry na automatach spełniały definicję gier na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h., zaś skarżący urządzał gry na automatach poza kasynem gry, było wymierzenie kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości 12 000 zł od każdego automatu – zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. WSA wskazał, że prawidłowo za podstawę prawną organy przyjęły przepisy u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dacie kontroli. Dodatkowo WSA podkreślił, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. z [...] września 2017 r., sygn. akt [...], uznano oskarżonego P.S. winnym popełnienia przestępstwa skarbowego polegającego na urządzaniu i prowadzeniu gier hazardowych w lokalu przy ul. [...] w Ż. Ustosunkowując się do zarzutu skarżącego, który kwestionował swój udział w urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry wskazując, że ktoś specjalnie posługiwał się jego danymi osobowymi i podpisem, ponieważ osobiście nigdy nie prowadził żadnych gier hazardowych w lokalach, WSA wskazał, że z protokołu przesłuchania skarżącego w charakterze podejrzanego w dniu 16 maja 2017 r. wynika, że to on, własnoręcznie podpisał umowę z 1 lipca 2016 r., a pieczęć widniejąca na tej umowie jest pieczęcią jego przedsiębiorstwa. Skarżący przyznał także, że automaty stanowiły jego własność. W ocenie WSA brak było podstaw do uwzględnienie wniosków dowodowych skarżącego, tj. o powołania biegłego z zakresu pisma porównawczego na okoliczność ustalenia, czy na umowach, które zostały zabezpieczone znajdują się podpisy nakreślone ręką skarżącego; przesłuchania osób pracujących w lokalach, w których znajdowały się automaty na okoliczność, czy kiedykolwiek widziano w nich skarżącego; dokonania sprawdzenia, czy w czasie kiedy urządzane były gry hazardowe skarżący odbywał karę pozbawienia wolności. Skargę kasacyjną wniósł P.S. zaskarżając powyższy wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów tytułem pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, albowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia, które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy: 1. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 191, art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 1800 ze zm.; dalej: o.p.) poprzez: a) zaaprobowanie przez sąd stanowiska wyrażonego przez organy podatkowe obu instancji i uznanie, że prawidłowe w danych okolicznościach było obciążenie skarżącego karą administracyjną, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zostały ustalone w sposób niewątpliwy wszystkie okoliczności uzasadniające wydanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; b) pominięcie, że skarżący wskazał na okoliczności, które winny zostać poddane kontroli w toku postępowania administracyjnego, a które nie zostały wykonane, zmierzające do weryfikacji faktycznego udziału skarżącego w przedmiocie urządzania gier na automatach poza kasynem gry, podczas gdy weryfikacja tych twierdzeń zgodnie ze stanowiskiem skarżącego doprowadziłaby do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na to, że skarżący nie miał z danymi urządzeniami żadnego związku; c) błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego prowadzącą do uznania, że zasadnym było obciążenie skarżącego karą administracyjną, podczas gdy należyta ocena sprawy powinna prowadzić do wniosków zgodnych ze stanowiskiem skarżącego; w konsekwencji powyższego 2. naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w trakcie wydania pierwotnej decyzji administracyjnej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji oddalenie skargi, podczas gdy w sprawie brak było kategorycznych podstaw do zastosowania tych przepisów i obciążenia skarżącego karą administracyjną; a w konsekwencji powyższych naruszeń 3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy w prawidłowym stanie rzeczy należało zastosować art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. i orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji (oraz rozważyć możliwość uchylenia poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji), co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, albowiem spowodowało niekorzystne rozstrzygnięcie dla skarżącego. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty, mające świadczyć o trafności zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora IAS wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie, wnoszący skargę kasacyjną zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a Dyrektor IAS w terminie 14 dni od otrzymania odpisu skargi kasacyjnej nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. W skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i naruszenia prawa materialnego. Zmierzają one do podważenia stanowiska sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji o nałożeniu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta odpowiada prawu. Fakt, że skarżący był właścicielem znajdujących się w kontrolowanym lokalu spornych automatów i urządzeń komputerowych do gier nie budził wątpliwości sądu, podobnie jak i to że gry urządzane na tych urządzeniach spełniały warunki z art. 2 ust. 5 u.g.h. W ocenie WSA prawidłowo zatem organy nałożyły na skarżącego karę za urządzanie gier hazardowych na automatach poza kasynem gry na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dacie kontroli. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej) został skonstruowany nieprawidłowo. Przepisy art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. są przepisami tzw. wynikowymi i warunkiem ich zastosowania w ramach kontroli instancyjnej jest spełnienie hipotezy w postaci stwierdzenia, czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Ponadto ich naruszenie jest zawsze następstwem naruszenia innych przepisów, co oznacza, że zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. czy też art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie, chcąc powołać się na zarzut naruszenia każdego z tych przepisów, jest zobowiązany bezpośrednio powiązać go z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym – jego zdaniem – uchybił wojewódzki sąd administracyjny (por. np. wyroki NSA: z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2077/10; z 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 1387/10 LEX nr 952799, z 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 87/10 LEX nr 672933 i 27 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1311/10; publ. w CBOSA). W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 151 p.p.s.a. nie powiązał tego zarzutu z naruszeniem innych przepisów. W konsekwencji brak takich powiązań oznacza nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem powołanego wyżej przepisu. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przepis ten może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną tylko w sytuacji, gdy sąd administracyjny pierwszej instancji – nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym), niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy lub nie rozpoznał istoty sprawy. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. może więc być uznany za usprawiedliwiony wówczas, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy zarzuty bądź powołała dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku. Nie jest natomiast dopuszczalne w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. kwestionowanie wyniku sądowej kontroli ustaleń faktycznych sformułowanych przez organy ani też prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyroki NSA: z 17 września 2018 r., sygn. akt II OSK 3343/17, z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 840/17, z 13 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 2349/17; publ. w CBOSA). W ocenie NSA nie ma podstaw, aby twierdzić, że wyrok sądu pierwszej instancji wydany został z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. Wbrew stanowisku skarżącego – niezależnie od tego, że nie wykazuje on wpływu zarzucanego naruszenia wskazanych przepisów postępowania na wynik sprawy w sposób przewidziany w art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a – teza o wadliwości ustaleń faktycznych nie została uzasadniona. Podnieść należy, że uzasadnienie skargi kasacyjnej w istocie nie zawiera argumentacji na poparcie tych zarzutów. Skarżący kasacyjnie powiela twierdzenia i zarzuty podnoszone na wcześniejszych etapach postępowania dotyczące rzekomego podrobienia jego podpisu na umowach zabezpieczonych w kontrolowanym lokalu, w którym znajdowały się sporne urządzenia. Nie wskazuje jednak przeciwdowodów, ani w żaden sposób nie uprawdopodobnia twierdzenia, jakoby nieustalona osoba miała podpisywać w jego imieniu umowy dzierżawy powierzchni lokali, w których znajdowały się będące własnością skarżącego automaty i urządzenia do gier celem prowadzenia na nich gier losowych. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika jednak, na czym miałoby polegać naruszenie przez sąd pierwszej instancji wymienionych przepisów prawa, mających stanowić normatywne wzorce kontroli legalności działania organu administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie, a także na czym miałby polegać, niedostrzeżony przez ten sąd, wpływ zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, zwłaszcza że ustalenia stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należałoby uznać – według strony skarżącej – za niewystarczające dla wydania zaskarżonej decyzji, a przez to za wadliwe. Uzasadnienia zarzutu kasacyjnego wskazującego sposób naruszenia wymienionych przepisów prawa, a także wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, nie może stanowić wyłącznie odmienna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, na który składają się protokół kontroli, przeprowadzone eksperymenty odtworzenia gier na automatach, treść umowy dzierżawy z 1 lipca 2016 r. oraz zeznania skarżącego. W ocenie sądu pierwszej instancji, którą NSA podziela i akceptuje, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na stwierdzenie, że skarżący, jako właściciel spornych automatów i urządzeń do gier, który umieścił automaty w miejscu, gdzie przeprowadzono kontrolę, w celu urządzania gier, był urządzającym gry losowe w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. Jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania karnego skarbowego P.S., przesłuchany w charakterze podejrzanego w dniu 16 maja 2017 r., złożył wyjaśnienia, z których wynika, że automaty oraz dwa urządzenia komputerowe z grami hazardowymi stanowią jego własność. Wobec powyższego uprawnione było stwierdzenie, że skarżący w miejscu, gdzie odbyła się kontrola urządzał gry na automatach. W ocenie NSA tych ustaleń skarga kasacyjna skutecznie nie podważyła. Skarżący nie podważył również ustalenia, że gry na kontrolowanych automatach wyczerpują definicję gier na automatach zawartą w art. 2 ust. 5 u.g.h., należało zatem przyjąć, że przepisy tej ustawy mogły stanowić podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji. Nieusprawiedliwiony jest zatem zarzut naruszenia art., 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez niewłaściwe zastosowanie (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej), który sprowadza się do zakwestionowania przez stronę możliwości nałożenia na nią kary na podstawie art. 89 ust. 1 u.g.h. Należy w związku z tym przypomnieć, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. – w brzmieniu mającym zastosowanie w tej sprawie – stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane wprost w przepisach u.g.h., dlatego w zestawieniu z użytym przez ustawodawcę pojęciem "prowadzącego działalność w przedmiocie urządzania gier hazardowych" przyjąć należy ukształtowaną orzecznictwem sądów administracyjnych definicję "urządzającego gry". W judykaturze bowiem przyjęto, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, niepodważony przez skarżącego, świadczy o tym, że dokonana przez organy administracji celno-skarbowej i zaakceptowana jako prawidłowa przez sąd pierwszej instancji prawna ocena zachowania skarżącego odpowiada hipotezie normy prawnej z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zasadnie zatem sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący urządzał gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w lokalu niebędącym kasynem gry w związku z czym prawidłowo nałożono na niego karę na podstawie art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. Z tych wszystkich względów NSA uznając skargę kasacyjną za niezasadną, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Uwzględniając fakt, że P.S. korzysta z prawa pomocy na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od niego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, NSA wskazuje, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Z tego powodu NSA nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.