II GSK 285/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska Protokolant asystent sędziego Aleksander Durczyński po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1988/22 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. S. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1988/22 oddalił złożoną przez M. S. skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2022 r., nr [...] w części orzekającej o ustaleniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. S. w okresach: a) od [...] r. do nadal (wedle ustaleń na datę [...] r.) z tytułu statusu wspólnika jednoosobowej spółki P. Sp. z o.o. oraz b) od [...] r. do [...] r. z tytułu statusu wspólnika jednoosobowej spółki E. Sp. z o.o. W wyroku tym, z powołaniem się na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżoną decyzję wydano prawidłowo stosując art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 109 ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1461, zwanej dalej u.ś.o.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691, zwanej dalej k.p.a.). Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (zwany dalej Prezesem NFZ) zgodnie z przepisami prawa zakwalifikował status skarżącego M. S. jako osoby prowadzącej działalność pozarolniczą w formie wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z art. 82 ust. 5 pkt 2 u.ś.o. działalnością jest m.in. działalność gospodarcza prowadzona w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną działalnością. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego takich osób, zgodnie z art. 69 ust. 1 u.ś.o., powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350, zwanej dalej u.s.u.s.) za osobę prowadzącą działalność gospodarczą uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Z regulacji tych wynika, że obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jest następstwem posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest niezależny od faktycznego prowadzenia działalności oraz uzyskiwanych przychodów z działalności. Wpis spółki do Krajowego Rejestru Sądowego (zwanego dalej KRS) ma walor konstytutywny (w odróżnieniu od wpisu do Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej) i od chwili jego dokonania do wykreślenia, wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy traktować jako prowadzącego działalność gospodarczą. Poza granicami sprawy okazało się to, czy skarżący za okresy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie obowiązany uiścić stosowne składki, bowiem ustalenie wysokości tych składek należy do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odbywa się w odrębnym postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł M. S. W skardze kasacyjnej, skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie: 1. przepisów postępowania w postaci: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a. poprzez aprobatę tego, że organ nie przeprowadził wszystkich wymaganych dowodów wskazujących, czy przed 18 września 2021 r. obydwie spółki faktycznie prowadziły działalność gospodarczą, zwłaszcza dowodów ze sprawozdań finansowych i sprawozdań z działalności spółek, a także art. 78 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ wniosku dowodowego w tym zakresie; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7a § 1 i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie tego, że wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść strony, a także 2. przepisu prawa materialnego w postaci art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., poprzez błędne przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie do wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną działalnością, która przed 18 września 2021 r. nie prowadziła działalności gospodarczej i przyjęcie, że dopiero zaprzestanie działalności spółki (rozwiązanie jej, postawienie w stan likwidacji) uprawniałoby do przyjęcia, że spółka nie prowadzi działalności. Skarżący M. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w kwestionowanej skargą części, względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego w postaci art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., poprzez błędne przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie do wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną działalnością, która przed [...] r. nie prowadziła działalności gospodarczej i przyjęcie, że dopiero zaprzestanie działalności spółki (rozwiązanie jej, postawienie w stan likwidacji) uprawniało do przyjęcia, że spółka nie prowadzi działalności. Zarzut ten zmierzał do wykazania, że dopiero faktyczne podjęcie działalności gospodarczej w ramach spółki z ograniczoną działalnością (przynajmniej od [...] r.) mogło rodzić obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, a nie – jak przyjął to Prezes NFZ, a następnie Sąd I instancji – już od formalnego uzyskania przez skarżącego statusu wspólnika w jednoosobowych spółkach: 1) P. Sp. z o.o. (od [...] lutego 2026 r. do nadal oraz 2) E. Sp. z o.o. (od [...] r. do [...] r.). Stosownie do art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną działalnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Zgodnie natomiast z art. 5 pkt 21 u.ś.o., osobą prowadzącą działalność pozarolniczą jest osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c u.ś.o. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają właśnie osoby prowadzące działalność pozarolniczą. Terminy graniczne podlegania temu ubezpieczeniu reguluje art. 13 pkt 4a u.s.u.s. Na tle badanej sprawy trafnie zatem Prezes NFZ oraz Sąd I instancji stwierdzili, że art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s podlegał zastosowaniu, jako regulacja "o ubezpieczeniach społecznych" i przekładał się na kierunek kwestionowanej przez skarżącego decyzji. Ustawodawca w art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c u.s.u.s. przesądził, że już posiadanie statusu prowadzącego pozarolniczą działalność w charakterze wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną działalnością, rodzi obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, już sam status wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przesądza, że taki jedyny wspólnik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu; przepisy prawa nie uzależniają skutku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu od faktycznego wykonywania działalności gospodarczej, czy też od osiągania przychodu z tak rozumianej działalności. Dopiero utrata takiego statusu może sprawić, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego nie obciąża osoby (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II GSK 81/22, CBOSA). Brzmienie art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s. powoduje, że sam fakt posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przesądza o powstaniu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt II GSK 3852/16, CBOSA). Przepis art. 5 pkt 21 u.ś.o. odsyła w zakresie skutków w sferze ubezpieczenia zdrowotnego do art. 8 ust. 6 u.s.u.s., a ten (w pkt 4) przesądza, że już sam status wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt II GSK 1691/24, CBOSA). Tym samym wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, jako wpis o charakterze konstytutywnym, rodzi domniemanie prowadzenia przez taką osobę działalności gospodarczej; rzeczywiste wykonywanie czynności gospodarczych nie ma znaczenia prawotwórczego dla powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 839/23, CBOSA). W sprawie poza sporem pozostawało zaś to, że skarżącemu w okresach objętych decyzją Prezesa NFZ przysługiwał status wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w rozumieniu art. 4 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 18). Dla wyniku sprawy nie miało też znaczenia to, że art. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621, zwanej dalej nowelą), który wprowadził z dniem 18 września 2021 r. art. 13 ust. 4a u.s.u.s., przewidujący warunek podlegania wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ubezpieczeniom społecznym (a tym samym i zdrowotnemu) w postaci "wpisania spółki do KRS, względnie nabycia udziałów do dnia wykreślenia spółki z KRS lub – zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r., poz. 1480)". Regulacja ta może być rozpatrywana tylko jako podstawa decyzji wyłącznie okresów posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od 18 września 2021 r. (zgodnie z art. 23 pkt 1 noweli), a w skardze kasacyjnej nie podjęto próby wykazywania, że po dokonaniu wpisów do KRS doszło do zawieszenia podjętej wcześniej działalności w trybie ustawy – Prawo przedsiębiorców. Nie kwestionowano też posiadania udziałów przez skarżącego. Podobnie, nie wykazywano aby miało miejsce zawieszenie wykonywania działalności w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c u.ś.o. w brzmieniu nadanym przez art. 101 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz.U. z 2018 r., poz. 650). Przeciwnie, powołano się tylko na nieuzyskiwanie przychodów i faktyczne nieprowadzenie działalności przez wspólnika, pomimo dokonanych wpisów spółek w KRS, wprowadzających – jak to już wykazano wcześniej – domniemanie podjęcia i realizowania działalności. Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a. poprzez aprobatę tego, że organ nie przeprowadził wszystkich wymaganych dowodów wskazujących, czy przed [...] r. obydwie spółki prowadziły działalność gospodarczą, zwłaszcza ze sprawozdań finansowych i sprawozdań z działalności spółek, a także art. 78 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ wniosku dowodowego w tym zakresie. Jak już to wcześniej wykazano, skarżący nie podnosił zajścia w okresie posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zdarzenia, które rodziłoby utratę takiego statusu, ograniczając się do stwierdzenia, że od początku figurowania wpisu w KRS nie osiągał przychodów i faktycznie nie prowadził działalności. Poza granicami skargi kasacyjnej pozostawiono też wszystkie regulacje, które odnosiły się do ewentualnego zastosowania trybu zawieszania prowadzenia działalności (z konieczności wymagające podjęcia jej wcześniej) z ustawy – Prawo przedsiębiorców. Tym samym wniosek dowodowy skierowany do organu, obejmujący sprawozdania finansowe oraz sprawozdania z działalności, nie mógł mieć znaczenia dla wyniku sprawy, skoro faktem prawotwórczym tworzącym obowiązek podlegania ubezpieczenia zdrowotnemu pozostawał status prawny wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W sprawie nie powstały też wątpliwości co do znaczenia normy prawnej lub co do stanu faktycznego, w rozumieniu, odpowiednio, art. 7a § 1 i art. 81a § 1 k.p.a. Przeciwnie, ubezpieczeniowy status wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma już, co wykazano wcześniej, utrwalone znaczenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś materiał dowodowy okazał się w zupełności dostateczny aby taki status skarżącemu przypisać. Kontynuowanie zaś postępowania dowodowego, w celu wykazywania, czy wspólnik osiągał przychody i czy faktycznie podejmował aktywność gospodarczą w ramach obu spółek, były dla objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym, irrelewantne. W wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118).