II GSK 608/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1794/19 w sprawie ze skargi J. D. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 czerwca 2019 r. nr DR-II.Pat.221496.1079.2018.21.hper w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem oddalił skargę J. D. na postanowienie Urzędu Patentowego RP z dnia 28 czerwca 2019 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. II J. D. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niezasadne oddalenie skargi, wskutek błędnego zaakceptowania przez Sąd ustaleń faktycznych poczynionych przez Urząd Patentowy i mylnego przyjęcia, że Urząd Patentowy nie naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.), mimo że Urząd Patentowy wybiórczo zbadał materiał dowodowy w sprawie i w konsekwencji niezasadnie ustalił brak uprawdopodobnienia przez skarżącego braku jego winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W konsekwencji powyższego Sąd niezasadnie oddalił skargę i naruszył art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy istniały przesłanki do uwzględnienia skargi w świetle nieprawidłowego zastosowania przez Urząd Patentowy art. 58 k.p.a. przy wydawaniu w dniu 28 czerwca 2019 r. postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia 16 września 2016 r. stwierdzającej wygaśnięcie z dniem 21 października 2015 r. patentu oznaczonego numerem [...]. II. art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez (i) brak wszechstronnego uzasadnienia wyroku przez Sąd, w szczególności pominięcie przedstawionego w skardze stanowiska skarżącego, nieustosunkowanie się do argumentacji zawartej w skardze i brak dokładnego zbadania czy skarżący, będący osobą fizyczną - nie przedsiębiorcą zobowiązanym do wyższego stopnia staranności - i obciążony opieką nad chorą żoną, istotnie miał nieutrudnioną możliwość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie; (ii) wewnętrzną sprzeczność ustaleń Sądu, który z jednej strony wskazuje, że skarżący powinien uprawdopodobnić brak dochowania terminu, a z drugiej dokonuje oceny, że skarżący nie wykazał, iż nie był w stanie dochować terminu; (iii) braku oceny podniesionego w skardze argumentu, że z treści pouczenia dotyczącego naliczania opłat za kolejne okresy ochrony nie wynika jednoznacznie, jak należy naliczać kolejne okresy ochrony. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie ponadto, przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, o przeprowadzenie autokontroli zaskarżonego wyroku na podstawie art. 179a p.p.s.a. i uchylenie wyroku w całości i rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego oraz ponowne rozpoznanie sprawy i uwzględnienie skargi. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W pkt. I petitum skargi kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 § 1 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wyraźnie wskazał, że Sąd I instancji niezasadnie oddalił skargę z uwagi na błędne zakwestionowanie argumentów i wniosków skarżącego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że organ nie naruszył szeregu przepisów k.p.a. Uzasadnienie skargi kasacyjnej w zakresie powołanych w tym zarzucie przepisów prawa zawiera wyłącznie argumentację w zakresie art. 133 § 1 p.p.s.a., która w istocie sprowadza się do kwestionowania dokonanej przez Sąd I instancji oceny faktów i materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Przystępując do oceny postawionego zarzutu, wskazać należy, że naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawą kasacyjną wówczas, gdy sąd przyjął i wnioskował o jakimś fakcie na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na podstawie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym decyzją (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09; z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I GSK 67/13, źródło: CBOSA). Z postawionego zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby skarżący wykazał zaistnienie którejkolwiek z wymienionych sytuacji, w szczególności, że Sąd I instancji wykroczył poza wyznaczone przedłożonymi mu aktami administracyjnymi granice i orzekał na podstawie całkowicie dowolnych ustaleń, które nie znajdują w ogóle w nich podstawy faktycznej. Ponadto, co warto podkreślić, zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć, jak tego chce skarżący, do kwestionowania ustaleń i oceny przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie stanu faktycznego, ani też kwestionowania wniosków wyprowadzanych na podstawie akt sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1888/21; z 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 211/22; z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1172/21; z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1158/18, z 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 1840/21, źródło: CBOSA). Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał powyższy zarzut za niezasadny. W pkt. II petitum skargi kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. W rozwinięciu tego zarzutu skarżący zarzucił wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia wyroku poprzez wskazanie przez Sąd I instancji, że skarżący powinien uprawdopodobnić brak winy w dochowaniu termin i jednoczesne uznanie, że skarżący nie wykazał, iż nie był w stanie dochować terminu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że ramy prawne rozpatrywanej sprawy zakreślał art. 58 k.p.a. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast zgodnie z § 2 prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżący przywołał we wniosku okoliczności uprawdopodabniające jego zdaniem brak winy w niedochowaniu terminu, jednak organ i Sąd I instancji dokonały ich analizy i prawidłowo uznały, że nie zasługują one na uwzględnienie. Przede wszystkim uchybienie terminu w rozpatrywanej sprawie trwało ponad dwa lata, bowiem decyzja Urzędu Patentowego o wygaśnięciu patentu została doręczona skarżącemu w dniu 5 października 2016 r., natomiast wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy opatrzony jest datą 22 października 2018 r. Sąd I instancji na str. 4 i 5 uzasadnienia wyroku zasadnie wskazał, że powołane okoliczności dotyczące choroby żony, nawet przy założeniu, że istotnie miały miejsce, nie mogą być uznane za uzasadniające przywrócenie uchybionego terminu, bowiem nie może to usprawiedliwić braku jakiekolwiek działania ze strony skarżącego (w tak długim okresie). Ponadto na str. 4 uzasadnienia wyroku Sąd I instancji szczegółowo odniósł się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności choroby jego pełnomocnika (rzecznika patentowego), do którego miał się zwrócić o napisanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd I instancji doszedł do prawidłowych wniosków, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący korzystał z pomocy pełnomocnika w kontrolowanym postępowaniu. Znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo dla rzecznika patentowego, zostało udzielone dopiero 6 sierpnia 2019 r., tj. już po wydaniu zaskarżonego w sprawie postanowienia, odmawiającego przywrócenia terminu, do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że twierdzenia skarżącego w powyższym zakresie, wobec niewykazania przez niego, że udzielił komukolwiek pełnomocnictwa do załatwiania spraw związanych z posiadanym patentem, należy uznać za niewiarygodne i nie mogące odnieść zamierzonego skutku. W uzasadnieniu do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. skarżący skoncentrował się także na braku oceny przez Sąd argumentu, że skarżący jest osobą fizyczną, a nie przedsiębiorcą, od którego wymaga się wyższego stopnia staranności. Zdaniem NSA należy przyznać rację skarżącemu, że co do zasady od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami, niemniej jednak żaden przepis prawa mający zastosowanie w niniejszej sprawie, nie warunkuje kryteriów oceny, czy w sprawie występuje osoba fizyczna, czy przedsiębiorca (profesjonalista). W szczególności kryterium takiego nie zawiera art. 58 k.p.a., który posługuje się wyłącznie pojęciem "zainteresowanego". Tym samym Sąd I instancji nie był zobligowany do dokonania oceny do jakiej kategorii osób zalicza się skarżący i odniesienia się do stopnia staranności, którą osoba ta ma się wykazywać. Ostatnim elementem zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest wskazywany przez skarżącego brak oceny przez Sąd I instancji argumentu ze skargi do WSA, że z treści pouczenia w decyzji o udzieleniu patentu, dotyczącego naliczania opłat z tytułu ochrony patentu nie wynika jednoznacznie, jak należy naliczać opłatę za kolejne okresy ochrony. Przede wszystkim należy wskazać, że granice niniejszej sprawy zakreśla przedmiot zaskarżenia, tj. postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jest to postanowienie o charakterze procesowym, rozstrzygające wyłącznie kwestię uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu, i ta kwestia była w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Poza zakresem rozpoznania niniejszej sprawy pozostaje natomiast ocena prawidłowości konstrukcji elementów składowych ostatecznej decyzji Urzędu Patentowego RP o udzieleniu patentu. Z tego też względu NSA musi pominąć ten zarzut skargi kasacyjnej. Już tylko na marginesie NSA zauważa, że tego rodzaju argument skarżący mógł podnieść wyłącznie w ewentualnym odwołaniu od decyzji Urzędu Patentowego RP o udzieleniu patentu, jednakże z akt sprawy wynika, że z prawa tego nie skorzystał. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej uznał, że Sąd I instancji nie naruszył art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., a uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w przywołanym przepisie i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA podejmując wskazane na wstępie rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.