II GSK 527/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 10 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2020 r.; sygn. akt VI SA/Wa 124/20 w sprawie ze skargi "A." S.A. w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 23 września 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 124/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi "A." S.A. w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz spółki od organu zwrot kosztów postępowania. Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Urząd Patentowy RP (dalej jako "organ") odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy AMERICAN CASK zgłoszony w dniu 2 sierpnia 2017 r. pod numerem [...] przez A. Spółka Akcyjna z siedzibą w K. (dalej jako "skarżąca"), a przeznaczony do oznaczania następujących towarów z klasy 33: napoje alkoholowe, whisky bourbon, whisky amerykańska. U uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w myśl art. 129 1 ust. 1 pkt 2, 129 1 ust 1 pkt 3 p.w.p. nie udziela się praw ochronnych na oznaczenie, które nie nadaje się do odróżniania w obrocie towarów, dla których zostało zgłoszone, a także nie udziela się prawa ochronnego na oznaczenie składające się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności. Oznaczenie "AMERICAN CASK" zdaniem organu jest oznaczeniem słownym nie posiadającym żadnego rozwiązania graficznego. Oznacza to, że wyłącznie warstwa słowna ma stanowić o cechach odróżniających przedmiotowego oznaczenia. W ocenie Urzędu w odniesieniu do towarów wskazanych klasie 33 takowych cech odróżniających nie posiada, bowiem ma ono charakter informacyjny, opisowy. Jest to oznaczenie składające się w całości z elementów niewyróżniających, mogących służyć w obrocie do wskazania rodzaju, wartości i jakości towaru. Sporny znak towarowy jest oznaczeniem słownym, składającym się wyłącznie z wyrażenia american cask, który w języku angielskim dosłownie oznacza: amerykańska beczka. Zdaniem organu, takie określenie, nałożone na whisky, dla właściwego kręgu odbiorców tych towarów będzie oznaczeniem opisowym, informującym o sposobie jego dojrzewania, a więc także o jego walorach zapachowych i smakowych. Zatem treść, jaką przekazuje oznaczenie "AMERICAN CASK" jest dla przeciętnego odbiorcy towarów, do oznaczania których zostało przeznaczone, jednoznaczna i zrozumiała. W ocenie Urzędu, przedmiotowe oznaczenie ma zatem opisowy charakter, gdyż wskazuje bezpośrednio, że do wytworzenia wskazanych towarów tj. napojów alkoholowych, whisky bourbon, whisky amerykańska, które mają być sygnowane przedmiotowym oznaczeniem, wykorzystywane są beczki amerykańskie, co z kolei wskazuje na rodzaj, właściwości (walory smakowe) i pochodzenie tych towarów. Wyrażenie AMERICAN CASK, użyte w formie znaku towarowego dla towarów z klasy 33, stanowi opis tych towarów, wskazuje konkretne ich cechy, natomiast w żaden sposób nie wskazuje ono na przedsiębiorcę. Przedmiotowe oznaczenie w ocenie Urzędu jest pozbawione w swojej konstrukcji cech fantazyjnych. Brak jakichkolwiek charakterystycznych elementów słownych czy graficznych, które pozwoliłby odbiorcy towarów z klasy 33 sygnowanych tym oznaczeniem na jego identyfikację i jednoznaczne powiązanie tego znaku towarowego z komercyjnym źródłem pochodzenia towarów, sprawia, że forma przedstawieniowa znaku towarowego pozbawiona jest zdolności odróżniającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę na powyższe rozstrzygnięcie wskazując na wstępie, że organ odmówił rejestracji spornego oznaczenia na podstawie art. 1291 ust. 1 pkt 3 p.w.p., jak i art. 1291 ust. 1 pkt 2 p.w.p., wskazując na dwie materialnoprawne przesłanki odmowy udzielenia prawa ochronnego na to oznaczenie. Jednocześnie organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji argumentację prawną i faktyczną na brak zdolności odróżniającej oznaczenia słownego "AMERICAN CASK" - ze względu na jego opisowy (informacyjny) charakter, czyli na przesłankę z art. art. 1291 ust. 1 pkt 3 pwp. Skarżona decyzja nie zawiera zatem pełnego uzasadnienia, gdyż nie wyjaśnia w istocie powodów uznania przez organ braku zdolności odróżniającej spornego znaku - ze względu na przesłankę z art. 1291 ust. 1 pkt 2 p.w.p., zgodnie z którą oznaczenie nie nadaje się do odróżniania w obrocie towarów, dla których zostało zgłoszone. W takiej sytuacji należało uznać, że odmowa udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy "AMERICAN CASK" została oparta jedynie o zarzut opisowości tego znaku, podczas gdy przywołane przepisy zawierają odrębne, bezwzględne przesłanki odmowy rejestracji znaków towarowych. Powyższe skutkuje niewyjaśnieniem w pełni zasadności rozumowania organu i brakiem uzasadnienia stanowiska organu w zakresie zastosowania przez organ obu wskazanych przesłanek, co powoduje w konsekwencji niemożność dokonania przez sąd administracyjny, w tym zakresie, kontroli skarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. Należało to uznać za istotny brak (wadę prawną) tej decyzji, który powinien zostać bezwzględnie uzupełniony przez organ. Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, nie zostało należycie udowodnione przez organ, że słowo "cask" nie ma - w przypadku spornego oznaczenia – wystarczającej zdolności odróżniającej w obrocie. Zgodnie bowiem z utrwalonym poglądem orzecznictwa, aby obcojęzyczne słowa mogły być traktowane jako nieposiadające znamion odróżniających, muszą one wejść do polskiej praktyki językowej. Tymczasem organ nie wykazał, aby angielskie słowo "cask" było powszechnie znane i używane w obrocie, zwłaszcza, że pojęcie to zasadniczo odnosi do koneserów whisky, czyli znikomej części społeczeństwa. Słowo "cask" nie należy zatem do grupy prostych i pospolitych słów języka angielskiego, rozumianych bez trudu przez polskiego odbiorcę przedmiotowych towarów. W odbiorze społecznym, zwłaszcza osób bez co najmniej dobrej znajomości j. angielskiego słowo "cask" może raczej kojarzyć się z odpowiednikiem polskiego słowa "kask", zaś całe oznaczenie "AMERICAN CASK" z jakimś rodzajem "amerykańskiego kasku", niż z "amerykańską beczką". Jeżeli zatem przedmiotowy znak posiada charakter opisowy, to stopień jego opisowości (niejednoznaczności) - wobec towarów do oznaczania których został zgłoszony – powoduje, że pozostaje on dla polskiego odbiorcy raczej oznaczeniem fantazyjnym, niż pojęciem o konkretnym znaczeniu. W ocenie WSA określenie "cask" nie wskazuje bowiem, w sposób bezpośredni, na określoną cechę towarów objętych zgłoszeniem, w tym sposobu wytwarzania (leżakowania) whisky lub jej jakości. Pośrednio, dopatrując się takiego związku z określonym rodzajem whisky (w wyniku złożonej analizy, a nie poprzez proste odruchowe skojarzenie), należy uznać go za aluzyjny. Równie dobrze może sporne określenie kojarzyć się bowiem z oryginalnym rodzajem (kształtem) opakowania alkoholu, w tym whisky, w postaci beczółki. W tych okolicznościach sprawy Sąd I instancji stwierdził, że słowo "cask" może służyć jako element odróżniający i specyfikujący przedmiotowy znak towarowy, mając przy tym na uwadze, że dane oznaczenie, aby mogło prawidłowo pełnić funkcję znaku towarowego, musi być na tyle fantazyjne i oryginalne, żeby utrwalić w pamięci konsumenta więź łączącą sygnowany nim towar z jego producentem. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 125, dalej powoływane jako "p.u.s.a.") w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a oraz z art. 80 k.p.a., polegające na przesądzeniu przez Sąd, m.in. że: 1) słowo "CASK" nie należy do grupy prostych i pospolitych słów języka angielskiego, rozumianych bez trudu przez polskiego odbiorcę towarów, do oznaczania których przeznaczony jest sporny znak towarowy; 2) w odbiorze społecznym, zwłaszcza osób bez co najmniej dobrej znajomości języka angielskiego, słowo "CASK" może raczej kojarzyć się z odpowiednikiem słowa "kask", zaś całe oznaczenie AMERICAN CASK z rodzajem "amerykańskiego kasku", niż z "amerykańską beczką"; 3) oznaczenie AMERICAN CASK nie wskazuje w sposób bezpośredni na określoną cechę towarów objętych zgłoszeniem, w tym sposobu leżakowania whisky lub jej jakości; 4) słowo "CASK" w tych okolicznościach może służyć jako element odróżniający i specyfikujący przedmiotowy znak towarowy; chociaż Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym, wskazując poczynione przez Urząd błędy i nie dokonując własnych ustaleń, a Sąd przesądzając o tym, że słowo "CASK" może służyć jako element odróżniający i specyfikujący przedmiotowy znak towarowy AMERICAN CASK poczynił własne ustalenia, a tym samym przekroczył zakres kognicji oraz na podstawie art. 153 p.p.s.a. związał Urząd Patentowy dokonaną oceną; 2. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ rozstrzygnięcia tj. art. 141 § 4 p.p.s.a" przez sporządzenie uzasadnienia z naruszeniem wskazanego przepisu, w szczególności przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym brak jednoznacznego wskazania naruszenia jakich przepisów materialnych czy procesowych dopuścił się Urząd. W konsekwencji Urząd nie jest w stanie określić, w jakim zakresie zdaniem Sądu dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a w jakim zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, oraz czy to naruszenie było naruszeniem związanym z jego błędną wykładnią, czy też z niewłaściwym zastosowaniem przepisów. Rodzi to uzasadnione wątpliwości odnośnie prawidłowości dokonanej przez Sąd kontroli zaskarżonej decyzji oraz wprowadza niepewność Urzędu, co do kierunku dalszych czynności postępowania podejmowanych przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, a tym samym uniemożliwia realizację zasady wyrażonej wart. 153 p.p.s.a. 3. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77§ 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej powoływany jako "k.p.a.") w związku z art. 252 p.w.p., przez uznanie, że Urząd nie uzasadnił w pełni zaskarżonej decyzji, ponieważ nie wyjaśnił w istocie powodów uznania braku zdolności odróżniającej spornego znaku - względu na przesłankę z art. 1291 ust. 1 pkt 2 p.w.p. oraz, przez uznanie, że Urząd nienależycie udowodnił, że słowo "CASK" nie ma wystarczającej zdolności odróżniającej w obrocie, a także Urząd nie wziął pod uwagę, że przedmiotowe zgłoszenie dotyczy w klasie 33 napojów alkoholowych i nie obejmuje jedynie whisky Bourbon czy whisky amerykańskiej, w podczas, gdy Urząd prawidłowo uzasadnił zaskarżoną decyzję w tym zakresie, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności zebranego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy oraz zasady ukształtowane przez ugruntowaną doktrynę i orzecznictwo. Wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty są nieusprawiedliwione. Skarżący kasacyjnie organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi jedynie naruszenie przepisów postępowania , które jego zdaniem mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 3 § 1 p.o u.s.a., w zw. art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 80 k.p.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. , oraz 145 § 1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a i okazało się, że te wszystkie zarzuty procesowe są nietrafne. Sąd I instancji nabrał poważnych wątpliwości co do ustalonego przez organ stanu faktycznego, a w szczególności co do rozumienia znaczenia słowa angielskiego "cask" w spornym oznaczeniu, zgłoszonym jako znak towarowy w klasie 33 napojów alkoholowych, a konkretnie whisky Bourbon, czyli whisky amerykańskiej, co doprowadziło organ do zakwestionowania zdolności odróżniającej przedmiotowego znaku. Wojewódzki Sąd Administracyjny poddał szczegółowej analizie semantycznej słowo anglojęzyczne "cask", szczególnie pod względem znaczenia potocznego w języku polskim i przede wszystkim uznał, że dla średnio zorientowanego odbiorcy polskiego, nie będącym zarówno biegłym znawcą języka angielskiego, jak również koneserem whisky amerykańskiej nie skojarzy się z opisanym znaczeniem tego słowa jako beczka dębowa użyta do produkcji whisky Bourbon, czy też whisky amerykańskiej. Skoro słowo "cask", które pełni w tym oznaczeniu zasadniczą rolę odróżniającą, w większym stopniu dla przeciętnego odbiorcy, przynajmniej w brzmieniu fonetycznym, będzie się kojarzyło z odpowiednikiem kasku czyli ochrony głowy, gdyż w języku polskim to słowo tak jest używane. Należy w pełni się zgodzić z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że aby obcojęzyczne słowa mogły być traktowane jako nieposiadające znamion odróżniających, muszą one wejść do polskiej praktyki językowej. Natomiast słowo "cask", jeśli nawet weszło do użycia w języku polskim, to w znaczeniu rodzaju ochrony głowy przed urazami, a nie beczki dębowej, używanej do produkcji whisky amerykańskiej. Należy podzielić podniesione przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumenty sugerujące, że słowo "cask" w odniesieniu do oznaczenia whisky amerykańskiej dla odbiorcy i konsumenta polskiego nie będzie stanowić jednoznacznie oznaczenia opisowego w zakresie produkcji whisky amerykańskiej w postaci leżakowania w beczkach dębowych, i słowo "cask" będzie utożsamiane z odpowiednikiem polskim "beczka". Przy ponownym rozpoznaniu tej sprawy przez organ wymagałoby to szerszego rozeznania na rynku alkoholi z importu, a w szczególności rodzaju tych alkoholi, a mianowicie whisky, w tym amerykańskiej produkcji. Należałoby ewentualnie sprawdzić, jakie skojarzenie u poinformowanego konsumenta alkoholi budzi oznaczenie whisky amerykańskiej słowem "cask" i czy istotnie nie ma ono zdolności odróżniającej w odniesieni do tego rodzaju alkoholi dla określonego odbiorcy. Jeśli nawet w języku angielskim słowo "cask" należy do grupy prostych i pospolitych to w języku polskim "kask" nie kojarzy się ze spornym słowem angielskim, które rzeczywiście oznacza beczkę i ewentualnie mogłoby służyć do opisu produktu alkoholowego whisky , szczególnie w wydaniu amerykańskim. Zatem nie można przypisać Sądowi I instancji błędnego uznania, że oznaczenie "American Cask" nie wskazuje bezpośrednio na określoną cechę towaru wyrobu alkoholowego amerykańskiej whisky, gdyż odbiór tego oznaczenia może skłaniać do skojarzenia z innym rozumieniem tego oznaczenia, a mianowicie "kasku". Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie naruszył przepisu art.153 p.p.s.a. i nie dokonał samodzielnych własnych ustaleń faktycznych, ale wskazał na braki zaskarżonej decyzji przesądzającej, że przedmiotowe oznaczenie nie ma zdolności odróżniającej z uwagi na jego opisowy charakter względem sposobu produkcji whisky poprzez proces technologiczny leżakowania w beczkach, które to sowo w języku angielskim brzmi "Cask". W żadnym stopniu WSA nie przekroczył swojej kognicji oceniając samodzielnie znaczenie słowa "cask" jako część przedmiotowego oznaczenia w ramach przesłanki zdolności odróżniającej, wynikającej z przepisu art. 129 § 1 p.w.p. Sąd I instancji stwierdził bowiem jedynie, że organ nie wykazał w postępowaniu dowodowym, że słowo "cask" ma charakter opisowy dla rodzaju whisky amerykańskiej lub whisky Bourbon z uwagi na tłumaczenie słowa angielskiego na język polski, co oznacza beczkę, która używana jest w produkcji tego rodzaju alkoholu. Samo proste tłumaczenie tego słowa przez znawców języka angielskiego nie oznacza, że dla zorientowanego odbiorcy słowo "cask" kojarzyć będą z beczką do leżakowania whisky. Nie jest uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia bez wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, gdyż Sąd wskazał na podstawę prawną przepis art. 129 § 1 p.w.p. na której organ oparł swoje rozstrzygnięcie i szczegółowo omówił przesłanki wynikające z tego przepisu, a w szczególności przesłankę zdolności odróżniającej, której szkodzi oznaczenie opisowe, dotyczące sposobu produkcji towaru poprzez leżakowanie whisky w beczkach dębowych przez określony procesem technologicznym czas. Wbrew argumentum skargi kasacyjnej Sąd I Instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozwinął, jakie braki wystąpiły w kwestionowanej decyzji Urzędu Patentowego, przede wszystkim w badaniu, co do odbioru przez konsumentów przedmiotowego oznaczenia i kojarzenia go z określonym znaczeniem słowa "cask". W tych warunkach zarzut naruszenia przez Sąd I Instancji przepisu art. 141 § 4 jest całkowicie bezpodstawny. Również pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z szeregiem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie mogły być uwzględnione, gdyż organ przedwcześnie i bez przeprowadzenia pogłębionej analizy marketingowej, zarówno co do kluczowego słowa, jak i charakterystyki zorientowanego odbiorcy i konsumenta polskiego przedmiotowego towaru, oznaczonego spornym znakiem towarowym przesądził o braku zdolności odróżniającej spornego oznaczenia z uwagi na jego opisowy charakter. Niewątpliwie dokonana analiza procesu produkcji i technologii leżakowania tego rodzaju alkoholu została przedstawiona w zaskarżonej decyzji szeroko i wyczerpująco, jak na użytek tej sprawy i niewątpliwie znaczenie rodzaju beczek używanych do leżakowania whisky jest opisem sposobu wytwarzania. To nie oznacza , że słowo angielskie "cask" , tłumaczone na język polski jako beczka jest na tyle znane przez konsumentów whisky, że będzie kojarzone jako beczka do produkcji tego alkoholu, a nie w tym przypadku abstrakcyjne słowo "kask", oznaczające ochronę głowy. Jeśli okazałoby się, że słowo angielskie "cask" nie będzie kojarzone jednoznacznie przez konsumentów whisky z beczką używaną w procesie produkcji towaru (leżakowanie whisky w beczkach określonego rodzaju przez odpowiedni czas) to ewentualnie to słowo "cask" mogłoby posiadać zdolność odróżniającą dla oznaczanie alkoholi skierowanych do odbiorcy polskiego. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art.184 p.p.s.a.