II GSK 499/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 1369/17 w sprawie ze skargi T. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego

Wyrokiem z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 1369/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę T. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Naczelnik P. Urzędu Celno-Skarbowego w B. decyzją z [...] czerwca 2017 r. wymierzył T. N., karę pieniężną w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach Apollo Games Quizomat nr [...] i nr [...] poza kasynem gry, tj. w lokalu przy ul. K. [...] w S.. Decyzją z [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I Instancji o nałożeniu na skarżącą kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 471, ze zm.; dalej: u.g.h.). Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wniosła skarżąca. Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), podzielił m.in. ocenę organów w zakresie uznania skarżącej za podmiot urządzający gry na automatach. Zdaniem WSA, zasadnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że opowiedzenie się za językową definicją "urządzającego grę" pozwala stwierdzić, że jest nim ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) komuś warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Skarżąca posiadała tytuł prawny do lokalu, gdyż to ona wydzierżawiła część powierzchni lokalu, w którym posadowione zostały automaty, umożliwiła wstawienie, zapewniła ciągłość gry na automatach poprzez udostępnienie ich do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej. Z umowy dzierżawy powierzchni zawartej w dniu 20 sierpnia 2016 r. WSA wywiódł, że T. N. osiągała korzyści finansowe z działania quizomatów w wysokości 40% miesięcznie od sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych automatach, umieszczonych na podstawie umowy dzierżawy. Konstrukcja "czynszu dzierżawnego" skorelowana z wynikiem ekonomicznym osiąganym przez urządzenie pozwala według WSA na konkluzję, że skarżąca była podmiotem wspólnie działającym z H. Q. P. sp. z o.o. w celu urządzania gier poza kasynem gry. Wydzierżawiający w zawartej umowie zobowiązał się m.in. do udostępnienia energii elektrycznej celem podłączenia quizomatów, prowadzenia działalności gospodarczej bez możliwości jej zawieszenia przez czas trwania umowy, zapewnienia niezbędnych środków bezpieczeństwa oraz odpowiedniego zabezpieczenia technicznego w celu uzyskania największego poziomu ochrony umieszczonych quizomatów, niezwłocznego powiadomienia dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia quizomatów, z kolei H. Q. P. zobowiązała się m.in. do zapewnienia wydzierżawiającemu obsługi prawnej związanej z funkcjonowaniem i eksploatacją quizomatów w niezbędnym zakresie. W konsekwencji, w świetle zebranych dowodów, według WSA zasadnie organ uznał, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry na automatach, albowiem w kontrolowanej lokalizacji stały urządzenia do gier a skarżąca ponosiła odpowiedzialność za zapewnienie prawidłowego ich działania. Musiała mieć zatem świadomość komercyjnego charakteru gier na automatach, gdyż wiedziała o wygranych pieniężnych wypłacanych bezpośrednio przez urządzenia i o potrzebie zasilenia pieniężnego urządzeń dla uruchomienia gier. Poprzez zorganizowanie warunków umożliwiających korzystanie ze spornych automatów, skarżąca stała się podmiotem urządzającym gry hazardowe poza kasynem, podlegającym karze pieniężnej stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W ocenie WSA, powyższe ustalenia stanu faktycznego sprawy - dokonane w postępowaniu odpowiadającym wymogom stawianym przez przepisy art. 180 § 1, art. 181, art. 187, art. 191 i o.p. - uprawniały organ do zastosowania wobec skarżącej sankcji finansowej przewidzianej art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła T. N., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 p.p.s.a., alternatywnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie należnych kosztów postępowania. Strona skarżąca zrzekła się rozprawy. Powyższemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącej zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach; 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.; dalej: k.c.) w zw. z art. 693 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy H. Q. P. Sp. z o.o. oraz skarżącą, wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącej prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącą jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor zmierza do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 u.g.h., jak i w konsekwencji zasadności ich zastosowania. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy. I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu “urządzający gry". Przy czym zaznaczyć należy, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takie rozumienie “urządzającego grę" w istocie skargą kasacyjną w tej sprawie kwestionowane nie jest. Sposób sformułowania zarzutu (błędna wykładnia pojęcia "urządzającego gry" – jako podmiotu, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania innych czynności dotyczących organizacji gier - a tym samym niezasadne objęcie skarżącej zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach) uzasadnia przyjęcie, że skarga kasacyjna zmierza do podważenia oceny okoliczności faktycznych sprawy a w następstwie zastosowania wskazanych przepisów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednakże - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - Sąd I instancji nie twierdził - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier. Mając na uwadze przedstawione wyżej, a skutecznie niezakwestionowane rozumienie “urządzania gier" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącej w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że była ona urządzającym gry w rozumieniu u.g.h. W pisemnych motywach wyroku WSA za prawidłowe uznał bowiem ustalenie, że skarżąca - umożliwiając wstawienie automatów, zapewniając ciągłość gry, udostępniając je do publicznego korzystania, podłączając do sieci i ponosząc odpowiedzialność za zapewnienie prawidłowego ich działania - organizowała warunki umożliwiające korzystanie z automatów, zatem dokonywała innych czynności dotyczących organizacji gier - a tym samym stała się podmiotem podlegającym karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. Co do zasady istotnie zapewnienie dostawy energii mieści się w obowiązkach wydzierżawiającego, sposób wyliczenia czynszu może zaś być dowolny. Podkreślenia wymaga jednak, że z treści mowy wynika wyraźnie, że udostępnienie energii miało na celu umożliwienie podłączenia quizomatów. Umowa wyłączała nadto możliwość zawieszenia wykonywania działalności przez skarżącą – co wskazuje jednoznacznie na powiązanie jej działalności z urządzaniem gier na quizomatach. Powyższe dodatkowo potwierdza sposób liczenia czynszu. Nie można też nie dostrzegać zapisu umowy, zgodnie z którym obowiązkiem skarżącej było informowanie dzierżawcy o uszkodzeniach quizomatów, co wskazuje na jej obowiązek pieczy nad tymi automatami do gier. W końcu kontrakt przewidywał zapewnienie skarżącej obsługi prawnej – w związku z funkcjonowaniem i eksploatacją quizomatów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego całokształt umownych postanowień uzasadniał uznanie, że skarżąca dokonywała czynności dotyczących organizacji gier. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej w zakresie ich błędnej wykładni oraz błędnego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który w przedstawionym zakresie nie został skutecznie zakwestionowany. Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej kwestionowano wprawdzie okoliczność, że to skarżąca była urządzającym gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej zarzucił m.in. dokonanie przez Sąd błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy H. Q. P. Sp. z o.o. oraz skarżącą, wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącej prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego. Podniesione argumenty dotyczące - co szczególnie warte podkreślenia - ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej powiązał jednak wyłącznie z naruszeniem art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego. Przepis ten nie znajdował tymczasem zastosowania w sprawie. Ocena - na podstawie całego materiału dowodowego - czy dana okoliczność została udowodniona jest w tego rodzaju sprawach dokonywana na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej (art. 191 tej ustawy w związku art. 8 u.g.h.). Jednakże należy podkreślić, że związanie NSA granicami skargi kasacyjnej - wynikające z powołanego na wstępie rozważań art. 183 § 1 p.p.s.a. - prowadzi do tego, że Sąd ten odnosi się wyłącznie do zarzutów prawidłowo, a więc konkretnie i precyzyjnie sformułowanych, jak tego wymaga art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Kontrola kasacyjna sprowadza się więc wyłącznie do oceny, czy zaskarżony wyrok narusza przepisy wskazane w podstawach, na których skargę kasacyjną oparto. Samodzielnie Sąd kasacyjny nie może zaś wyręczać w tym wnoszącego skargę kasacyjną, domyślać się i ustalać, który konkretnie przepis został naruszony ani w jaki to sposób został naruszony. Biorąc pod uwagę, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się skuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt. 1 sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) zasądzając od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. 2700 zł, kwota ta stanowi wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed Sądem I instancji.