II GSK 272/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2226/08 w zakresie odrzucenia skargi na akt lub czynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 września 2008 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2226/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę E. S., na jak to określił, rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu postanowienia jako podstawę rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz 1270), dalej: p.p.s.a. , uznając w szczególności, że skarżąca w odpowiedzi na pismo wzywające do uzupełnienia braków formalnych skargi nie wskazała żadnego aktu czy postanowienia, który podlega kontroli sądów administracyjnych. Zarówno bowiem wymieniony przez stronę prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak też pismo ZUS nie podlegają właściwości sądów administracyjnych, o której mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a., dlatego też skargę należało odrzucić. Postanowienie zaskarżyła skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika skarżąca zarzucając orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania - art. 58 § 1 pkt 1 i 6 oraz art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze zarzucane naruszenie przepisów postępowania skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, że Sąd I instancji analizując dokumenty podlegające zaskarżeniu, wskazane przez skarżącą, działającą na tym etapie postępowania bez profesjonalnego pełnomocnika, po pierwsze błędnie przyjął, iż podane przez skarżącą akty nie podlegają kontroli sądu administracyjnego, nadto błędnie uznał, iż w zaistniałych okolicznościach, skarga podlega odrzuceniu na mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., zamiast art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Po drugie, w ocenie strony, w treści pisma ZUS, złożonego przez skarżącą, realizującą wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych, wskazane jest właściwe postanowienie ZUS, od którego stronie przysługuje skarga do WSA a także jego przedmiot i data. Ponadto mając na uwadze treść art. 6 p.p.s.a. oraz okoliczności przedmiotowej sprawy Sąd powinien wezwać skarżącą do dołączenia do akt tegoż postanowienia ZUS, tym bardziej, iż w odpowiedzi na skargę ZUS wskazał jednoznacznie postanowienie, które podlegało zaskarżeniu do WSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Skarżąca realizując wezwanie Sądu z dnia 18 sierpnia 2008 roku do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez wskazanie przedmiotu zaskarżenia, przesłała kserokopię pisma ZUS o znaku: [...], z którego wynika, iż w dniu 5 maja 2008 roku wydane zostało postanowienie w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek oraz pouczenie, iż skarżącej przysługuje prawo wniesienia skargi do WSA w W., za pośrednictwem ZUS, w terminie 30 dni od doręczenia postanowienia. Skarżąca przesyłając kopię pisma ZUS oraz pismo informujące o doręczeniu odpisu wyroku z dnia 11 grudnia 2007 r. uzupełniła braki formalne skargi odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 18 sierpnia 2008 roku o wskazanie przedmiotu zaskarżenia. Sąd I instancji nie powołał podstawy prawnej rozstrzygnięcia z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., co wskazuje, że nie przyjął by skarżąca nie uzupełniła braków formalnych. Mimo przedłożenia opisanych dokumentów, skutkiem braku precyzyjnego wskazania numeru i daty zaskarżonego aktu lub czynności, nie było jasne czy jako przedmiot zaskarżenia wskazano samo pismo informujące o wydaniu postanowienia Prezesa ZUS czy też opisane postanowienie. Przypisanie woli zaskarżenia wyroku sądu nie znajdowało uzasadnienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, nieporadność skarżącej działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, wskazówkę na temat postanowienia z dnia 5 maja 2008 roku, zawartą w załączonym przez skarżącą piśmie ZUS oraz treść odpowiedzi organu administracji publicznej na skargę z dnia 11 sierpnia 2008 roku, w którym jednoznacznie wskazano numer i datę zaskarżonego postanowienia, a przede wszystkim regułę zawartą w art. 6 p.p.s.a. stwierdzić należy, iż WSA powinien zwrócić się do skarżącej o sprecyzowanie informacji wynikającej z załączenia przez nią pisma ZUS. Zgodnie z treścią art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co stanowi jedną z podstawowych zasad postępowania sądowoadministarcyjnego i gwarantuje stronom zachowanie podstawowych standardów w relacji pomiędzy organami państwa i adresatami ich działań. Jak powszechnie przyjmuje się w judykaturze wskazówki i pouczenia powinny dotyczyć tego jakie czynności procesowe powinny zostać w sprawie podjęte, w jaki sposób i w jakim terminie powinny zostać usunięte stwierdzone przez Sąd wadliwości w tych czynnościach, jakie są następstwa nieusunięcia tych braków w terminie oraz jakie skutki prawne pociągnie za sobą podjęcie tych czynności. Udzielanie pouczeń w ramach realizacji zasady udzielania pomocy stronom może być połączone z czynnościami przewodniczącego działającego w ramach tak zwanych czynności wstępnych. Wobec tego już przy sposobności wezwania strony o określenie przedmiotu zaskarżenia możliwe było pouczenie, że kończącym postępowanie administracyjne rozstrzygnięciem było postanowienie w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym bardziej po uzyskaniu odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braków formalnych należało, obok wezwania o jej doprecyzowanie, pouczyć stronę, że przedmiotem zaskarżenia mogło być wskazane postanowienie. W niniejszej sprawie istotne znaczenie miała okoliczność, że przedłożone przez skarżącą pismo ZUS było tak sformułowane, że dla przeciętnego odbiorcy nie było jasne czy pouczenie o zaskarżeniu do sądu administracyjnego dotyczyło samego pisma czy też opisanego w nim postanowienia. Mając na uwadze fakt, że skarżąca na etapie wnoszenia skargi do Sądu I instancji działała bez profesjonalnego pełnomocnika przedwczesne było uznanie za wskazany przez skarżącą przedmiot zaskarżenia pisma ZUS względnie wyroku sądu. Dopiero wykonanie dalszych czynności w sprawie może doprowadzić do precyzyjnego określenia jaki akt lub czynność strona zaskarża a w dalszej kolejności do oceny czy sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego. Zaniechanie tych czynności przez Sąd I instancji stanowiło zarzucane naruszenie wymienionych przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym stanowiło uzasadnioną podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazane czynności powinny poprzedzać rozważenie kwestii odrzucenia skargi . Wskazać należy, iż w przypadku gdy w ocenie Sądu orzekającego rozpoznawana sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, podstawą odrzucenia skargi jest art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. a nie art. 58 § 1 pkt 6, jak błędnie wskazał Sąd I instancji. Nie jest też jasne, w jakim celu powołano art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., regulujący między innymi zaskarżalność postanowień kończących postępowania administracyjne. Powołanie takiej podstawy prawnej wskazuje, że Sąd I instancji uznał, że przedmiotem zaskarżenia było jednak postanowienie Prezesa ZUS w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przeczy to pozostałym wywodom, w ramach których jako zaskarżone wskazywano inne akty lub czynności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.