II GSK 403/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej O. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 7 stycznia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 972/08 w sprawie ze skargi O. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 7 stycznia 2009 r. o sygn. akt VI SA/Wa 972/08 umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi O. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 2008 r. nr [...] dotyczącą sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów. Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Okręgowa Rada Adwokacka we W., dalej Rada, postanowiła w uchwale z dnia 17 stycznia 2008 r. nr [...] wpisać O. G. na listę adwokatów w związku z pozytywnie zdanym egzaminem adwokackim. W uzasadnieniu uchwały Rada zaznaczyła, że O. G. został wpisany na listę aplikantów Izby w Z. G. w dniu 6 lipca 2004 r., zaś w dniu 5 stycznia 2005 r. został wpisany na listę aplikantów Izby we W. W dalszej części uzasadnienia Rada podkreśliła, że O. G. zaliczył wymagane kolokwia i po zakończeniu szkoleń merytorycznych przystąpił do egzaminu adwokackiego, z którego uzyskał ocenę pozytywną. Minister Sprawiedliwości w decyzji z dnia 10 marca 2008 r. wyraził sprzeciw odnośnie wpisu O. G. na listę adwokatów. Powodem takiego rozstrzygnięcia organu nadzoru było niezachowanie ustawowego okresu odbywania aplikacji przez zainteresowanego określonego w art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058), wynoszącego trzy lata i sześć miesięcy. Minister Sprawiedliwości zaznaczył, że w myśl § 1 ust. 3 wówczas obowiązującego Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. aplikacja adwokacka rozpoczynała się z dniem złożenia ślubowania. Jeżeli okres odbywania szkolenia miałby być liczony od tego momentu to O. G. odbywał aplikację przez trzy lata, dwa miesiące i cztery dni. Natomiast, jeżeli przyjmie się, że dniem rozpoczęcia aplikacji jest data podjęcia uchwały o wpisie na listę aplikantów, tj. w dniu 6 lipca 2004 r., a jako dzień ostatni – dzień egzaminu zawodowego, to zainteresowany odbył aplikację w okresie trzech lat, pięciu miesięcy i ośmiu dni. Według organu O. G. nie zachował warunku wpisu na listę adwokatów w zakresie czasu odbywania aplikacji, dlatego należało wydać decyzję odmowną w tej kwestii. W skardze na tę ostateczną decyzję O. G. zarzucił naruszenie art. 65 pkt 4 w związku z art. 76 ust.1 oraz art. 78 ustawy Prawo adwokaturze przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że okres aplikacji kończy się z chwilą zakończenia egzaminu adwokackiego oraz naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez nierówne traktowanie aplikantów adwokackich, a także art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego co do faktu odbywania aplikacji przez skarżącego po zdanym egzaminie zawodowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. na rozprawie w dniu 4 września 2008 r. zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w związku z zagadnieniem prawnym skierowanym na posiedzenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, będącym prejudykatem w tej sprawie. Pismem z dnia 7 października 2008 r. Minister Sprawiedliwości poinformował Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. o tym, że O. G. złożył egzamin adwokacki w dniu 12 lipca 2008 r. i uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej we W. z dnia 31 lipca 2008 r. nr [...] został wpisany na listę adwokatów. Minister Sprawiedliwości nie złożył sprzeciwu od powyższego wpisu. W związku z tym faktem, Minister Sprawiedliwości wniósł o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. W tych okolicznościach Sąd I instancji pismem z dnia 20 października 2008 r. wezwał skarżącego do udzielenia informacji, czy cofa wcześniej wniesioną skargę na sprzeciw Ministra Sprawiedliwości. Skarżący pismem z dnia 30 października 2008 r. powiadomił Sąd I instancji, że podtrzymuje skargę i wnosi o jej merytoryczne rozpoznanie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 października 2008 r. o sygn. akt II GSK 494/07 rozstrzygnął zagadnienie prawne, będące prejudykatem w tej sprawie. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne i następnie postanowieniem z dnia 7 stycznia 2009 r. umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że skoro skarżący przystąpił ponownie do egzaminu zawodowego, który zdał z wynikiem pozytywnym i został wpisany na listę adwokatów w dniu 31 lipca 2008 r., a wpis ten nie został zakwestionowany przez Ministra Sprawiedliwości, to postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące uzyskania przez skarżącego wpisu na listę adwokatów Izby W. stało się bezprzedmiotowe. Żądanie strony zostało zatem uwzględnione, co spowodowało istotną zmianę stanu faktycznego sprawy sądowoadministracyjnej zainicjowanej skargą. Wpisanie skarżącego na listę adwokatów w czasie trwania postępowania przed Sądem I instancji oznacza więc, że przestał istnieć przedmiot postępowania przed sądem administracyjnym. Z tego powodu Sąd I instancji na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.p.s.a., umorzył postępowanie w sprawie ze skargi O. G.. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. O. G. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że istniała podstawa prawna do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w jego sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zaznaczył, że fakt przystąpienia do egzaminu adwokackiego w lipcu 2008 r. i wpisanie skarżącego na listę adwokatów dotyczyły innej sprawy administracyjnej. Poza tożsamością stron, to postępowanie nie miało nic wspólnego z postępowaniem toczącym się przed sądem administracyjnym. Są to bowiem dwa odrębne postępowania, z których jedno zakończyło się prawomocnym wpisem na listę adwokatów Izby W., zaś drugie postępowanie zakończyło się postanowieniem o umorzeniu postępowania. Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji powinien był rozpatrzyć skargę i dokonać kontroli merytorycznej decyzji administracyjnej Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 marca 2008 r. w oparciu o stan faktyczny istniejący w czasie podejmowania tego aktu administracyjnego. Sąd nie był zatem uprawniony do oceny sprawy na podstawie nowych okoliczności zaistniałych po wniesieniu skargi. Z wymienionych względów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący O. G. wyznaczył granice skargi kasacyjnej przez postawienie jednego zarzutu w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie naruszenie przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie istnienia podstaw do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego i tylko w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podjął rozważania, a to zgodnie z dyspozycją przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a. Powyższy zarzut zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest trafny i dlatego skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z treścią przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego z "innych przyczyn" występuje, jeżeli w jego toku zaistnieje zdarzenie, w następstwie którego przestanie istnieć sprawa sądowoadministracyjna, czyli przedmiot postępowania. Podkreślić należy, że przyczyną umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego może być jedynie zdarzenie zaszłe w toku postępowania, które wystąpiło w toku rozpoznawania skargi. Argumenty skarżącego zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji nie jest uprawniony do rozpatrywania i oceny okoliczności zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji są całkowicie chybione, gdyż tylko te okoliczności świadczące o bezprzedmiotowości postępowania a zaistniałe właśnie w czasie po wydaniu zaskarżonego aktu a przed wydaniem wyroku przez Sąd I instancji miały istotne znaczenie dla umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też w sytuacji, gdy Sąd I instancji ocenił okoliczności uzyskania przez skarżącego ponownego wpisu na listę adwokatów w toku postępowania sądowego, nie można uznać, że wykroczył on poza dopuszczalny zakres rozpoznania i orzekania. Tego rodzaju sytuacji nie można mylić z zasadą oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu, bowiem istotą instytucji umorzenia postępowania z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z powodu bezprzedmiotowości postępowania z innych przyczyn są zdarzenia, które zaistniały wyłącznie po wydaniu zaskarżonej decyzji. Powoływane przez skarżącego w skardze kasacyjnej bogate orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego na poparcie tezy, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonego aktu, nie mogło wpłynąć na zmianę stanowiska sądu w zakresie stosowania przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż po prostu orzeczenia te w przeważającej części nie dotyczą stosowania tego przepisu i instytucji umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości postępowania z "innych przyczyn". Jeszcze raz należy powtórzyć tezę, że przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie do zdarzeń zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji, które spowodują, że przedmiot zaskarżenia przestanie istnieć. Innym zagadnieniem prawnym podniesionym przez skarżącego w skardze kasacyjnej, a wymagającym wnikliwego rozważenia, jest odpowiedź na pytanie, czy istotnie na skutek ponownego przystąpienia przez skarżącego do egzaminu adwokackiego i dokonanie nowego skutecznego wpisu go na listę adwokatów przez ORA we W. uchwałą z dnia 31 lipca 2008 r. nr [...] (bez sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości) spowodowało to bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wcześniejszego sprzeciwu wyrażonego przez Ministra Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji z dnia 10 marca 2008 r. dotyczącego wpisu na listę adwokatów, dokonanego uchwałą ORA we W. z dnia 17 stycznia 2008 r. Niewątpliwie przedmiotem niniejszej sprawy administracyjnej było uzyskanie przez skarżącego wpisu na listę adwokatów przez skuteczne zakwestionowanie sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości odnoszącego się do tego wpisu. Skarżący uzyskał skutecznie w czasie trwania postępowania sądowoadministracyjnego ten wpis na listę adwokatów, a wcześniejszy sprzeciw Ministra od poprzedniego wpisu przestał istnieć na skutek dokonania nowego wpisu na podstawie ww. uchwały ORA we W. Minister Sprawiedliwości od tej uchwały nie złożył sprzeciwu i skarżący osiągnął cel, który był przedmiotem postępowania. Dokonana zmiana stanu prawnego statusu skarżącego, polegająca na skutecznym wpisie go na listę adwokatów w toku postępowania, spowodowała niewątpliwie utratę mocy zaskarżonej decyzji sprzeciwowej Ministra Sprawiedliwości dotyczącej wcześniejszego wpisu, który został "pochłonięty" nowym skutecznym wpisem na listę adwokatów. W tych warunkach mamy do czynienia niewątpliwie z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego z "innych przyczyn" w sprawie sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości od wpisu na listę adwokatów, który już nie istnieje i w związku z tym zaistniały przesłanki procesowe do zastosowania przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy stanowczo podkreślić, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawa administracyjna, która została w decyzji rozstrzygnięta. Wszystkie istotne elementy określające tożsamość tej sprawy wyznaczają normy prawa materialnego administracyjnego. Sprawa ta związana jest ze stosunkiem prawnym administracyjnym, który wyznacza przedmiot i normy postępowania sądowoadministracyjnego i badanie prawidłowości konkretyzacji tego stosunku stanowi istotę tego postępowania. Wobec powyższego należy stwierdzić, że przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego przestaje istnieć, gdy Sąd zostanie pozbawiony przedmiotu kontroli na skutek między innymi wygaśnięcia zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się na temat bezprzedmiotowości postępowania, stwierdzając, że z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego będziemy mieć do czynienia, kiedy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia (vide postanowienie NSA sygn. akt II FSK 1259/06, wyrok NSA II OSK 85/05). Różne mogą być przyczyny utraty mocy zaskarżonej decyzji, nie tylko wprost wyeliminowanie jej z obrotu decyzją wydaną w trybie nadzwyczajnym, ale także możliwym jest, że poprzez wydanie innych decyzji zaskarżona decyzja utraci swój byt prawny. Wyraźnego zaakcentowania wymaga okoliczność, że wyrażenie przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu w formie decyzji administracyjnej odnosi się do konkretnego wpisu na listę adwokatów, dokonanego na podstawie konkretnej uchwały ORA i nie jest abstrakcyjnym sprzeciwem obowiązującym niezależnie od tego wpisu i w sytuacji gdy przestaje istnieć ten wpis obarczony sprzeciwem Ministra poprzez podjęcie nowej uchwały ORA i dokonanie nowego wpisu, sprzeciw ten wygasa. Domaganie się przez skarżącego, aby Sąd ustalił wadliwość nieistniejącego sprzeciwu dla celów ewentualnego dochodzenia odszkodowania za okres działania tego sprzeciwu do uzyskania skutecznego wpisu pozbawionego już sprzeciwu Ministra jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym niedopuszczalne ("skarga o ustalenie" wadliwości nieistniejącej decyzji). Nie można podzielić rozumowania skarżącego, że z uwagi na toczące się według niego dwa odrębne postępowania administracyjne niezależne od siebie w sprawie wpisu na listę adwokatów: pierwsze zakończone sprzeciwem Ministra i drugie po ponownym zdaniu egzaminu zakończone skutecznym wpisem na listę adwokatów nieobarczonym już sprzeciwem Ministra, to należałoby kontynuować postępowanie sądowoadministracyjne w tej spawie i ocenić legalność sprzeciwu wiążącego do dnia dokonania nowego wpisu, a ocena ta dotyczyć powinna momentu wydania tego aktu administracyjnego. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że przyczyną bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie było dokonanie wpisu skarżącego na listę adwokatów i wyeliminowanie z obrotu prawnego uprzedniego wpisu obarczonego sprzeciwem Ministra, który wraz z tym wpisem stracił swój byt prawny. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego skargę kasacyjną na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił.