II GSK 2676/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia WSA (del.) Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1032/21 w sprawie ze skargi T. D. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na broń palną w celu kolekcjonerskim 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...]; 3. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz T. D. 1.137 (jeden tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 maja 2021 r., oddalił skargę T. D. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] stycznia 2021 r., w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na broń palną w celu kolekcjonerskim. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie odmówił wydania T. D. pozwolenia na broń palną do celu kolekcjonerskiego z uwagi na ostateczne orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnionego lekarza, stwierdzające, że skarżący należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2019 r. poz. 284, ze zm.) i nie może dysponować bronią. Objętą skargą decyzją Komendant Główny Policji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji wskazując, że ostateczne orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., w którym stwierdzono, że strona nie może dysponować bronią, jest dla organów Policji wiążące co do treści, zaś jego skutkiem była odmowa wydania skarżącemu pozwolenia na broń palną zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji. Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję wskazał, że ostateczne orzeczenia lekarskie i psychologiczne wydawane w trybie ustawy o broni i amunicji nie podlegają weryfikacji przez organy Policji w prowadzonych przez nie postępowaniach o wydanie lub cofnięcie pozwolenia na broń i są dla nich wiążące. W konsekwencji organ Policji jest nimi związany i nie może dokonywać ich oceny. Sąd uznał, że skoro w ostatecznej opinii stwierdzono brak zdolności skarżącego do posiadania broni, to wnioskowanie o zgłaszanie innych wniosków dowodowych, czy powoływanie kolejnych lekarzy/psychologów do wydawania opinii było zbędne i nie miało wpływu na ostateczne orzeczenie lekarskie. Odnosząc się do zarzutu przekroczenia przez organ terminu, o którym mowa w art. 15h ust. 3 ustawy o obroni i amunicji (do wniesienia odwołania od orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego), Sąd stwierdził, że fakt, iż odwołania zostały wniesione po terminie, o którym mowa w powołanym przepisie nie miało znaczenia gdyż ustawodawca nie przewidział sankcji nieważności takich odwołań w przypadku, gdy zostaną one wniesione po terminie. Sąd zauważył w tym zakresie, że zwalczaniu niekorzystnego dla skarżącego orzeczenia służy tryb kontrolny przewidziany w art. 15i ust. 1 ustawy o broni i amunicji, z którego skorzystał występując do Wojewody Małopolskiego o przeprowadzenie kontroli wykonywania i dokumentowania badania psychiatrycznego przeprowadzonego w dniach 8 - 15 kwietnia 2019 r. przez lek. med. S. T.. W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). T. D., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania: a) art.135 p.p.s.a. w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., art.134 k.p.a. i art. 15 ust.3 ustawy o broni i amunicji, przez niestwierdzenie nieważności orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. wydanego przez Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w trybie odwołania na podstawie art. 15h ustawy; b) art. 15h ust.3 ustawy o broni i amunicji przez jego błędną wykładnię, że termin do wniesienia odwołania od orzeczenia lekarskiego jest terminem instrukcyjnym; c) art.141 § 4 p.p.s.a. przez pominięcie w uzasadnieniu wyroku podniesionej w skardze kwestii skutku kontroli wojewody w trybie art.15i ustawy o broni i amunicji dla ostateczności orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie odwołania. Z ostrożności procesowej strona zarzuciła ponadto naruszenie: d) art.135 p.p.s.a. w zw. z art. 15i i art. 15j ustawy o broni i amunicji przez nie poddanie kontroli postępowania, o którym mowa w art. 15i i 15j ustawy, tj. kontroli Wojewody Małopolskiego, znak; [...], jako postępowania prowadzonego w granicach sprawy. Przepisy art. 15h ust.3, art. 15i i art. 15j ustawy o broni i amunicji mają charakter procesowy, stąd zostały umieszczone w zarzutach procesowych. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Komendant Główny Policji, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu I instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie ma usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie pomieszczone w niej zarzuty są zasadne. Zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o broni i amunicji, osoba, która występuje z wnioskiem o wydanie pozwolenia na broń lub zgłasza do rejestru broń pneumatyczną, przedstawia właściwemu organowi Policji orzeczenia lekarskie i psychologiczne wydane przez upoważnionych: lekarza i psychologa, stwierdzające, że nie należy ona do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4 tej ustawy i potwierdzające, że może ona dysponować bronią. Stosownie do treści art. 15 ust. 5 wskazanej ustawy, w przypadku ujawnienia okoliczności dostatecznie uzasadniających podejrzenie, iż osoba posiadająca pozwolenie na broń lub zarejestrowaną broń pneumatyczną należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o broni i amunicji, właściwy organ Policji może zobowiązać tę osobę do niezwłocznego poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym i przedstawienia wydanych orzeczeń. Zgodnie natomiast z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji właściwy organ Policji cofa pozwolenie na broń, jeżeli osoba, której takie pozwolenie wydano, należy do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2-6. Z powyższych regulacji prawnych wynika, że osoba wnioskująca o pozwolenie na broń ma obowiązek przedstawienia stosownych orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, zaś podstawowym celem owych rozwiązań prawnych jest ochrona interesu społecznego i wykluczenie takich sytuacji, w których pozwolenie na broń palną uzyskują osoby, których stan zdrowia (ograniczona sprawność psychofizyczna) nie pozwala na dysponowanie bronią w sposób bezpieczny dla społeczeństwa i dla nich samych. Zgodnie z art. 15h ust. 1 ustawy o broni i amunicji, od orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego przysługuje odwołanie wnoszone na piśmie. Uprawnienie do wniesienia odwołania posiada osoba ubiegająca się o pozwolenie na broń oraz komendant wojewódzki Policji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby (art. 15h ust. 2 ustawy). Należy zauważyć, że kluczowy dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepis art. 15h ust. 3 cyt. ustawy wyraźnie stanowi, iż odwołanie wraz z jego uzasadnieniem wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia, za pośrednictwem lekarza lub psychologa, który wydał orzeczenie, do jednego z podmiotów odwoławczych, którymi są: (1) wojewódzkie ośrodki medycyny pracy, a w przypadku, gdy odwołanie dotyczy orzeczenia lekarskiego wydanego w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy - instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy, (2) jednostki służby medycyny pracy podmiotów leczniczych utworzonych i wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, (3) podmioty lecznicze utworzone i wyznaczone przez Ministra Obrony Narodowej. Orzeczenie lekarskie wydane w trybie odwołania jest ostateczne, o czym stanowi wprost przepis art. 15h ust. 7 ustawy o broni i amunicji. W konsekwencji, w świetle brzmienia art. 15h ust. 7 cyt. ustawy, uznać trzeba, że organy Policji, będąc związane ostatecznym orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, nie mogą dokonywać ich oceny, czy też weryfikacji. Również w dotychczasowym orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że związanie organów Policji ostatecznym orzeczeniem lekarskim i psychologicznym wyklucza możliwość ich oceny w prowadzonych postępowaniach administracyjnych o wydanie lub cofnięcie pozwolenia na broń (por.m.in. wyroki NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt OSK 1273/04, LEX nr 189224, czy też z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1663/11, LEX nr 1341568). Jednakże, co warto w tym miejscu zauważyć, w art. 15i ustawy o broni i amunicji ustawodawca wprowadził instytucję kontroli wykonywania i dokumentowania badań lekarskich lub psychologicznych oraz wydawanych orzeczeń, do której uprawiony jest wojewoda właściwy ze względu na miejsce wydania orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego. Przechodząc do analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy, wskazać należy, iż skarżący kasacyjnie, zwracając się do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie z wnioskiem o wydanie pozwolenia na broń palną dla celów kolekcjonerskich, załączył do wniosku stosowne orzeczenia, o których mowa w art. 15 ust. 3 ustawy o broni i amunicji, tj. orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. Z przedłożonego przez skarżącego orzeczenia jednoznacznie wynikało, że brak jest przeciwwskazań do dysponowania przez niego bronią, gdyż nie należy on do osób, o których mowa w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ustawy. Kwestią niesporną jest to, iż Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie złożył odwołanie od tego orzeczenia lekarskiego po upływie 2 miesięcy od doręczenia mu orzeczenia nr [...]. a więc po upływie ustawowego termin do złożenia odwołania od tych orzeczeń, o którym mowa w przepisie art. 15h ust. 3 cyt. ustawy. Mimo to w Małopolskim Ośrodku Medycyny Pracy zostały przeprowadzone ponownie badania skarżącego. W ramach tych badań lekarz psychiatra S. T. negatywnie zaopiniowała skarżącego, co spowodowało wydaniem negatywnego ostatecznego orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. Następnie organ Policji (I instancji) wydał decyzję odmawiającą wydania skarżącemu kasacyjnie pozwolenia na broń palną, a organ II instancji utrzymał ją w mocy. WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Komendanta Głównego Policji z [...] stycznia 2021 r (nr [...]) W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że Sąd I instancji w analizowanej sprawie wadliwie uznał, iż organy Policji obu instancji, wydając sporne decyzje administracyjne nie dopuściły się ewidentnego naruszenia obowiązujących w tej materii przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji, polegającego na wadliwej interpretacji przepisu art. 15h ust. 3 tej ustawy, a w konsekwencji nieprawidłowym ustaleniu, że w analizowanej sprawie zaszły przesłanki do odmowy wydania skarżącemu pozwolenia na broń palną. Zdaniem NSA, o ile zgodzić się należy ze stanowiskiem organów Policji, że w świetle dotychczas przyjętego stanowiska judykatury, wskazywano - co do zasady - że regulacja dotycząca czynności specjalistycznych, jakimi są niewątpliwie badania lekarskie i psychologiczne osób ubiegających się o pozwolenie na broń palną lub posiadających takie pozwolenie, stanowi procedurę odrębną od procedury administracyjnej, jako procedura o charakterze wpadkowym w postępowaniu o wydanie bądź cofnięcie pozwolenia na broń, która została uregulowana w sposób pełny i kompleksowy (por.m.in. wyroki NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt OSK 1273/04, LEX nr 189224, z dnia 27 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1315/09, z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1292/11, czy też z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1943/13, https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), to jednak trzeba wyraźnie wskazać, iż okoliczność ta nie ma jakiegokolwiek istotnego znaczenia dla oceny charakteru terminu, o którym mowa w art. 15h ust. 3 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji, a już z całą pewnością w żaden sposób nie świadczy o zasadności stanowiska Sądu I instancji i organów Policji zaprezentowanego w analizowanej sprawie. W ocenie składu Naczelnego Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, uznać należy, iż w świetle wyraźnego brzmienia art. 15h ust. 3 ustawy o broni i amunicji, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów Policji obu instancji zaprezentowanym w spornych decyzjach, jakoby termin 30-dniowy na wniesienie odwołania od doręczonego orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego miał wyłącznie charakter instrukcyjny i w żaden sposób nie wiązał właściwego organu Policji, jako podmiotu uprawnionego do wniesienia odwołania, o którym mowa w art. 15h ust. 1 cyt. ustawy. Zdaniem NSA, zarówno z redakcji owych przepisów, jak i samej istoty regulacji wyrażonej w ustawie, wynika jednoznacznie, że wskazany w art. 15h ust. 3 cyt. ustawy termin do wniesienia odwołania wiąże zarówno jedną, jak i drugą stronę postępowania i musi być zachowany, by móc wywołać stosowny skutek proceduralny w postaci prawidłowego uruchomienia postępowania odwoławczego przed podmiotami wskazanymi w art. 15h ust. 3 pkt 1-3 ustawy o broni i amunicji. W tej sytuacji, skoro nie ulega wątpliwości, że Komendant Wojewódzki Policji w Krakowie wniósł odwołanie od orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. z uchybieniem terminu do jego skutecznego wniesienia, należy zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej kasacyjnie, że wniesione przez organ Policji odwołanie nie mogło zostać formalnie przyjęte do rozpoznania przez podmiot odwoławczy (wojewódzki ośrodek medycyny pracy). Jednocześnie, uznać należy, że pomimo, iż ustawa o broni i amunicji nie przewiduje w swojej treści przepisów wprowadzających instrumenty służące do przywracania terminów, bądź wznowienia postępowania orzeczniczego (lekarsko-psychologicznego), to jednak organy Policji nie pozostają bezsilne w sytuacji, gdy powezmą (nawet po upływie terminu do odwołania) uzasadnioną wątpliwość, co do stanu zdrowia strony wnioskującej o wydanie pozwolenia na broń palną. Organ Policji może wówczas skorzystać w odpowiedni sposób z instrumentu prawnego, jaki przewidziany został przez ustawodawcę w art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji, zgodnie z którym, w przypadku ujawnienia okoliczności dostatecznie uzasadniających podejrzenie, że osoba posiadająca pozwolenie na broń należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4, właściwy organ Policji może zobowiązać tę osobę do niezwłocznego poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym i przedstawienia wydanych orzeczeń. Mając powyższe na uwadze, NSA uznał, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy organy Policji nie miały podstaw prawnych do zignorowania terminu przewidzianego w art. 15h ust. 3 ustawy o broni i amunicji. Wadliwa jest zatem ocena dokonana przez Sąd I instancji, iż termin ten jest terminem instrukcyjnym, którego przekroczenie przez organy Policji nie rodzi żadnych skutków prawnych, a tym samym zasadne są zarzuty skarżącego kasacyjnie pomieszczone w punkcie b) petitum skargi kasacyjnej oraz częściowo w punkcie a) – w zakresie naruszenia art. 15h ustawy o broni i amunicji. Za nieznajdujący uzasadnienia uznał natomiast Naczelny Sąd Administracyjny zarzut zamieszczony w punkcie c) petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a. : "poprzez pominięcie w uzasadnieni wyroku podniesionych w skardze kasacyjnej kwestii skutku kontroli wojewody w trybie art. 15i ustawy o broni i amunicji dla ostateczności orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie odwołania." Wskazać trzeba, iż do kwestii tej odniósł się Sąd I instancji na s. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Jak podkreślił sam skarżący kasacyjnie (na s. 5 i 6 uzasadnienia skargi kasacyjnej) : "W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o kontrolę do Wojewody Małopolskiego, który nie stwierdził nieprawidłowości. Skarżący nie zgodził się ze sposobem przeprowadzenia tej kontroli i zaskarżył tę czynność do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, ale WSA w Krakowie odrzucił skargę uznając ją za niedopuszczalną (post. Z 15.06.2021 r., III SA/Kr 10/21)." Podkreślić należy, iż wskazane postanowienie WSA nie zostało zaskarżone do NSA i jest prawomocne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 1) p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1) lit. c) w zw. z ust. 1 pkt 2) lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).