II GSK 377/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Stowarzyszenia A. w P. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej B. S.A. we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1277/19 w sprawie ze skargi B. S.A. we W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych w wyniku kontroli nieprawidłowości postanawia: oddalić wniosek.

B. S.A. we W. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 października 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1277/19, oddalającego jej skargę na decyzję Ministra Rozwoju z [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych w wyniku kontroli nieprawidłowości. Pismem z 9 stycznia 2020 r. Stowarzyszenie A. w P. (dalej "Stowarzyszenie") wniosło o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika. Wskazało, że jego celem jest skupienie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej pokrzywdzonych przez C., ze szczególnym uwzględnieniem skarżącej spółki. Stowarzyszenie zajmuje się również reprezentowaniem jego członków i ich interesów przed sądami, organami administracji państwowej w sprawach związanych z działaniami powyższego podmiotu. Do jego zadań należy również inicjowanie postępowań toczących się przed organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości oraz organami administracji publicznej w charakterze organizacji społecznej w sposób i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa, jak również upowszechnianie w społeczeństwie wiedzy o zasadach odpowiedzialności prawnej podmiotów zajmujących się windykacją wierzytelności. Zdaniem Stowarzyszenia, przedmiot sprawy jest tożsamy z zakresem jego działalności statutowej. Udziela ono pomocy i wsparcia osobom, które zostały pokrzywdzone wskutek stosowania przez skarżącą praktyk kwestionowanych przez Ministra Rozwoju, tj. m.in. postępowania niezgodnego z ustawą z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Dysponuje ono również szerokim doświadczeniem oraz materiałami dot. spraw związanych z przedmiotem postępowania, a to prawomocnymi orzeczeniami sądów cywilnych, które mogą stać się pomocne do pełniejszego merytorycznego rozpoznania sprawy. Wobec tego Stowarzyszenie uznało, że powinno być dopuszczone do udziału w postępowaniu jako organizacja społeczna. W odpowiedzi skarżąca wniosła o odmowę dopuszczenia wnioskodawcy do udziału w postępowaniu. Wskazała, że działalność statutowa Stowarzyszenia nie dotyczy przedmiotu postępowania. Podniosła również, że zachodzi wątpliwość, czy celem działania Stowarzyszenia w postępowaniu byłaby ochrona obiektywnych wartości prawnych czy realizacja indywidualnych interesów jego członków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") udział w postępowaniu może zgłosić (...) organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Jak wynika ze stanowiska orzecznictwa, warunkami dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu są: (1) jej status, (2) fakt, że zakres jej statutowej działalności ma związek z przedmiotem postępowania, do którego próbuje wstąpić, (3) to, że jej udział w postępowaniu sprzyja realizacji sądowej kontroli administracji, a także (4) to, że za wstąpieniem organizacji do postępowania, przemawia cel publiczny, dla którego została powołana (por. postanowienie NSA z 5 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Stowarzyszenie w złożonym wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie wykazało, że zaszła przesłanka związku między jego statutowymi celami a niniejszym postępowaniem. Przypomnienia wymaga, że postępowanie dotyczy decyzji Ministra Rozwoju, którą organ ten m.in. nakazał skarżącej zaniechanie stwierdzonych w toku kontroli nieprawidłowości, stosując przepisy ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych. Natomiast przedmiotem działania Stowarzyszenia jest skupienie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej pokrzywdzonych przez C., do której wchodzi skarżąca spółka; reprezentowanie członków i ich interesów przed sądami, organami administracji państwowej w sprawach związanych z działaniami skarżącej; inicjowanie postępowań toczących się przed organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości oraz organami administracji publicznej w charakterze organizacji społecznej w sposób i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa; upowszechnianie w społeczeństwie wiedzy o zasadach odpowiedzialności prawnej podmiotów zajmujących się windykacją wierzytelności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak sformułowane cele statutowe nie mają związku z niniejszą sprawą. Nie występuje w niej bowiem członek tego Stowarzyszenia, który mógłby być przez nie reprezentowany. Jej przedmiot nie odnosi się również bezpośrednio do praw, obowiązków bądź interesów członków wnioskodawcy. Ponadto, Stowarzyszenie nie wykazało również we wniosku, że za jego dopuszczeniem przemawia interes publiczny. Przede wszystkim należy przypomnieć, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym postanowieniu z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09, rozpoznając zgłoszony przez organizację społeczną na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. wniosek o dopuszczenie jej do udziału w sprawie dotyczącej innego podmiotu – sąd administracyjny powinien badać, czy udział ten niezależnie od postanowień statutu takiej organizacji służy zapewnieniu kontroli społecznej postępowania. W postanowieniu tym NSA przyznał prymat wykładni celowościowej tego przepisu, odstępując od wniosków, które można było wyprowadzić ze ścisłej wykładni językowej. Zaakcentował przy tym, że przy stosowaniu art. 33 § 2 p.p.s.a. konieczne jest uwzględnianie, czy udział organizacji społecznej w postępowaniu dotyczącym innego podmiotu sprzyja właściwej realizacji sądowej kontroli administracji i czy realizuje cel publiczny, dla którego organizacja została powołana (vide M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz [online], System Informacji Prawnej LEX). Dopuszczenie organizacji do udziału w postępowaniu nie może mieć miejsca w każdym przypadku złożenia wniosku. Wnioskodawca powinien natomiast wyjaśnić m.in., czy uzasadniony ze względu na cele statutowe organizacji społecznej jej udział w postępowaniu toczącym się z wniosku innej osoby jest również uzasadniony z perspektywy interesu społecznego. Ma to szczególne znaczenie z racji niedookreśloności samego pojęcia interesu społecznego, którą to przesłankę analizuje się w kontekście dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu na skutek stanowiska orzecznictwa i doktryny. W ocenie NSA, interes społeczny, który towarzyszyć musi wnioskowi o dopuszczenie do udziału w postępowaniu dotyczącym innej osoby, należy interpretować każdorazowo indywidualnie na tle określonego stanu prawnego i przepisów mających zastosowanie w tym postępowaniu oraz stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Przyjmuje się, że udział organizacji społecznej jako podmiotu na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych. Przy czym podnieść należy, że nie można łączyć kwestii istnienia interesu społecznego z wstępnym ustaleniem zasadności wnioskowanego przez organizację sposobu zakończenia postępowania. Wobec tego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wnioskodawca powinien, mając na uwadze przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w konkretnej sprawie, określić, jak rozumie w danej indywidualnej sprawie interes społeczny, jak na tym tle jawi się jego żądanie. Takiej argumentacji w rozpoznawanym wniosku zabrakło. Stowarzyszenie nie wyjaśniło bowiem, jak rozumie interes publiczny, który przemawiałby za jego dopuszczeniem do niniejszego postępowania. Jego zdaniem, wystarczające jest, że ma wiedzę o działalności skarżącej wynikającą z wielu procesów, które członkowie Stowarzyszenia toczyli ze skarżącą. To jednak nie świadczy o tym, że zaszła przesłanka interesu publicznego, przemawiającego za dopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. Co więcej, jak słusznie wskazała skarżąca, celem statutowym wnioskodawcy jest "wymiana informacji, przekazywanie doświadczeń i materiałów, mogących pomóc członkom stowarzyszenia i innym poszkodowanym w walce sądowej wytoczonej przeciwko nim przez podmioty z C.". Udział Stowarzyszenia w postępowaniu realizowałby więc jego indywidualny cel, a nie doprowadziłby do realizacji interesu publicznego. Przypomnieć przy tym należy, że wbrew oczekiwaniom Stowarzyszenia informacje o innych niż wskazane w zaskarżonej decyzji nieprawidłowościach w działaniu skarżącej nie będą mogły być badane przez Naczelny Sąd Administracyjny podczas rozpoznawania skargi kasacyjnej. Sąd ten będzie bowiem jedynie kontrolował, w granicach skargi kasacyjnej, legalność wydania wyroku oddalającego skargę spółki na ww. decyzję. Wobec tego dodatkowe informacje, jakie mogłoby zaoferować Stowarzyszenie, nie mogłyby być przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, czy też szerzej – sądów administracyjnych. Z uwagi na to, że cele statutowe Stowarzyszenia nie wykazują związku z niniejszą sprawą i wnioskodawca nie wykazał interesu społecznego, który byłby realizowany na skutek pozytywnego załatwienia wniosku, NSA uznał, że nie zaszły przesłanki określone w art. 33 § 2 p.p.s.a. i odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.