II GSK 388/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K (..) Sp. k. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1130/19 w sprawie ze skargi K (...) Sp. k. w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2019 r. nr DT-I.Z.392641.221.14.36.frad w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę "S." (...)Sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z 27 marca 2019 r., w przedmiocie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu 9 listopada 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy SKARBIEC.", pod numerem Z-392641, przeznaczony do oznaczania następujących usług: - analizy kosztów, analizy rynkowe, audyt, badania w dziedzinie działalności gospodarczej, doradztwo specjalistyczne w sprawach działalności gospodarczej, doradztwo w zakresie organizowania i prowadzenia działalności gospodarczej, doradztwo w zarządzaniu działalnością gospodarczą, pomoc przedsiębiorstwom w działalności gospodarczej (przemysłowej lub handlowej), pomoc w zarządzaniu przedsiębiorstwami przemysłowymi lub handlowymi, pomoc w prowadzeniu działalności gospodarczej, analizy rynku, badania rynku, pomoc w zarządzaniu działalnością gospodarczą, usługi doradcze w zarządzaniu działalnością gospodarczą, doradztwo w zakresie zarządzania personalnego - kl. 35; - doradztwo w sprawach finansowych, ekspertyzy do celów podatkowych, usługi powiernicze - kl. 36; - badania prawne, rejestrowanie nazw domen (usługi prawne), doradztwo w zakresie własności intelektualnej, licencjonowanie programów komputerowych (usługi prawne), usługi nadzoru w dziedzinie własności intelektualnej, zarządzanie prawami autorskimi, usługi pomocy w sprawach spornych, licencjonowanie własności intelektualnej – kl. 45. Decyzją z dnia 30 maja 2014 r. Urząd Patentowy RP, działając na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 145 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1410; dalej: pwp), odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy w części obejmującej usługi w klasach 35 i 36. Urząd Patentowy uznał, że zgłoszone do ochrony oznaczenie jest podobne, w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp, do serii zarejestrowanych znaków towarowych: a/ słownych R-172780 "(...) – SKARBIEC" z pierwszeństwem od 6 marca 2003 r.; R-174651 "SKARBIEC-(...)" z pierwszeństwem od 27 października 2003 r.; R- 174652 "SKARBIEC(...)" z pierwszeństwem od 27 października 2003 r. – na rzecz Skarbiec (...)S.A., W., przeznaczonych do oznaczania w kl. 36: "usługi finansowo-ubezpieczeniowe"; b) słowno-graficznego R-233752 "S Skarbiec" z pierwszeństwem od 13 października 2009 r. na rzecz (...)S.A., (...), przeznaczonego do oznaczania w kl. 36: operacje bankowe, transakcje finansowe, tworzenie funduszy inwestycyjnych wzajemnych, inwestycje kapitałowe, usługi powiernicze, usługi finansowe, zarządzanie majątkiem, doradztwo w sprawach finansowych; c) słowno-graficznego R-242207 "(...) Skarbiec" z pierwszeństwem od 13 października 2009 r. na rzecz (...)S.A., W., przeznaczonego do oznaczania w kl. 35: księgowość, rachunkowość, sporządzanie sprawozdań rachunkowych, doradztwo w zakresie organizowania i prowadzenia działalności gospodarczej, zarządzanie działalnością gospodarczą, usługi sekretarskie. Zdaniem organu znak zgłoszony i znaki przeciwstawione są do siebie podobne, ponieważ zawierają to samo charakterystyczne wyrażenie "skarbiec". W przypadku przeciwstawionych oznaczeń jest ono dodatkowo rozwinięte o takie wyrażenia jak "i.", "l." "p.", które jednak przez ich znaczenie, ściśle związane z branżą finansową, będą przez konsumentów postrzegane, jako rozwinięcie lub inne wersje przeciwstawionego znaku. Podobnie ma się rzecz z określeniem w spornym znaku "Kancelaria prawna". Według organu, dla kupującego znaczenie mają zbieżne elementy znaków, co związane jest z faktem, że nabywca zachowuje w pamięci jedynie ogólny zarys oznaczenia. Zdaniem organu, istnieje ryzyko wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 132 ust.2 pkt 2 pwp, ponieważ do takiego błędu może dojść, gdy zmodyfikowana postać znaku oryginalnego będzie służyła do oznaczania usług identycznych lub podobnych, z czym niewątpliwe mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 27 stycznia 2015 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy decyzję z 30 maja 2014 r., a skarga wniesiona na wskazaną decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Warszawie z 2 lipca 2015 r sygn. akt VI SA/Wa 932/15. Wyrok ten został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3260/15, a sprawa została przekazała do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku NSA przyjął, że Sąd I instancji nieprawidłowo wyłożył przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp, skoro nie uwzględnił, że to uregulowanie odwołuje się do kryterium prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd. Takie działanie doprowadziło z kolei do niewłaściwego (co najmniej przedwczesnego) zastosowania tego przepisu na gruncie rozpatrywanej sprawy. Należało bowiem ocenić czy organ: po pierwsze - prawidłowo skonstruował model przeciętnego odbiorcy usług objętych ochroną porównywanych znaków towarowych, po drugie - czy przeprowadził prawidłową analizę warunków obrotu i w konsekwencji zasadnie przyjął, że istnieje ryzyko wprowadzenia w błąd przeciętnego odbiorcy towarów opatrzonych spornym znakiem towarowym. Rozpoznając ponownie sprawę WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 23 stycznia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 2221/17, uchylił zaskarżoną decyzję UP z 27 stycznia 2015 r., stwierdzając, że organ nie przeprowadził wystarczającej analizy przesłanki dotyczącej wprowadzenia w błąd przeciętnego odbiorcy towarów opatrzonych spornym znakiem towarowym. Zaskarżoną decyzją z 27 marca 2019 r. UP utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem objętym rozpoznawaną skargą kasacyjną, oddalił skargę na decyzję z 27 marca 2019 r. Odnosząc się do kluczowej w sprawie kwestii istnienia ryzyka konfuzji po stronie przeciętnego odbiorcy Sąd I instancji przyjął, że możliwość wprowadzenia w błąd przeciętnego konsumenta należy oceniać, z uwzględnieniem specyfiki rynku - w przypadku rozpoznawanej sprawy, rynku finansowego. Za "przeciętnego" konsumenta, uznać należy zatem takiego, który dokładnie zdaje sobie sprawę z rodzaju i charakteru usług, z których chce skorzystać. Przeciętni klienci rynku zgłoszonych usług, nawet gdyby posiadali ponadprzeciętną wiedzę z racji zajmowanych na rynku usług finansowych profesji, to nie będą w stanie samodzielnie ustalić, od jakiego w istocie podmiotu pochodzi dana usługa i czy podmiot ten nie jest powiązany z innymi, oferującymi usługi zbliżone do tych, z których zamierza skorzystać. Rację należy zatem przyznać organowi co do tego, że nawet najbardziej zorientowany konsument, przedsiębiorca, może być wprowadzony w błąd co do pochodzenia usług w ten sposób oznaczanych. Hipotetyczna możliwość wystąpienia pomyłki, a nie pewność, stanowi konieczną, a zarazem wystarczającą przesłankę uznania istnienia ryzyka konfuzji, o której mowa w art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: ppsa). II Skargę kasacyjną wniosła skarżąca zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie: 1. przepisu postępowania, a to art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa oraz naruszenie przepisu art. 153 ppsa poprzez uznanie, że organ wypełnił zobowiązanie dokonania pogłębionej analizy kręgu docelowego adresatów usług oferowanych pod znakiem towarowym skarżącej i znakami przeciwstawnymi oraz ryzyka wprowadzenia w błąd odbiorców tych usług, nałożone na niego przez WSA w Warszawie wyrokiem z 23 stycznia 2018 r. (sygn. akt: VI SA/Wa 2221/17), a następnie wyprowadził z rzekomej analizy organu błędne wnioski, podczas gdy organ nie dokonał żadnego pogłębienia analizy, co doprowadziło do oddalenia skargi i tym samym miało znaczący wpływ na treść orzeczenia; 2. przepisu postępowania, a to art. 151 ppsa w związku z art. 6 kpa poprzez uznanie, że organ nie naruszył przepisu prawa materialnego, a to art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp w brzmieniu z dnia złożenia wniosku o udzielenie ochrony na znak towarowy nr zgłoszenia Z.392641, w takim stopniu, że wpływa to na treść decyzji, co miało wpływ na treść orzeczenia; 3. prawa materialnego, a to art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp w brzmieniu z dnia złożenia wniosku o udzielenie ochrony na znak towarowy nr zgłoszenia Z.392641 poprzez jego zastosowanie i uznanie, że zachodzą przesłanki do odmowy udzielenia ochrony na znak towarowy ze względu na podobieństwo znaku objętego ww. zgłoszeniem do znaków przeciwstawnych wskazanych w decyzji organu będącej przedmiotem kontroli zaskarżonego wyroku, podczas gdy takie przesłanki nie wystąpiły. Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1. zmianę zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 188 ppsa przez wydanie wyroku uwzględniającego skargę skarżącej w całości; 2. w razie uwzględnienia skargi i zmiany orzeczenia, o zobowiązanie w trybie art. 145a § 1 w związku z art. 193 ppsa organu do wydania decyzji udzielającej ochrony zgodnie z wnioskiem, w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od wydania wyroku przez Sąd; 3. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych od organu na rzecz skarżącej; Ewentualnie w razie stwierdzenia przez Sąd, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona skarżąca kasacyjnie wniosła o: 4. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w innym składzie, na podstawie art. 185 § 1 ppsa; 5. w przypadku uwzględnienia skargi, uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, o wydanie na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 ppsa, związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazaniami co do dalszego postępowania i nakazania rzeczywistego pogłębienia analizy na temat ryzyka pomylenia znaków towarowych skarżącej i przeciwstawnych; 6. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych od organu na rzecz skarżącej. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Kontroli instancyjnej, sprawowanej w granicach skargi kasacyjnej, poddany został wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na decyzję UP, której podstawę materialnoprawną stanowił nieobowiązujący już art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp. Przepis ten, w stanie prawnym wiążącym w sprawie (9 listopada 2011 r. – data zgłoszenia oznaczenia do ochrony) stanowił, że nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku, na który udzielono prawo ochronne lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Z powołanej treści art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp wynika, że dla ustalenia istnienia względnej przeszkody w uzyskaniu prawa ochronnego – ryzyka wprowadzenia w błąd – należy zbadać i ocenić następujące kwestie: podobieństwo towarów lub usług, podobieństwo oznaczeń oraz właściwy krąg odbiorców. Omawiany przepis wskazuje ponadto kolejność badania istnienia ryzyka wprowadzenia w błąd, o którym w nim mowa. Uprawniony zatem jest wniosek, że pozytywne ustalenie istnienia pierwszej przesłanki uprawnia do oceny zaistnienia drugiej, a przesądzenie o jej wystąpieniu obliguje do ustalenia właściwego kręgu odbiorców i w efekcie oceny ryzyka wprowadzenia w błąd. Dlatego też, stwierdzenie braku podobieństwa towarów (usług) oznaczonych porównywanymi znakami, jest co do zasady równoznaczne z brakiem ryzyka wprowadzenia w błąd. Również brak podobieństwa oznaczeń, przy istnieniu podobieństwa czy nawet identyczności towarów lub usług, wyłącza ryzyko wprowadzenia w błąd. Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że najdalej idący zarzut obejmuje naruszenie art.153 ppsa. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepis prawa uległ zmianie. W orzecznictwie przyjmuje się, że w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów, a wskazania co do dalszego postępowania, stanowiące konsekwencję oceny prawnej, dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6503/21). W uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 153 ppsa, strona skarżąca upatruje jego naruszenia w "nie wyegzekwowaniu od Organu wskazań, które zostały zawarte w poprzednim wyroku WSA wydanym w tej sprawie, uchylającym decyzję i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania (wyrok z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 2221/17)". Powołanym wyrokiem WSA w Warszawie uchylił decyzję UP z 27 stycznia 2015 r (wydaną na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). W uzasadnieniu orzeczenia, powołując się na związanie wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 26 lipca 2017 r.) Sąd I instancji stwierdził, że "Urząd Patentowy nie przeprowadził wystarczającej analizy przesłanki dotyczącej wprowadzenia w błąd przeciętnego odbiorcy towarów opatrzonych spornym znakiem towarowym", uznał także, że pierwszym elementem oceny istnienia ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd, co do pochodzenia oznaczonych towarów jest ustalenie kręgu odbiorców, dla których przeznaczone są towary, oznaczone spornym znakiem towarowym". Konsekwentnie do tak przyjętych granic związania wykładnią prawa dokonaną przez NSA, Sąd I instancji we wskazaniach co do dalszego postępowania zobowiązał organ do "pogłębionej analizy ryzyka konfuzji mając na uwadze warunki obrotu i model przeciętnego konsumenta usług oferowanych przez skarżącą. Analiza ta powinna obejmować ocenę stanowiska skarżącej, że ryzyko jest minimalne bowiem klienci korzystający z usług Kancelarii Prawnej Skarbiec (...) to w większości przedsiębiorcy odznaczający się zdecydowanie szerszym rozeznaniem rynku niż przeciętni konsumenci". Przenosząc te zalecenia na decyzję skontrolowaną przez Sąd I instancji w ocenianym obecnie wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Urząd Patentowy dokonał "pogłębionej analizy ryzyka konfuzji" z uwzględnieniem warunków obrotu i modelu przeciętnego konsumenta usług oferowanych przez skarżącą. Organ przyjął, że konsumenci usług oferowanych przez skarżącą to osoby należycie poinformowane i uważne, których poziom uwagi jest bardzo wysoki "bowiem mamy do czynienia z usługami szeroko określonymi jako finansowe i usługami dotyczącymi zarządzania przedsiębiorstwem". Odnosząc się do stanowiska strony skarżącej, co do modelu odbiorcy usług "wyspecjalizowanych odbiorców będących głownie podmiotami obrotu gospodarczego na wyspecjalizowanym rynku funduszy inwestycyjnych", UP stwierdził, że przy "tak daleko idącym podobieństwie porównywalnych oznaczeń oraz zbieżności usług nimi sygnowanych ryzyka wystąpienia pomyłki wśród nawet wyjątkowo przezornych konsumentów nie można wykluczyć". Uzasadniając ryzyko wprowadzenia w błąd odbiorców, przy tak określonym modelu odbiorcy usług, organ stwierdził, że ryzyko to istnieje z uwagi na znaczącą tożsamość usług, jak i przeciwstawnych znaków, skutkującą prawdopodobieństwem, że konsumenci "widząc usługi oznaczone porównywalnymi znakami mogą je utożsamiać jako pochodzące od tego samego podmiotu, względnie przedsiębiorstw ze sobą ściśle powiązanych". Za istotny czynnik, w ocenie istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenie w błąd Urząd Patentowy uznał istnienie serii przeciwstawnych znaków towarowych zarejestrowanych na rzecz (...) Spółka Akcyjna. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że, co do zasady, w przypadku znaków tworzących tzw. rodzinę znaków towarowych prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd wynika z tego, że konsument może błędnie ocenić pochodzenie czy źródło usług zakładając niesłusznie, że znak ten stanowi część danej rodziny lub serii znaków towarowych. Przytoczone fragmenty uzasadnienia zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji, jednoznacznie wskazują, że Urząd Patentowy wypełnił wskazania co do dalszego postępowania, a tym samym zarzucanie Sądowi I instancji naruszenia art.153 ppsa, w zakresie wskazanym w uzasadnieniu tego zarzutu, jest nieusprawiedliwione. W skardze kasacyjnej zarzucono nadto Sądowi I instancji naruszenie art. 151 ppsa w zw. z art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa, wiążąc to naruszenie z błędnym przyjęciem, że organ dokonał pogłębionej analizy kręgu docelowego adresatów usług, podczas gdy "organ nie dokonał żadnej pogłębionej analizy, co doprowadziło do oddalenia skargi i tym samym miało znaczący wpływ na treść orzeczenia". Zarzut ten wiąże się zatem z zarzutem naruszenia art. 153 ppsa i z przyczyn podanych powyżej uznać należy go za nieusprawiedliwiony. W kolejnym zarzucie skargi kasacyjnej, obejmującym naruszenie art. 151 ppsa w związku z art. 6 kpa i art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp (zarzut drugi i trzeci skargi kasacyjnej) strona skarżąca kwestionuje w oparciu o tak wskazane wzorce kontroli istnienie podobieństwa oznaczeń. Zauważyć zatem należy, że w prawomocnym wyroku, który nie był kwestionowany przez skarżącą (wyrok z 23 stycznia 2018 r.) Sąd I instancji przesądził, że istnieje konieczność dokonania "pogłębionej" oceny istnienia ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia usług. Przyjął zatem, że istnieją podstawy do przeprowadzenia takiej oceny, a te zachodzą wówczas, gdy zostanie stwierdzone podobieństwo usług i oznaczeń. Brak podobieństwa oznaczeń, o czym już była mowa w tym uzasadnieniu przy wykładni art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp, przy istnieniu podobieństwa czy nawet identyczności towarów lub usług, wyłącza ryzyko wprowadzenia w błąd. Skoro zatem istnienie pierwszej i drugiej przesłanki określonej w art. 132 ust. 2 pkt 2 pwp zostało prawomocnie przesądzone, kwestionowanie oceny podobieństwa znaków towarów jest nie tylko spóźnione, ale i niedopuszczalne z uwagi na treść art. 153 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega to, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji ocenił kontrolowaną decyzję również w zakresie przyjęcia podobieństwa zgłoszonego oznaczenia ze znakami towarowymi przeciwstawnymi, podzielając pogląd organu. Nie zmienia to jednak tego, że kwestia ta została przesądzona w prawomocnym orzeczeniu z 23 stycznia 2018 r. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie i orzekł w oparciu o art. 184 ppsa, jak w sentencji.