II GSK 697/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 3 października 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 623/17 w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 października 2017 r., uwzględnił skargę B. O. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2016 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy, uchylając zaskarżoną decyzję oraz orzekając o kosztach postępowania sądowego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: w dniu 31 sierpnia 2011 r. do Urzędu Patentowego wpłynął wniosek B. O. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą A. P. K. – M. w Rz. o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy Z. o nr [...] udzielonego na rzecz A. W. T. sp. z o.o. z siedzibą w Cz.. Podstawę wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na wymieniony znak towarowy stanowił art. 129 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 120 ust. 1 oraz art. 129 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 129 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2013 r. poz. 1410 ze zm.; dalej: p.w.p.). Wnioskodawczyni swój interes prawny uzasadniała konkurencyjną działalnością względem uprawnionej w zakresie wprowadzania do obrotu publikacji i czasopism z krzyżówkami, w tej sytuacji sporny znak stanowił dla wnioskodawcy ograniczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej gwarantowanej w art. 20 Konstytucji RP oraz art. 6 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r., nr 155, poz. 1095). Pismem z dnia 21 grudnia 2011 r. uprawniona wniosła o oddalenie wniosku. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., Urząd Patentowy RP oddalił przedmiotowy wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy Z. o nr [...]. W wyniku wniesionej przez B. O. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2039/13) uchylił powołaną decyzję. Wniesiona przez uprawnioną skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1416/14, została oddalona. Urząd Patentowy RP, decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] umorzył postępowanie wywołane wnioskiem B. O.. Organ wskazując na związanie wymienionymi orzeczeniami WSA w Warszawie oraz NSA, wskazał, że uwzględnił okoliczność, iż pomiędzy skarżącą, a uprawioną toczą się inne, analogiczne postępowania o unieważnienie innych znaków towarowych, przeznaczonych do oznaczania towarów w klasie 16, w których, w ocenie organu, w pogłębiony sposób zweryfikowano istnienie po stronie skarżącej interesu prawnego. Organ wskazał, że sporny znak (z pierwszeństwem od 9 października 2003 r.) służył do oznaczania towarów w klasie 16, przy czym to prawo wygasło z dniem 9 października 2013 r., zaś skarżąca wnosząc o unieważnienie spornego znaku uczyniła to w oparciu o art. 164 p.w.p. W ocenie UP RP, przedstawiona przez skarżącą argumentacja interesu prawnego nie uzasadniała jej żądania unieważnienia spornego prawa. W uzasadnieniu interesu prawnego skarżącej zabrakło bowiem elementów stanowiących o istocie samego interesu prawnego, jego cech, tj.: bezpośredniości, konkretności, realności, jak i aktualności, ocenianych w relacji do okoliczności faktycznych tej sprawy. Skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że aktualnie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynikającym z treści wydruków dotyczących jej przedsiębiorstwa, a sam wpis, nawet szczegółowo wskazujący charakter tej działalności jak: przeważająca działalność gospodarcza i wykonywana działalność gospodarcza, nie kreuje działalności per se. Organ stwierdził również, że skoro uprawniona wykazała, że prawo na sporny znak towarowy wygasło i ochrona nie została przedłużona, to skarżąca nie mogła zasadnie twierdzić, że istnienie tego prawa stanowi przeszkodę w aktualnie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Organ ustalił również, że między stronami nie toczą się żadne postępowania sądowe dotyczące choćby pośrednio spornego prawa. Uprawniona nie domaga się od skarżącej zaprzestania działań w związku z wygasłym aktualnie prawem na sporny znak towarowy. Sąd I instancji uwzględniając skargę na tą decyzję za uzasadniony uznał zarzut niezastosowanie się przez organ do oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA z 13 lutego 2014 r., utrzymanego w mocy wyrokiem NSA z 8 lipca 2015 r., z uwagi na to że w wyrokach tych przesądzono o interesie prawnym skarżącej. W konsekwencji, Sąd I instancji za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. w zw. z art. 164 p.w.p. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. Sąd zwrócił uwagę na okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji stan prawny uległ zmianie. Zgodnie z dokonaną nowelizacją z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy Prawo własności przemysłowej odstąpiono od przesłanki interesu prawnego we wszczęciu postępowania o unieważnienie i wygaszenie prawa ochronnego na znak towarowy (art. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej, Dz.U. z 2015 r., poz.1615). Nowelizacja weszła w życie 15 kwietnia 2016 r., zaś zaskarżona decyzja została wydana [...] czerwca 2016 r. Zasada ta dotyczy nie tylko znaków zgłoszonych po dacie wejścia w życie nowelizacji, ale także znaków zgłoszonych z wcześniejszą datą pierwszeństwa (art. 2 ustawy nowelizującej). Sąd stwierdził również, że stanowiska tego nie zmienia okoliczność, że prawo na sporny znak towarowy wygasło z dniem 9 października 2013 i ochrona nie została przedłużona. Wskazał, że fakt wygaśnięcia spornego prawa ochronnego automatycznie nie spowodował unicestwienia interesu prawnego oraz bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o unieważnienie znaku. W podstawie prawne wyroku podano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 200 w zw. z art. 205 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.). Urząd Patentowy RP, skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: 1. Przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do ponownego badania przez Urząd istnienia po stronie skarżącej interesu prawnego w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy nr [...] Z. i odstąpienia przez Urząd Patentowy od oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2039/13, utrzymanego w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1416/14, podczas gdy po wydaniu decyzji z dnia 5 marca 2013 r., kontrolowanej w ww. wyrokach nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego sprawy gdyż wygasło prawo ochronne na sporny znak towarowy, które w ocenie skarżącej było bezpodstawnym ograniczeniem dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i stanowiło podstawę do ustalenia istnienia interesu prawnego skarżącej, a tym samym konieczne było jego ponowne zbadanie i uzasadnionym było odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszych wyrokach; 2. Przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że Urząd przyjął, iż fakt wygaśnięcia spornego prawa ochronnego automatycznie spowodował unicestwienie interesu prawnego skarżącej, podczas gdy okoliczność ta została przez Urząd zbadana, w szczególności Urząd ustalił, że pomiędzy stronami nie toczą się jakiekolwiek postępowania sądowe dotyczące choćby pośrednio spornego prawa, Uprawniony nie domaga się od skarżącej zaprzestania działań w związku ze spornym prawem i na tej podstawie doszedł do przekonania, że sporny znak towarowy nie może stanowić przeszkody w aktualnie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, z czego skarżąca wywodziła swój interes prawny i swoje stanowisko przedstawił w zaskarżonej decyzji; 3. Przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia z naruszeniem tego przepisu, tj. zawarcie w wyroku sprzecznych twierdzeń odnośnie konieczności ustalenia w niniejszej sprawie interesu prawnego skarżącej, co powoduje, że wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej i wprowadza niepewność Urzędu Patentowego co do kierunku dalszych czynności postępowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy, a tym samym uniemożliwia realizację zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a.; 4. Prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 164 p.w.p. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy Prawo własności przemysłowej, polegające na przyjęciu, że na gruncie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, istotna jest data wydania decyzji w postępowaniu spornym, a nie data wszczęcia postępowania spornego, prowadzące do przyjęcia, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis wyłączający potrzebę wykazania interesu prawnego w domaganiu się unieważnienia prawa ochronnego na sporny znak towarowy podczas, gdy art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, odnosi się wyłącznie do postępowań o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy wszczętych po dniu jej wejścia w życie, tj. 15 kwietnia 2016 r., bezspornym jest, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed tą datą, chociaż decyzja wydana została [...] czerwca 2016 r., co z kolei oznacza, że wskazany przepis nie znajduje zastosowania i konieczne jest wykazanie interesu prawnego. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty. Kasator wniósł również o zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącej B. O. wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, w której domaga się oddalenia tejże skargi kasacyjnej i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania oraz pismo procesowe z dnia 31 marca 2021 r. (wpływ do NSA 7 kwietnia 2021 r.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Podkreślić należy, iż sprawy o zbliżonym stanie faktycznym i analogicznym stanie prawnym były już przedmiotem rozstrzygnięć dokonywanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 27 października 2020 r. (sygn. akt II GSK 3500/17 i II GSK 3959/17). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w tych wyrokach i argumenty na jego poparcie. Z tego powodu zasadnym będzie posłużenie się poglądami NSA w uzasadnieniach tych wyroków zaprezentowanymi. Przechodząc do analizy zarzutów pomieszczonych w skardze kasacyjnej stwierdzić trzeba, iż w ocenie składu orzekającego, niezasadnym jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 p.p.s.a., zawartego w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, poprzez bezzasadne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do ponownego badania przez Urząd Patentowy RP istnienia po stronie wnioskodawczyni interesu prawnego w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy i odstąpienia przez Urząd od oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA z dnia 10 lutego 2014 r., (sygn. akt VI SA/Wa 2039/13, utrzymanym w mocy wyrokiem NSA z dnia 8 lipca 2015 r. (sygn. akt II GSK 1416/14), podczas gdy po wydaniu decyzji z dnia [...] marca 2013 r. kontrolowanej w ww. wyrokach nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego sprawy, gdyż wygasło prawo ochronne na sporny znak towarowy, które w ocenie wnioskodawczyni, było bezpodstawnym ograniczeniem dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i stanowiło podstawę do ustalenia istnienia interesu prawnego wnioskodawczyni, a tym samym konieczne było jego ponowne zbadanie i uzasadnionym było odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszych wyrokach. Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do wskazanego zarzutu skarżącego kasacyjnie organu podziela stanowisko Sądu I instancji, że doszło do naruszenia przez UP RP art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA z 10 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2039/13, tj. wyroku wydanego w niniejszej sprawie i utrzymanego w mocy wyrokiem NSA z 8 lipca 2015 r., sygn. akt: II GSK 1416/14, podczas gdy w ww. wyrokach WSA i NSA przesądziły o interesie prawnym skarżącej jako wnioskodawcy. Ponadto – wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej – trafnie stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, że obowiązku organu zastosowania się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA z dnia 10 lutego 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2039/13 nie zmienia okoliczność, że prawo ochronne na sporny znak towarowy wygasło z dniem 9 października 2013 r. Okoliczność ta nie uzasadniała odstąpienia przez Urząd Patentowy RP od oceny prawnej zawartej przez WSA w wyroku z dnia 10 lutego 2014 r. i nie uzasadnia ponownego badania przez organ interesu prawnego wnioskodawczyni. Nie było również podstaw do umorzenia postępowania przez UP RP z uwagi na jego bezprzedmiotowość spowodowaną wygaśnięciem prawa ochronnego na sporny znak towarowy. Bowiem - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Urząd Patentowy RP nie może nie zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, o których stanowi art. 153 p.p.s.a., powołując się na brak interesu prawnego wnioskodawczyni w postępowaniu o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy, jeżeli przed rozpoznaniem sprawy przez organ, Sąd I instancji w wyroku, w którym zawarł wytyczne dla organu, stwierdził posiadanie interesu prawnego i merytorycznie rozpoznał sprawę – co zaakceptował następnie NSA dokonując kontroli instancyjnej tego orzeczenia. Ponadto interes prawny wnioskodawczyni w postępowaniu o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy powinien istnieć w momencie wszczęcia tego postępowania – zgodnie z art. 164 p.w.p., a więc w dacie złożenia wniosku o unieważnienie prawa, czyli w dniu 31 sierpnia 2011 r., zaś prawo ochronne na sporny znak towarowy wygasło z dniem 9 października 2013 r. Urząd Patentowy RP nie powinien był umarzać postępowania w przedmiocie unieważnienia prawa z powodu wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy z uwagi na jego bezprzedmiotowość, bowiem przedmiot rozstrzygnięcia istnieje, ponieważ postępowanie w tej sprawie dotyczyło unieważnienia prawa ochronnego na sporny znak towarowy, nie zaś jego wygaśnięcia. Unieważnienie takie, jeżeli zostałoby orzeczone, następuje ze skutkiem ex tunc (wstecznym), aż do dnia, od którego istniała ochrona, co pociąga za sobą nieważność czynności prawnych dokonanych dotychczas przez uprawnionego ze znaku towarowego. Natomiast takiego skutku nie wywołuje wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy z mocy prawa na skutek upływu czasu, na który zostało udzielone. Ponadto okoliczność w postaci wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy nastąpiła jeszcze przed wydaniem wyroku WSA, w którym zawarta była ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. W konsekwencji nieusprawiedliwione są zarzuty naruszenia przepisów postępowania wskazane w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej. Niezasadny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z żadnym z tych przypadków. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Za zasadny natomiast należy uznać zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1615), przez jego błędną wykładnię dokonaną przez Sąd I instancji. Jak wynika bowiem z treści art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej nie jest wymagane wykazanie interesu prawnego, ale tylko w stosunku do postępowań wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, a więc po dniu 15 kwietnia 2016 r. Zaś w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte przed tą datą, chociaż decyzja UP RP została wydana [...] czerwca 2016 r. (nr [...]) co oznacza, że wskazany przepis nie znajduje zastosowania – wbrew temu co stwierdził Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (s. 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA). Ma zatem rację autor skargi kasacyjnej, że błędna wykładnia art. 2 ustawy zmieniającej dokonana przez Sąd I instancji, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie w rozpoznawanej sprawie polegały na przyjęciu, że na gruncie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, istotna jest data wydania zaskarżonej decyzji w postępowaniu spornym, a nie data wszczęcia postępowania spornego – jak stwierdził Sąd I instancji, jednakże – pomimo dokonania błędnej wykładni art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej – zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji odpowiada prawu. W konsekwencji, Sąd I instancji nie powinien był w wytycznych dotyczących ponownego rozpoznania sprawy przez organ zawierać obowiązku wzięcia pod uwagę ww. zmian przepisów p.w.p. polegających na odstąpieniu od przesłanki interesu prawnego wnioskodawcy we wszczęciu postępowania o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy. Niemniej jednak należy powtórzyć, że kwestia posiadania przez wnioskodawcę interesu prawnego została przesądzona w poprzedzających wyrokach WSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2039/13 i wyroku NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. alt II GSK 1416/14. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.