II GSK 530/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2018 r.; sygn. akt V SA/Wa 581/18 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 listopada 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 581/18, oddalił skargę A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] lutego 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej za tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] kwietnia 2017 r. funkcjonariusze celno-skarbowi Mazowieckiego Urzędu CeIno-Skarbowego w Warszawie Delegatura UCS w C. przeprowadzili działania kontrolne w lokalu Bar "[...]" A. S. mieszczącym się przy ul. K. [...] w miejscowości R. w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 165), dalej: u.g.h. W toku czynności kontrolnych stwierdzili, że w lokalu znajduje się automat do gier o nazwie QUIZOMAT nr [...] (dalej "sporny automat"). Podczas kontroli stwierdzono, że zarówno lokal, jak i ujawniony automat nie figurują w bazie danych Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie jako legalny automat. Sporny automat nie posiadał także numerów identyfikacyjnych i rejestracyjnych wymaganych stosownymi przepisami, a A. S. prowadzący działalność gastronomiczną w ww. lokalu nie jest podmiotem uprawnionym do posiadania automatu. W ramach kontroli funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej przeprowadzili również oględziny zewnętrzne automatu do gier, które opisali w protokole oględzin z [...] kwietnia 2017 r. W związku z uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przestępstwa karnego skarbowego określonego w art. 107 § 1 w ustawie z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks kamy skarbowy sporny automat został zatrzymany do dalszego postępowania. Z zebranego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że posiadaczem zależnym lokalu (w którym była prowadzona działalność gastronomiczna) i w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier jest A.S. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Bar "[...]" A. S., co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy umowy najmu lokalu zawartej [...] marca 2012 r. pomiędzy E. Ł. prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa Ł. (Wynajmujący) a A. S. prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Bar "[...]" A. S.h (Najemca). Decyzją z dnia [...] października 2017 r. Naczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie nałożył na Stronę karę pieniężną za posiadanie niezarejestrowanego automatu do gier w kwocie 100.000 zł. Decyzją z [...] lutego 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Dyrektora nie ulega wątpliwości, że sporny automat jest urządzeniem elektronicznym (komputerowym), a gry na spornym automacie wypełniają definicję gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., tj. są grami na urządzeniu elektronicznym (komputerowym) o wygrane pieniężne lub rzeczowe, zawierającymi element losowości. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z dniem 1 kwietnia 2017 r. został rozszerzony katalog podmiotów podlegających karze pieniężnej za naruszenie przepisów regulujących rynek gier hazardowych. Zgodnie ze znowelizowanym art. 89 u.g.h. karze pieniężnej podlega obecnie m.in. urządzający gry hazardowe, bez koncesji lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia (art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.), jak również posiadacz samoistny lub posiadacz zależny lokalu prowadzący w lokalu działalność o charakterze gastronomicznym, handlowym lub usługowym (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 u.g.h.), w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier. Zachowanie zatem posiadacza zależnego zostało obecnie odrębnie spenalizowane. Zgodnie z przytoczoną wyżej nowelizacją obecnie wystarczy, żeby w lokalu znajdującym się w posiadaniu zależnym ujawniony został niezarejestrowany automat do gier hazardowych, aby na posiadacza zależnego takiego lokalu mogła zostać nałożona kara pieniężna. Osoba taka jest bowiem ukarana nie tyle za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, a za posiadanie zależne lokalu, w którym taki automat zostanie ujawniony. Z zebranego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier jest A. S. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Bar "[...]" A. S., co wynika ze znajdującej się w aktach przedmiotowej sprawy umowy najmu lokalu zawartej [...] marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W ocenie Sądu I instancji niesporne jest, że w lokalu, w którym została przeprowadzona [...] kwietnia 2017 r. kontrola Skarżący prowadził działalność gastronomiczną. Lokal użytkował na podstawie umowy najmu zawartej [...] marca 2012 r. z właścicielem lokalu. Przedmiotowa umowa najmu była jedyną umową ujawnioną w toku postępowania administracyjnego. Skarżący ani w trakcie kontroli oraz ani w toku postępowania podatkowego w sprawie nałożenia kary pieniężnej nie przedstawił jakiejkolwiek innej umowy, na podstawie której organy prowadzące postępowanie mogły by stwierdzić, że lokal lub jakakolwiek jego część znajdowała się w posiadaniu zależnym innego podmiotu niż Skarżący. W związku z powyższym Sąd podzielił ustalenia organów podatkowych, zgodnie z którymi Skarżący był posiadaczem zależnym lokalu, w którym ujawniono niezarejestrowany automat do gier. W świetle zaś art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. podlegał karze pieniężnej jako jego posiadacz zależny lokalu, w którym znajdował się sporny automat. Ponadto organy podatkowe w wyniku przeprowadzonego postępowania ustaliły również, że automat umieszczony w kontrolowanym lokalu gastronomicznym był automatem, na którym można było urządzać gry hazardowe, co stanowiło drugą obligatoryjną przesłankę nałożenia kary pieniężnej. W odniesieniu do podanej przez Skarżącego informacji dotyczącej faktu, że w toczącej się przeciwko niemu sprawie karnej przed Sądem Rejonowym w Ostrołęce zapadł wyrok uniewinniający, podzielić należy pogląd organu II instancji zgodnie z którym odpowiedzialność administracyjna za naruszenie warunków urządzania gier na automatach poza kasynem gry oraz odpowiedzialność karna za prowadzenie gier na automatach wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych nie wykluczają się wzajemnie. Odpowiedzialność karno-skarbowa jest oparta na odmiennych przesłankach niż odpowiedzialność za delikt administracyjny. Jest ona oparta na zasadzie winy, którą można przypisać osobie fizycznej. Odpowiedzialność za delikt administracyjny oparta jest natomiast na przesłance obiektywnego naruszenia prawa. Mając zatem na uwadze dokonane w toku postępowania ustalenia i powołane przez organy przepisy WSA przyjął, że stan faktyczny sprawy podlegał subsumcji pod normę prawną zawartą w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty przedstawione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu: I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 89 ust. 4 pkt 3 ustawy o grach hazardowych (Dz.Uz 2016 r. poz. 165., dalej zwana: n.g.h.) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że samo umiejscowienie niezarejestrowanego automatu do gier (nawet niesprawnego) w użytkowanym lokalu stanowi podstawę do wymierzenia zależnemu posiadaczowi lokalu administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 100 000 zł, w sytuacji gdy podstawą wymierzenia kary pieniężnej za delikt administracyjny jest posiadanie urządzenia umożliwiającego urządzanie gier hazardowych oraz pozostawanie posiadacza lokalu w związku z urządzeniem tych gier, jako podmiotu aktywnie uczestniczącego w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, co w konsekwencji skutkowało niewłaściwym zastosowaniem przedmiotowego przepisu w przedmiotowej sprawie. II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik spraw, a mianowicie: a) art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7, 77§ 1 i 107 §3 p.p.s.a polegające na oddaleniu skargi pomimo, iż decyzja organu I instancji, jak również utrzymująca ją w mocy decyzja organu 11 instancji, zostały wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego w sprawie, w tym na skutek: - nieprzeanalizowania kwestii podnajmu powierzchni pod kwestionowane urządzenie; - pominięcia kwestii posiadania urządzenia przez osobę trzecią; - niesprawności urządzenia w dniu kontroli, jak również w okresie ją poprzedzającym; - zaniechaniu dokonania ustaleń, co do rzeczywistych czynności podejmowanych przez skarżącego w stosunku do zatrzymanego urządzenia; b) 151 p.p.s.a w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a polegające na zaniechaniu przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy karnej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Ostrołęce (sygn. [...]) w sytuacji, gdy dowód ten miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i nie spowodowałby nadmiernego przedłużenia postępowania, a brak jego przeprowadzenia spowodował ustalenie błędnego stanu faktycznego w sprawie, c) art. 133 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku bez zapoznania się aktami sprawy karnej w sytuacji, gdy skarżący złożył stosowny wniosek o zażądanie tych akt i dopuszczenie dowodu z dokumentów tam się znajdujących, wskazując na okoliczność rozbieżnych ustaleń faktycznych przyjętych przez organ podatkowy w dwóch sprawach dotyczących tego samego zdarzenia (sprawy karno-skarbowej i administracyjnej), co w konsekwencji skutkowało nieustosunkowaniem się przez Sad I instancji do podniesionych okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku; d) art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a polegające na sporządzeniu uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający dokładną kontrolę instancyjną, w szczególności całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny wniosku skarżącego o zażądanie akt sprawy karnej i dopuszczenia dowodów ze znajdujących się w nim dokumentów, nieustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do zarzutu związanego z prawem własności automatu do gier i podnajmowania powierzchni wynajmowanego lokalu pod urządzenie, a nadto zaniechanie dokładnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i przedstawienie niespójnej oceny prawnej przesłanek stanowiących podstawę wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej. Wskazując na powyższe zarzuty, na podstawie art. 189 p.p.s.a, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji organu I i II instancji, a następnie umorzenie postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. W przypadku nie uwzględnienia powyższego wniosku, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a w zw. z art. 185 §1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważy co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zaistniała. Zdaniem składu orzekającego, skarga kasacyjna nie podważa prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, z którego wynika, że kontrolowana przez ten Sąd decyzja wydana w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, nie jest niezgodna z prawem. Przede wszystkim niezasadny jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., powiązany z zarzutem niezapoznania się z aktami sprawy karnej i brakiem odniesienia się do niej w sprawie administracyjnej. W pierwszej kolejności należy podnieść, że z wyrażonej na gruncie tego przepisu prawa zasady orzekania sądu I instancji na podstawie akt sprawy wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd ten orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, uwzględniając również, zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a., dowody uzupełniające z dokumentów. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy – rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach (prawidłowo) udokumentowanych w aktach sprawy – oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, a stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał. Przywołany przepis wyznacza więc granice, w których może operować sąd administracyjny, przyjmując za podstawę orzekania w sprawie dany stan faktyczny. Konsekwencją powyższego, jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jest to, że naruszenie zasady określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a., może stanowić, w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a, usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli polega w szczególności na: 1) oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy, 2) pominięciu istotnej części tych akt, 3) przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. i 4) oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09). Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy (por. np. wyrok NSA z 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Oznacza to, że art. 133 § 1 p.p.s.a. może być podstawą skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdy sąd przyjął jakiś fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby jej autor wykazał zaistnienie którejkolwiek z wymienionych powyżej sytuacji – lub sytuacji rodzajowo im podobnej – w świetle której za uzasadnione należałoby uznać twierdzenie o wykroczeniu przez Sąd I instancji poza wyznaczone aktami administracyjnymi granice, w których mógł działać. Wobec wskazanych deficytów, omawiany zarzut kasacyjny należało więc uznać tym samym za nieskuteczny. Nawiązując tym samym do zarzutu nieuwzględnienia dokumentów ze sprawy karnej należy w pełni podzielić przyjęty przez Sad I instancji pogląd, że odpowiedzialność administracyjna za naruszenie warunków urządzania gier na automacie poza kasynem gry oraz odpowiedzialność karna za prowadzenie gier na automacie wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych, nie wykluczają się wzajemnie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tej kwestii stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, że postępowanie o przestępstwo karnoskarbowe i postępowanie administracyjne, prowadzone z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, są odrębnymi sprawami (por. np. wyrok NSA z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 29/17). Odpowiedzialność karno-skarbowa jest oparta na odmiennych przesłankach niż odpowiedzialność za delikt administracyjny. Jest ona oparta na zasadzie winy, którą można przypisać osobie fizycznej. Odpowiedzialność za delikt administracyjny oparta jest natomiast na przesłance obiektywnego naruszenia prawa. Niezasadne są zarzuty nieprawidłowego i niepełnego zebrania materiału dowodowego w sprawie. Sąd I instancji szczegółowo się do nich odniósł zwracając uwagę, że znajdujące się w kontrolowanym lokalu urządzenie nie było atrapą, lecz który po podłączeniu do internetu umożliwiał przeprowadzanie gier hazardowych. Także z zeznań skarżącego wynika, że automat jednak funkcjonował i był obsługiwany przez osoby działające prawdopodobnie na zlecenie podmiotu, do którego należał. Zasadnie także Sąd I instancji za właściwe uznał nałożenie na skarżącego kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., skoro podstawę wydania decyzji nie stanowiła okoliczność urządzania gier na automacie poza kasynem, ale odpowiedzialność posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat. Natomiast skarżący ani w trakcie kontroli oraz ani w toku postępowania podatkowego w sprawie nałożenia kary pieniężnej nie przedstawił jakiejkolwiek innej umowy, na podstawie której organy prowadzące postępowanie mogłyby stwierdzić, że lokal lub jakakolwiek jego część znajdowała się w posiadaniu zależnym innego podmiotu niż skarżący. Sąd I Instancji nie naruszył również przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, który ma - zdaniem skarżącego - charakter ogólnikowy, ograniczony do przytoczenia przepisów prawa, pomija szereg okoliczności podnoszonych przez stronę, związanych z podniesionymi zarzutami, ponieważ uzasadnienie tegoż wyroku spełnia wszystkie wymagania płynące z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., a przede wszystkim zawiera pełne odniesienie się do zarzutów skargi. To, że skarżący nie zgadza się z argumentacją Sądu zawartą w uzasadnieniu wyroku, nie oznacza, że to uzasadnienie jest wadliwe. Mając powyższe na uwadze, skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.