II GSK 345/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 504/22 w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr SKO. WD.470/4086/2021 w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 504/22 oddalił skargę M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Decyzją z dnia [...] września 2021 r., działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1212 z późn. zm.) Starosta Myśliborski orzekł o skierowaniu M. H. , posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii AM, B1, B, na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Dalej organ wskazał, że rozstrzygnięcie zapadło w związku z informacją o budzącym uzasadnione zastrzeżenia stanie zdrowia M. H. , skierowaną przez Prokuratora Rejonowego w Myśliborzu do Starosty Gryfińskiego w piśmie z dnia 22 sierpnia 2021 r. a opartą na załączonym do wniosku wyciągu z opinii sądowo - psychiatrycznej, sporządzonej na potrzeby postępowania karnego przez biegłych lekarzy psychiatrów z której wynikało, że u M. H. biegli psychiatrzy rozpoznali Zespół Zależności Alkoholowej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, po rozpatrzeniu odwołania M. H. utrzymało w mocy decyzję Starosty Myśliborskiego. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w postaci art. 75 ust. 1 pkt. 5 ustawy o kierujących pojazdami który stanowi o tym, iż badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega m.in. - w powoływanym pkt. 5 - osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia - czego Sąd Wojewódzki się nie dopatrzył iż oprócz uzasadnionych zastrzeżeń muszą występować jednocześnie zastrzeżenia poważne, nie zostało to w żaden sposób wykazane w toku postępowania i nie zwrócił też na te kwestie uwagi Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie oddalając skargę — dokonano błędnej interpretacji przepisu 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi skarżącego w sytuacji, gdy decyzja Starosty Myśliborskiego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] została wydana z naruszeniem przepisów prawa, w postaci art. 7, art. 10 , art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobody oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i dowolną a nie swobodną ocenę, w postępowaniu skoncentrowano się tylko i wyłącznie na opinii sądowo - psychiatrycznej sporządzonej na potrzeby postępowania karnego i to ten dokument stanowił podstawę do skierowania skarżącego na badana, podczas gdy z ustalonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego oceny wynika, że skarżący przeszedł pomyślnie badania lekarskie uprawniające wymienionego doprowadzenia pojazdami - badanie ważne do dnia 9 marca 2024 r. jak też nie wykazano aby po stronie skarżącego występowały uzasadnione i poważne z uwagi na fakt, iż nie przeprowadzono postępowania w sposób rzetelny, przy naruszeniu zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, nie ustalono stanu faktycznego w chwili wydawania decyzji. Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. III Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie nie złożyło odpowiedzi na skargę kasacyjną. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w tym przypadku organ administracji publicznej, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 §2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił zatem od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Stosowanie do treści z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym w skardze kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego specyfika oraz komplementarny charakter podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, które oparte zostały na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. sprawia, że zasadne i celowe jest odniesienie się do nich łącznie. Rozpatrywana skarga kasacyjna kwestionuje wyrok, w którym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy nie naruszyły prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust.1 pkt 5 u.k.p. oraz stwierdził, że organ dokonał wszechstronnej i wnikliwej oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. W związku z powyższym przypomnieć należy, że zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Z kolei przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b tej ustawy stanowi, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie, jeśli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Jak wynika z cytowanych przepisów zastrzeżenia co do stanu zdrowia są wystarczające do skierowania danej osoby na badania lekarskie jeżeli są "uzasadnione" i "poważne". Dokonując oceny, czy w konkretnym wypadku zastrzeżenia są właśnie tego rodzaju, organ winien mieć na uwadze, że celem powołanych regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, gdyż bezpieczeństwo to zależy bezpośrednio od dyspozycji psychofizycznej kierowcy. Skierowanie na badania lekarskie powinno więc nastąpić, gdy organ znajdzie się w posiadaniu informacji nasuwających zastrzeżenia co do warunków zdrowotnych kierowcy, a więc gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, nie jest natomiast wymagana pewność w tym zakresie. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało bowiem uprawnionym w tym zakresie lekarzom. Podkreślić należy, że przyczyną, dla której na podstawie powyższych przepisów wydano decyzję o skierowaniu skarżącego na badanie lekarskie w związku z istnieniem zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia był fakt, iż z wydanej w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko skarżącemu opinii sądowo - psychiatrycznej sporządzonej przez lekarzy psychiatrów wynika, że u skarżącego stwierdzono Zespół Zależności Alkoholowej. W tym miejscu trzeba zauważyć, że stwierdzenie uzależnienia od alkoholu stanowi przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdami przy ubieganiu się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest bowiem m.in. uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a u.k.p.), a orzeczenie takie wydawane jest przez uprawnionego lekarza po przeprowadzeniu badań na zasadach i w zakresie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (t.j. Dz. U. 2020., poz. 2213, dalej: Rozporządzenie z dnia 29 sierpnia 2019 r.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 10 tego rozporządzenia, w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie. Jak wynika z załącznika Nr 4 pkt 5 do rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie zaś z pkt 6 załącznika Nr 4 w przypadku stwierdzenia w przeszłości uzależnienia od alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba badana: udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji, przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz przeprowadza regularne kontrolne badania lekarskie. Jak z powyższego wynika, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, a tylko w szczególnych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami osoby uzależnionej. Skoro zatem w przypadku ubiegania o prawo jazdy warunkiem jest badanie lekarskie w trakcie którego lekarz zobowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie, to oczywiste jest, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu u osoby posiadającej już prawo jazdy również konieczne jest przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest bowiem czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (por. wyrok NSA z 3.12.2015 r., I OSK 605/14). Z uwagi na powyższe, skoro wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie pod kątem możliwości kierowania pojazdami, wynikające ze stwierdzonego w opinii sądowo- psychiatrycznej Zespołu Zależności Alkoholowej, nie mogły być rozstrzygnięte bez badania przeprowadzonego przez uprawnionego lekarza, podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji przyjął, że organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc istnienia uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie. Nie doszło tym samym do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.