II GSK 597/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia del. WSA Cezary Kosterna Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1483/16 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 września 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 1483/16, oddalił skargę [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące okoliczności faktyczne i prawne. I Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd Patentowy RP, UPRP lub organ) udzielił [...] (dalej: uprawniony lub skarżący) prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Kubek", z okresem ochrony rozpoczynającym się od 1 marca 2004 r. Wzór został zarejestrowany pod nr Rp-7076. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Urząd Patentowy RP stwierdził wygaśnięcie z dniem 1 marca 2009 r. prawa z rejestracji wzoru przemysłowego z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za II okres ochrony. Pismem z dnia 24 lutego 2011 r. uprawiony wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz przywrócenie terminu do wniesienia opłaty. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. Organ wskazał, że ostatnim dniem pierwszego okresu ochrony prawa z rejestracji wzoru przemysłowego był dzień 1 marca 2009 r., zatem termin do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony upływał w tym właśnie dniu. Podniósł, że wymagana opłata mogła być wniesiona w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie, tj. do 1 września 2009 r., z tym zastrzeżeniem, że podlegałaby wówczas zwiększeniu o 30 %. UPRP stwierdził, że uprawniony nie wniósł wymaganej opłaty w żadnym z powyższych terminów, lecz dopiero wraz z wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Urząd Patentowy RP wyjaśnił, że art. 224 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 - dalej: p.w.p) nie przewiduje możliwości przywrócenia terminu do wniesienia opłaty za ochronę po upływie sześciu miesięcy od dnia upływu poprzedniego okresu ochrony. W tym kontekście stwierdził, że powyższy termin należy do terminów prawa materialnego i z tego względu nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę uchybienia. W dalszej części uzasadnienia Urząd Patentowy RP uznał, że w sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2011 r. stwierdzającej wygaśnięcie 1 marca 2009 r. prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. Kubek Rp-7076. Sąd I instancji przypomniał, że w niniejszej sprawie prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Kubek", Rp-7076 zostało uzyskane decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2004 r. Dalej WSA wyjaśnił, że korzystanie z chronionego wzoru przemysłowego rodzi obowiązek uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne w określonych ustawowo terminach, o czym stanowi art. 222 i nast. p.w.p. Nieuiszczenie opłaty okresowej w wymaganym terminie powoduje wygaśnięcie prawa z rejestracji, dając Urzędowi Patentowemu RP podstawę do wydania decyzji stwierdzającej wygaśniecie tego prawa stosownie do unormowań zawartych w art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 i 4 p.w.p. Sąd I instancji wskazał również, że w wmyśl art. 224 ust. 1 p.w.p. termin do uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony, określonej w decyzji o udzieleniu patentu, wynosi trzy miesiące od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie, jak stanowi zdanie drugie ust. 1 art. 224 p.w.p., zgłaszający może uiścić opłatę za dalsze rozpoczęte okresy ochrony lub opłatę wymaganą do przedłużenia ochrony na okresy rozpoczęte przed tym terminem. Przepis art. 224 ust. 2 p.w.p. stanowi, że opłaty za dalsze okresy ochronne są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1 tego artykułu ustawy, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny, przy czym opłaty za dalsze okresy ochronne mogą być uiszczane w ciągu jednego roku przed tym terminem określonym w ust. 2 (art. 224 ust. 3 p.w.p.). Nadto w ust. 4 art. 224 p.w.p. przewidziano dodatkowy 6-miesięczny termin na uiszczenie opłaty, rozpoczynający bieg po upływie terminu określonego w ust. 2 art. 224 p.w.p. Opłata uiszczona w terminie dodatkowym jest podwyższana o opłatę dodatkową w wysokości 30% opłaty podstawowej. Jak podkreślił WSA, w rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że uprawniony nie uiścił wymaganej art. 224 ust. 2 p.w.p. opłaty ani w terminie wynikającym z tego przepisu, ani w dopuszczonym w ust. 4 art. 224 cyt. ustawy okresie sześciu miesięcy po upływie terminu podstawowego, określonego w ust. 2. Powyższe zaniechanie rodziło ex lege skutek, określony przepisem art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., mającym zastosowanie na mocy art. 118 ust. 1 p.w.p. Stosownie do treści pierwszego ze wskazanych przepisów, prawo ochronne na wzór przemysłowy wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej, przy czym wygaśnięcie następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wzoru, co wynika z ust. 4 art. 90 p.w.p. Zdaniem Sądu I instancji p.w.p. nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w jej art. 224 ust. 2. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku (art. 90 ust. 1 pkt 3) wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy do uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p. spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego). Przeciwko dopuszczalności przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. przemawia także sposób określenia terminu końcowego w art. 224 ust. 2 i sposób określenia zdarzenia rozpoczynającego bieg terminu dodatkowego z art. 224 ust. 4. Ten pierwszy upływa "nie później niż w dniu". Drugi natomiast rozpoczyna bieg "po upływie terminu określonego w ust. 2", czyli następnego dnia po dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny. Nie byłoby zatem możliwe przywrócenie terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. bez naruszenia przepisu art. 224 ust. 4 p.w.p. Przywrócenie terminu podstawowego oznaczałoby przywrócenie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej. Tymczasem z art. 224 ust. 4 p.w.p. wynika, że opłata uiszczona po upływie poprzedniego okresu ochrony podlega podwyższeniu o 30%. Wobec tego zarzuty uprawnionego, co do naruszania art. 224 ust. 2 są niezasadne. Według WSA stwierdzone decyzją Urzędu Patentowego RP na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p. wygaśnięcie prawa ochronnego z powodu nieuiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony stanowi przyjętą p.w.p. sankcję za niewywiązanie się z obowiązku wniesienia pobieranej za ochronę opłaty okresowej. Zdaniem Sądu I instancji - UPRP rozstrzygając sprawę - oparł się na prawidłowo zebranym materiale, dokonując jego wszechstronnej oceny. Ponadto stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. II W skardze kasacyjnej [...] jako uprawiony zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub w trybie art. 188 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, w którym wskazana została argumentacja niezwiązana z przedmiotem niniejszej sprawy przy jednoczesnym zaniechaniu wyczerpującej oceny zaskarżonego aktu administracyjnego przez pryzmat wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, co uniemożliwiło prześledzenie toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo tego, że organ w sposób wadliwy sporządził jej uzasadnienie; 3) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez rozstrzygnięcie poza granicami niniejszej sprawy polegające na uczynieniu przedmiotem rozważań okoliczności związanych z art. 154 k.p.a., który nie był przedmiotem postępowania przed organem w niniejszej sprawie, a dotyczył odrębnej sprawy zakończonej wyrokiem NSA. II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 243 ust. 6 p.w.p. z uwagi na tolerowanie jego niewłaściwego zastosowania, a w efekcie błędną ocenę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie argumentów podniesionych przez uprawnionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej uprawniony przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z powodu braku usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. W pierwszej kolejności oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., jego zasadność bowiem wykluczałaby możliwość merytorycznego odniesienia się do pozostałych, objętych zarzutami skargi kasacyjnej nieprawidłowości. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sadu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z żadnym z tych przypadków. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie odpowiada wymogom zawartym w tym przepisie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera też stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie jest natomiast przesłanką ustawową uzasadnienia przekonanie strony do poglądów Sądu I instancji, jak również szczegółowe odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. Pomimo tego, iż rację ma autor skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji nie powinien odnosić się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do niedopuszczalności wzruszenia decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia prawa na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., gdyż to nie było przedmiotem rozpoznawanej sprawy, jednakże poza w istocie dwoma zdaniami uzasadnienia dotyczącymi tego problemu, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto wskazać należy, że dla skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało wykazać, czego skarżący nie uczynił, że uzasadnienie z uwagi na swoją konstrukcję, niespełnione wymogi ustawowe, nie pozwala na ocenę, czy wyrok Sądu pierwszej instancji jest prawidłowy, czy też nie. To, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu. Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. zawarty w pkt I ppkt 3) petitum skargi kasacyjnej. Odnosząc się do tego zarzutu podkreślenia wymaga, że o naruszeniu przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. można byłoby mówić, gdyby Sąd wykroczył poza granice sprawy, w której skarga została wniesiona lub gdyby - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów, Sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku. Taki stan rzeczy w niniejszej sprawie jednak nie zachodzi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji rozpoznał sprawę w jej granicach i nie naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. przeprowadzając prawidłowo kontrolę legalności zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP utrzymującej w mocy decyzję z 4 lutego 2011 r. stwierdzającą wygaśnięcie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Już na wstępie wskazał, że przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia 23 listopada 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 4 lutego 2011 r. stwierdzającej wygaśnięcie 1 marca 2009 r. prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. Kubek Rp-7076 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wprawdzie ma rację autor skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji nieprawidłowo odwołał się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do art. 154 § 1 k.p.a. wskazując na niedopuszczalność wzruszenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie na podstawie tego przepisu. Niemniej jednak lektura zaskarżonego wyroku wraz z jego uzasadnieniem prowadzi do wniosku, że nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji rozpoznał niniejszą sprawę w jej granicach, natomiast poczynienie krótkich wywodów dotyczących art. 154 § 1 k.p.a. należało uznać za nieprawidłowe, ale nie miało to istotnego wpływu na wynik sprawy. Nieusprawiedliwione są również zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo tego, że organ w sposób wadliwy sporządził jej uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko Sądu I instancji, że Urząd Patentowy RP nie naruszył art. 107 § 3 k.p.a., zaś swoje stanowisko co do zasadności stwierdzenia wygaśnięcia z dniem 1 marca 2009 r. prawa z rejestracji pt: "Kubek" Rp-7076 udzielonego na rzecz skarżącego z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za II okres ochrony zawarł w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazał prawidłowo jako podstawę prawną decyzji przepisy art. 90 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 118 ust. 1 oraz art. 224 ust. 4 i art. 245 ust. 1 p.w.p. Również zarzut zawarty w pkt II petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. z uwagi na tolerowanie jego niewłaściwego zastosowania, a w efekcie błędną ocenę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie argumentów podniesionych przez uprawnionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - nie mógł odnieść skutku oczekiwanego przez skarżący kasacyjnie organ. Odnosząc się do tego zarzutu należy na wstępie zaznaczyć, że z nie podważonego przez kasatora stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wynika, że ostatnim dniem I okresu ochrony był dzień 1 marca 2009 r., tak więc termin do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony upływał w tymże dniu. Ponadto powiększona o 30% opłata mogła być wniesiona przez skarżącego w dodatkowym 6 miesięcznym terminie, tj. do dnia 1 września 2009 r., przy czym skarżący nie wniósł wymaganej opłaty w żadnym z powyższych okresów. Opłata za II okres ochrony została uiszczona przez skarżącego dopiero wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli po upływie dwóch lat. Wbrew odmiennemu stanowisku autora skargi kasacyjnej - Urząd Patentowy RP rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy prawidłowo stwierdził - że wniosek o przywrócenie terminu na uiszczenie opłaty z II okres ochrony nie mógł być uwzględniony, co słusznie zaakceptował Sąd I instancji, gdyż dodatkowy termin sześciu miesięcy, o którym mowa w art. 224 ust. 4 p.w.p. – jak to wyraźnie stwierdził ustawodawca – nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę uchybienia. Zatem nie można stawiać zarzutu błędnej oceny wniosku skarżącego przez organ, jak to czyni autor skargi kasacyjnej. Ponadto - wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - Sąd I instancji słusznie stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 243 ust. 6 p.w.p., który stanowi szczególne rozwiązanie nieznane procedurze administracyjnej, gdyż treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dawała podstaw do przyjęcia, iż zaistniały przesłanki uzasadniające domaganie się przez skarżącego zastosowania przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Podobnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził organ wskazując, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania art. 243 ust. 6 p.w.p. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.