II GSK 2792/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Małgorzata Rysz Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2793/14 w sprawie ze skargi H. J. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów radcowskich 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. J. na rzecz Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2793/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. J. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów radcowskich. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że H. J. został wpisany na listę aplikantów radcowskich uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] listopada 2009 r. Odbywając I rok aplikacji radcowskiej w roku szkoleniowym 2010, nie zaliczył go z powodu uzyskania negatywnej oceny z kolokwiów z postępowania cywilnego, postępowania karnego, prawa cywilnego, prawa karnego, prawa konstytucyjnego oraz zasad wykonywania zawodu radcy prawnego, etyki radcy prawnego oraz podstaw funkcjonowania samorządu radców prawnych. Od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. aplikant przebywał na urlopie dziekańskim. Będąc na II roku aplikacji radcowskiej w roku szkoleniowym 2013 uzyskał negatywną ocenę z kolokwium z prawa gospodarczego, prawa upadłościowego i naprawczego, ochrony własności intelektualnej. Wskutek powyższego kolejny raz nie zaliczył roku szkoleniowego, w związku z czym nie ukończył aplikacji radcowskiej w terminie przewidzianym przez ustawodawcę. Z tej przyczyny Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. uchwałą z dnia [...] marca 2014 r., działając na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 10, poz. 65 ze zm.), postanowiła skreślić H. J. z listy aplikantów radcowskich. Następnie uchwałą z dnia [...] czerwca 2014 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, po rozpatrzeniu odwołania H. J., utrzymało w mocy uchwałę z dnia [...] marca 2014 r. Organ podkreślił, że w niniejszym postępowaniu organy nie oceniały przydatności aplikanta do wykonywania zawodu, ale badały wyłącznie stan faktyczny pod kątem jego zgodności z dyspozycją zastosowanych w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisów. W skardze na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. J. zarzucił organowi m.in. nieuwzględnienie usprawiedliwionej przyczyny nieukończenia aplikacji w terminie, w związku z niemożliwością zaliczenia II roku aplikacji z przyczyn leżących po stronie Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., tj. niedochowania terminów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego w sprawie przywrócenia terminu do zdawania egzaminu z przedmiotu o symbolu: PGU. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, aplikanta radcowskiego skreśla się z listy aplikantów radcowskich w wypadku niezakończenia przez niego bez usprawiedliwionej przyczyny aplikacji radcowskiej w terminie, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy, który stanowi z kolei, że aplikacja radcowska rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku i trwa trzy lata. Sąd I instancji zauważył, że powyższa norma ma charakter związania organów samorządu radcowskiego w tym sensie, że upływ trzech lat obliguje organ do skreślenia aplikanta z listy, chyba że niezakończenia przez niego aplikacji było usprawiedliwione. Sąd I instancji podniósł następnie, że skoro skarżący rozpoczął aplikację z dniem 1 stycznia 2010 r., obowiązany był do jej zakończenia do 31 grudnia 2012 r. Natomiast bezsporna w sprawie była okoliczność, że skarżący nie zdołał ukończyć aplikacji w ustawowym terminie z powodu niezaliczenia II roku aplikacji. Sąd administracyjny nie może zaś ingerować w kwestie dotyczące przebiegu aplikacji i przeprowadzonych kolokwiów, gdyż należą one do wyłącznej kompetencji organów samorządu radcowskiego. Sąd I instancji podkreślił, że określenie w drodze uchwały podjętej w trybie art. 60 pkt 8 lit. c) ustawy o radcach prawnych zasad przeprowadzania aplikacji kształtuje prawa i obowiązki ich adresatów. Organizacja szkolenia i jego przebieg nie są natomiast sprawą administracyjną. Zdaniem Sądu I instancji, nie były także zasadne zarzuty pozbawienia skarżącego możliwości obrony swoich praw, tj. naruszenia art. 10 k.p.a. Organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Ponadto organy samorządu radcowskiego, nie dopuściły się, w ocenie Sądu I instancji, obrazy zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), albowiem oparły się na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, dokonując wszechstronnej oceny na podstawie jego całokształtu, oraz dokonując oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, swoje stanowisko uzasadniły w sposób wymagany przez art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona argumentacja w sposób wystarczający odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych. Sąd I instancji zauważył również, że zarówno do uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia [...] marca 2014 r., jak i do utrzymującej ją w mocy uchwały Prezydium Krajowej Izby Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2014 r. zostały dołączone listy osób obecnych przy ich podjęciu, co czyni zadość wymogowi ich podpisania. H. J. złożył od wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2793/14 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego: - przez przyjęcie błędnej wykładni art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, nieuwzględniającej usprawiedliwionej przyczyny nieukończenia aplikacji w terminie 3 lat; - przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie ma zastosowania art. 35 k.p.a.; - przez błędną wykładnię art. 10 k.p.a. i uznanie, że nie nastąpiło jego naruszenie mające wpływ na wynik sprawy; - przez błędną wykładnię art. 107 § 1 k.p.a., tj. uznanie, że uchwała doręczana stronie nie wymaga co najmniej listy osób biorących udział w jej wydaniu. Skarżący postawił również zarzut naruszenia przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a.: - poprzez pominięcie i nieodniesienie się do zarzutów skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w punktach: 4, 5, 6, 8, 11; - przez błędne przyjęcie, że przedmiotem skargi jest organizacja i przebieg szkolenia korporacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że niezrozumiałe jest, na jakiej podstawie został dopuszczony do odbycia II roku aplikacji w roku szkoleniowym 2013 i zdawania egzaminów. Zachowanie Rady OIRP w W., która dopuściła skarżącego, mimo upływu 3 letniego terminu, do dalszej nauki, uznając brak nieusprawiedliwienia jej kontynuowania jest sprzeczne z argumentacją powołaną następnie do skreślenia. Zdaniem skarżącego, Sąd powinien dochować maksimum staranności w zbadaniu sprawy. Niezrozumiałe jest niezbadanie wszystkich zarzutów skargi, zawłaszcza dotyczących błędnie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Skarżący podniósł, że nie otrzymał listy osób uczestniczących w podjęciu uchwał w niniejszej sprawie, co nie pozwalało mu w odpowiednim terminie zbadać czy nie zachodziła konieczność wyłączenia, czy było wymagane quorum. Ponadto podnosił i wskazywał na inne naruszenia jak art. 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80, 81 k.p.a., a także art. 6, 7, 8, 9, 12 k.p.a., o których mowa w zarzutach pkt 4, 5, 6, 8, 11. Ponieważ Sąd nie odniósł się do tych zarzutów, nie wiadomo, dlaczego uznał, że organy samorządu w sposób prawidłowy zbadały stan faktyczny sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok nie narusza prawa. Okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy nie budzą wątpliwości i w zasadzie nie są kwestionowane. Wnoszący skargę kasacyjną został wpisany na listę aplikantów radcowskich 4 listopada 2009 r. W 2010 r. nie zaliczył pierwszego roku aplikacji wskutek uzyskania negatywnych ocen z kolokwiów. Przez cały rok 2011 korzystał z urlopu dziekańskiego. W roku 2013 był na drugim roku aplikacji, jednakże otrzymał oceny negatywne z kilku kolokwiów z przedmiotów objętych programem nauczania na tym roku i z tego powodu nie zaliczył drugiego roku aplikacji. Wynika z tego, że wnoszący skargę kasacyjną nie ukończył aplikacji w 2013 r. Na tej podstawie [...] marca 2014 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. podjęła uchwałę o skreśleniu H. J. z listy aplikantów radcowskich, powołując się na art. 37 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 32 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Według tych przepisów aplikacja radcowska rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku i trwa trzy lata (art. 32 ust. 2). Niezakończenie aplikacji w tym terminie bez usprawiedliwionej przyczyny stanowi przesłankę skreślenia aplikanta z listy aplikantów (art. 37 ust. 1 pkt 2 tej ustawy). Nie ulega wątpliwości, że brak postępów aplikanta w nauce, a w przypadku H. J. nie zdarzało się to sporadycznie, nie może być brany pod uwagę jako usprawiedliwiona przyczyna, o której mowa w art. 37 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, tej oczywistej, prawnej oceny faktu nieukończenia przez wnoszącego skargę kasacyjną aplikacji radcowskiej w wymaganym ustawowym terminie nie podważa zarzut, że aplikant został skreślony dopiero [...] marca 2014 r. z powodu nieukończenia aplikacji do 31 grudnia 2012 r. Z przepisów ustawy o radcach prawnych nie wynika, aby uprawnienie korporacji radcowskiej do skreślenia z listy aplikantów było ograniczone w czasie, czy "przedawniało" się w razie niezwłocznego jego niewykonania. Oznacza to, że przyczyna skreślenia, o której mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy istniała nieprzerwanie od początku 2013 r. do chwili podjęcia uchwały o skreśleniu. Można się jedynie domyślać, że ROIRP w W. "odliczyła" wnoszącemu skargę kasacyjną jeden rok odbywania aplikacji z tytułu udzielonego urlopu dziekańskiego. Z tych zasadniczych powodów nie mają również znaczenia podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Pomijając nawet ich zasadność, trzeba podkreślić, że wskazane uchybienia procesowe nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).