II GSK 2569/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej żądania Sędziego NSA Marka Olejnika o wyłączenie od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 2569/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 244/21 w sprawie ze skargi [...] na uchwałę Rady Miasta Katowice z dnia 30 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie pobierania opłat za parkowanie postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie Sędziego NSA Marka Olejnika od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 2569/21.

Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA zarządzeniem z 25 lutego2025 r. skierowała do rozpoznania na posiedzeniu jawnym sprawę o sygn. akt II GSK 2569/21 Jako skład orzekający w sprawie zostali wyznaczeni: s. NSA Andrzej Skoczylas, jako przewodniczący, s. NSA Marcin Kamiński oraz s. del. WSA Marek Krawczak, jako sprawozdawca. Jako sędzia zastępca sędzia NSA Małgorzata Korycińska. Zawiadomienie o terminie posiedzenia i składzie orzekającym zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie w dniu 7 kwietnia 2025 r. W terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia dokonanego na podstawie art. 5a § 4 zdanie trzecie ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267; dalej: p.u.s.a.), wnioskiem z 14 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wymogów niezawisłości i bezstronności i wyłączenie sędziego Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie z uwagi na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności, co może prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. Jako skład orzekający w sprawie z wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wymogów niezawisłości i bezstronności i wyłączenie ww. sędziego od orzekania w sprawie o sygn.. akt II GSK 2569/21 wylosowano s. NSA Małgorzatę Miron jako sprawozdawcę, s. NSA Mirosława Gdesz (jako Przewodniczącego), sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego, s. NSA Jolantę Rudnicką, S. NSA Marka Olejnika oraz jako Sędziów zastępców s. NSA Małgorzatę Wolf-Kalamalę oraz s. NSA Bogusława Woźniaka. Wnioskiem z 16 kwietnia 2025 r. Sędzia NSA Marek Olejnik zwrócił się, na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), o wyłączenie go od rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wymogów niezawisłości i bezstronności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że skarżący kasacyjnie złożył - w trybie art. 5a § 1 i 5: p.u.s.a. – wniosek o ustalenie, że wyznaczony do rozpoznania skargi kasacyjnej s. NSA Marcin Kamiński nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności z uwagi na okoliczności towarzyszące jego powołaniu. Wyznaczony do rozpoznania powyższego wniosku Sędzia NSA Marek Olejnik złożył wniosek o wyłączenie jego osoby od orzekania. Żądnie swoje oparł na art. 19 p.p.s.a. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że autor skargi kasacyjnej wskazuje, że osoby które uzyskały nominacje sędziowskie na podstawie rekomendacji KRS ukształtowanej po zmianach legislacyjnych z 2018 r., nie spełniają przymiotu Sędziego. Z uwagi na to uznał, że również znajduje się w takiej sytuacji i z tego powodu jego wniosek jest uzasadniony. Oceniając wniosek, zwrócić należy uwagę na odrębność proceduralną dwóch instytucji określonych w art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a p.u.s.a. Pierwszy z wymienionych jako przesłankę wyłączenia sędziego wskazuje istnienie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego. Drugi natomiast odnosi się do badania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego z uwagi na okoliczności towarzyszące jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. Podkreślić należy, że w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej określana, jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. Jak zwracano uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a p.u.s.a. (tak postanowienia NSA z 9 września 2023 r. sygn. akt I GZ 111/23 oraz I GZ 112/23). W rezultacie, w aktualnym stanie prawnym nie istnieje podstawa do wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. z uwagi na "okoliczności towarzyszące jego powołaniu i jego postępowanie po powołaniu", gdyż przesłanka ta podlega badaniu wyłącznie w trybie art. 5a p.u.s.a. Zakres przedmiotowy tych dwóch norm jest rozłączny, co wyjaśnił szczegółowo Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 publ: ONSAiWSA 2023 r., Nr 4, poz. 52. Oparcie zatem żądania sędziego sądu administracyjnego wyłączenia go od rozpoznawania sprawy tylko na twierdzeniu powołania go na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie jest zasadne. Nie jest to bowiem okoliczność objęta dyspozycją art. 19 p.p.s.a. Może być ona badana wyłącznie w trybie art. 5a p.u.s.a przy czym, co dodatkowo należy podkreślić, sama w sobie i tak nie uprawnia do wyłączenia sędziego od rozpoznawania sprawy. Okoliczności tej bowiem muszą jeszcze towarzyszyć inne związane z powołaniem konkretnego sędziego i jego postępowaniem po powołaniu i jak dalej wymaga ten przepis "jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy". Z uwagi na powyższe nie jest uprawnione odwoływanie się w rozpatrywanym żądaniu wyłączenia od rozpoznawania wniosku do łacińskiej paremii nemo iudex in causa sua (nikt nie może być sędzią we własnej sprawie). W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a p.u.s.a. W tej sprawie wniosek Sędziego NSA Marka Olejnika oparty na art. 19 p.p.s.a. Przesłanką wyłączenia sędziego na jego żądanie jest istnienie okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w danej sprawie. Okoliczność, że Sędzia NSA rozpatrujący skargę kasacyjną, w której strona kwestionuje status osób powołanych na stanowiska sędziowskie przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r., o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustawa (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) - nie stanowi samoistnej przyczyny powodującej wątpliwości, co do bezstronności tego Sędziego, który również został powołany na swoje stanowisko na wniosek KRS ukształtowanej rzeczonymi przepisami (tak też NSA w postanowieniu z 14 lutego 2025 r. sygn. akt I GSK 173/24). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sędzia NSA wyznaczony do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego NSA został powołany na wniosek tzw. nowej KRS, nie stanowi zatem samoistnej przyczyny powodującej wątpliwości co do jego bezstronności. Jak wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny nie do zaakceptowania byłaby interpretacja, w myśl której sędzia powołany na wniosek tzw. nowej KRS nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej sprawie dotyczącej statusu sędziego sądu administracyjnego. Nie stanowi wystarczających podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku okoliczność powołania sędziego na wniosek nowej KRS, gdyż nie opiera się ona na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego lub jego związku ze stronami postępowania (por. postanowienia NSA z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1917/18, 23 września 2022 r. sygn. akt III OZ 474/22, 20 marca 2023 r. sygn. akt III FSK 2646/21 i III FSK 3128/21, 10 maja 2023 r. sygn. akt I FSK 846/20). Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą mieć charakter realny, a nie potencjalny. Przyjęcie, że sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie wynikającym z art. 9a ustawy nowelizującej ustawę o KRS nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania we wszelkich sprawach, które mogą skutkować zakwestionowaniem statusu prawnego lub bezstronności innych sędziów, byłoby równoznaczne z pominięciem wymogu odniesienia zagrożenia bezstronności i obiektywizmu orzekania do okoliczności konkretnej sprawy podlegającej rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika jest bezzasadny i podlega oddaleniu na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Co za tym idzie nie stanowi samoistnej przyczyny powodującej wątpliwości, co do bezstronności tego Sędziego, który również został powołany na swoje stanowisko na wniosek KRS ukształtowanej rzeczonymi przepisami. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika jest bezzasadny i podlega oddaleniu na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a.