Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II GSK 2504/21

II GSK 2504/21 - Wyrok NSA z 2022-01-19

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
19 stycznia 2022
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1454/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia uznania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ochrony międzynarodowego znaku towarowego oddala skargę kasacyjną

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 maja 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1454/20, wydanym na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę [...] z siedzibą w [...],[...] (dalej: wnioskodawca, skarżący) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd, UP) z [...] czerwca 2019 r. nr [...] oddalającą wniosek o unieważnienie uznania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: RP) ochrony międzynarodowego znaku towarowego. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Wnioskodawca 27 grudnia 2017 r. złożył do UP wniosek o unieważnienie uznania na terytorium RP ochrony międzynarodowego znaku towarowego [...] o nr [...] udzielonego na rzecz [...] z siedzibą w [...],[...] (dalej: uprawniony, uczestnik). Jako podstawę prawną żądania powołał art. 1321 ust. 1 pkt 3, art. 1321 ust. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776 z późn. zm.; dalej: p.w.p.). Podniósł, że sporny znak towarowy jest podobny do należącego do niego unijnego znaku towarowego [...] o nr [...] oraz międzynarodowego znaku towarowego [...] o nr [...] i to co najmniej w wysokim stopniu, jak również zgłoszony został dla identycznych oraz co najmniej podobnych towarów i usług. Zachodziło więc ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, obejmujące w szczególności ryzyko skojarzenia spornego znaku z wcześniejszymi znakami. Uprawniony nie zajął stanowiska w sprawie. Po przeprowadzeniu rozprawy, powołaną wyżej decyzją Urząd oddalił wniosek na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 152¹³ i art. 315 ust. 3 p.w.p. Organ wyjaśnił, że dokonując oceny podobieństwa na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. w pierwszej kolejności poddawane jest ocenie podobieństwo towarów i/lub usług objętych porównywanymi znakami. Urząd podał, że znak towarowy [...] o nr [...] został przeznaczony do oznaczania: - towarów w klasie 3, tj. produkty toaletowe, produkty perfumeryjne, produkty kosmetyczne, preparaty kosmetyczne, w szczególności preparaty do utrzymania, pielęgnacji i leczenia skóry, stóp, dłoni, paznokci, klasyfikowane w tej kategorii, mianowicie mydła w postaci stałej, płynnej, kremy, żele, maści, mleczka, tłuszcze, pudry, balsamy, proszki kojące, spraye, emulsje i oleje, preparaty witaminowe do pielęgnacji ciała, produkty kosmetyczne do celów odchudzających, produkty do masażu, nieprzeznaczone dla celów medycznych, do usuwania bólu i zmęczenia stawów i mięśni oraz do poprawy formy fizycznej, produkty do opalania i ochrony przeciwsłonecznej, ziołowe preparaty kosmetyczne, olejki eteryczne, esencje eteryczne, produkty do kąpieli, sole do kąpieli, antyperspiranty i dezodoranty do użytku osobistego, wody mineralne w sprayu do celów kosmetycznych; kremy, żele, wody, proszki, maści i spraye do dezodoryzacji, płyny do pielęgnacji włosów, płyny do płukania jamy ustnej, środki do czyszczenia zębów, preparaty do czyszczenia zębów i płyny do pielęgnacji jamy ustnej, żele pod prysznic i płyny do pielęgnacji włosów, preparaty do mycia i pielęgnacji włosów, mianowicie odżywki, maści, spraye i lakiery do układania włosów, produkty do makijażu i demakijażu, wody, kremy i pianki do golenia, preparaty do depilacji, produkty kosmetyczne przeznaczone dla dzieci, produkty do czyszczenia urządzeń sanitarnych, produkty nasączone preparatami czyszczącymi do użytku kosmetycznego, mianowicie podpaski higieniczne i chusteczki myjące, produkty do opalania, produkty higieny osobiste; - towarów w klasie 5, tj. produkty farmaceutyczne i para-farmaceutyczne, leki stosowane w medycynie dla ludzi i w weterynarii, preparaty chemiczno-farmaceutyczne, odżywcze suplementy diety, substancje dietetyczne, szybko wchłaniające się suplementy diety, roślinne i zwierzęce suplementy diety, suplementy żywnościowe do spożycia przez ludzi i zwierzęta, balsamy, kremy i maści do użytku medycznego, oleje do użytku medycznego, tłuszcze do użytku medycznego, plastry do użytku medycznego, lecznicze sole do kąpieli, płyny do płukania jamy ustnej i spraye do jamy ustnej do celów medycznych, nalewki do użytku medycznego, opatrunki, plastry i aplikatory do leków, preparaty i produkty higieniczne, środki dezynfekujące i antyseptyczne, produkty chłonne do higieny osobistej, odświeżacze powietrza i dezodoranty, produkty sanitarne przeznaczone dla kobiet, pieluchy dla niemowląt i pieluchy dla osób cierpiących na nietrzymanie moczu, podkłady dla osób cierpiących na nietrzymanie moczu, tampony do użytku medycznego, tampony i wkładki nasączone balsamami leczniczymi, opatrunki przylepne, plastry z opatrunkami przylepnymi, lecznicze plastry przylepne, produkty przeciwreumatyczne i produkty do leczenia drgawek i żylaków, preparaty farmaceutyczne przeznaczone do pielęgnacji skóry, ciała, dłoni i stóp, maści lecznicze, kremy uśmierzające ból, produkty okulistyczne, materiały wyściełające do celów dentystycznych, produkty do leczenia lub usuwania grzybicy paznokci, stałe i płynne suplementy żywnościowe i substancje dietetyczne dla wzmacniania odporności organizmu i poprawy zdrowia w postaci mieszanin proszków, kropli, syropów, żeli, past, tabletek, tabletek rozpuszczalnych, pastylek do ssania, pigułek powlekanych cukrem, świec, kapsułek, cukierków, galaretek, tabletek, dietetyczne i diabetyczne produkty spożywcze dostosowane dla niemowląt, dietetyczne, diabetyczne i odżywcze preparaty i substancje dla celów medycznych, enzymy, jako suplementy diety, witaminy i multiwitaminy i preparaty witaminowe, minerały i preparaty multimineralne, preparaty dla ludzi i zwierząt zawierające minerały i pierwiastki śladowe, preparaty z pierwiastkami śladowymi przeznaczone do spożycia przez ludzi, naturalne wody źródlane, wody dla niemowląt, napoje dietetyczne i cukrzycowe oraz wody mineralne przystosowane do celów medycznych, wyroby cukiernicze i ciastkarskie dla celów medycznych, odżywcze błonniki pokarmowe i błonniki odżywcze, środki trawienne do celów farmaceutyczne, koncentraty białkowe, takie jak suplementy diety, przeciwutleniacze, pigułki, tabletki, kapsułki lub gumy do żucia do celów medycznych, napoje stosowane w lecznictwie, herbata lecznicza, napary, rośliny lecznicze i zioła, syropy lecznicze, wyciągi lub syropy z roślin leczniczych, dietetyczne odżywcze suplementy diety, napoje z dodatkami dietetycznymi, suplementy diety do celów medycznych, dietetyczne produkty spożywcze przystosowane do celów medycznych, suplementy diety przeznaczone dla niemowląt, ziołowe suplementy diety przeznaczone dla osób o szczególnych wymaganiach dietetycznych, preparaty diagnostyczne, białkowe suplementy diety, napoje i preparaty zawierające przyspieszacze biologiczne przeznaczone dla osób aktywnych fizycznie, sportowców i rekonwalescentów, napoje wzmacniające, ekstrakty i produkty żywnościowe do specjalnego żywienia, napoje dietetyczne i diabetyczne oraz produkty żywnościowe do specjalnego odżywiania, koncentraty białkowe takie jak suplementy diety, białkowe suplementy diety, białkowe lub odżywcze preparaty dla celów medycznych, witaminy odżywcze w formie koncentratów, koncentraty białkowe takie jak suplementy diety, produkty do leczenia i usuwania grzybicy paznokci i skóry; - usług w klasie 35 tj. usługi w zakresie handlu hurtowego, handlu detalicznego, informacji i pośrednictwa w zakresie leków, produktów para-farmaceutycznych i weterynaryjnych, preparatów sanitarnych, sprzętu medycznego, preparatów i produktów higienicznych i chłonnych, środków antyseptycznych i dezynfekujących, suplementów diety, produktów kosmetycznych, dezodorantów, herbaty, preparatów dietetycznych, produktów żywnościowych do specjalnego odżywiania i substancji farmaceutycznych, promocja i doradztwo w wyżej wymienionych dziedzinach, organizacja prezentacji i wystaw w celach handlowych i promocyjnych, prezentowanie produktów w mediach dla celów handlu detalicznego, prezentowania produktów w środkach masowego przekazu do celów handlu detalicznego, prezentowanie towarów; - usług w klasie 41 tj. świadczenie usług szkoleniowych i organizacja szkoleń w zakresie leków, produktów para- farmaceutycznych i weterynaryjnych, preparatów sanitarnych, sprzętu medycznego, środków i preparatów higienicznych i absorpcyjnych, środków antyseptycznych i dezynfekujących, suplementów diety, produktów kosmetycznych, dezodorantów, herbaty, preparatów dietetycznych, produktów spożywczych specjalnego żywienia i produktów farmaceutycznych. Natomiast wcześniejszy międzynarodowy znak towarowy [...] o nr [...] został przeznaczony do oznaczania: - towarów w klasie 3 tj. kosmetyki, mydła, produkty do pielęgnacji włosów, płyny do pielęgnacji włosów; - towarów w klasie 5 tj. produkty farmaceutyczne do leczenia skóry i włosów, dietetyczna żywność i produkty do użytku medycznego do leczenia skóry i włosów, suplementy diety dla ludzi do leczenia skóry i włosów; - usług w klasie 35 tj. reklama, zarządzanie w działalności handlowej, administrowanie działalnością handlową, prace biurowe, wyżej wymienione usługi w związku z wyżej wymienionymi towarami w klasie 3 i 5. Z kolei drugi przeciwstawiony znak towarowy [...] o nr [...] został przeznaczony do oznaczania towarów: - w klasie 3 tj. produkty kosmetyczne do pielęgnacji ciała, mydła, produkty do pielęgnacji włosów, lotony do włosów; - towarów w klasie 5 tj. preparaty farmaceutyczne do leczenia skóry i włosów; żywność i wyroby dietetyczne do celów medycznych, do pielęgnacji skóry i włosów; Suplementy odżywcze dla ludzi do leczenia skóry i włosów; - usług w klasie 35 tj. reklama; zarządzanie w działalności handlowej; administrowanie działalności handlowej; prace biurowe; usługi handlu detalicznego (online i offline); wyżej wymienione usługi w związku ze środkami do pielęgnacji ciała i urody, mydłami, produktami do pielęgnacji włosów, płynami do włosów, preparatami farmaceutycznymi do leczenia skóry i włosów, dietetyczną żywnością i wyrobami do celów medycznych do leczenia skóry i włosów, suplementami dla ludzi do leczenia skóry i włosów. Porównując opisane zakresy towarów/usług ww. znaków, Urząd uznał, że ww. znaki towarowe - sporny oraz przeciwstawione - przeznaczone są do oznaczania identycznych oraz podobnych towarów i usług. Przechodząc do oceny porównywanych oznaczeń, UP wyjaśnił, że przeciwstawione znaki są znakami słownymi. Porównania ich dokonuje się w trzech płaszczyznach: wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej, z uwzględnieniem dystynktywnych i dominujących elementów znaków, pomijając drobne lub nieistotne różnice między nimi. Organ stwierdził, że sporne oznaczenie [...] oraz oznaczenie [...] stanowiące zasadniczy (dominujący i wyróżniający) element przeciwstawionych znaków nie są podobne ani w warstwie wizualnej, ani w fonetycznej. Oznaczenia są fantazyjne i nie mają określonego znaczenia, więc według UP płaszczyzna znaczeniowa nie ma istotnego znaczenia i wpływu na końcową ocenę porównawczą. W związku z tym, że porównywane znaki towarowe nie są do siebie podobne w warstwie wizualnej oraz fonetycznej, Urząd uznał, że nie istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje ryzyko skojarzenia spornego znaku towarowego ze znakiem przeciwstawionym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyżej wyrokiem oddalił skargę wnioskodawcy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd I instancji, mając na uwadze podstawę wniosku o unieważnienie uznania ochrony spornego znaku – art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., zgodził się z UP, że dla wypełnienia dyspozycji ww. przepisu konieczne jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: a) identyczności lub podobieństwa towarów do oznaczania których znaki te są przeznaczone i b) identyczności lub podobieństwa przeciwstawionych znaków towarowych. Podobieństwo towarów i znaków może prowadzić do ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów lub usług oznaczonych tymi znakami, przy czym niedopuszczalność rejestracji znaku towarowego powoduje dopiero podobieństwo w stopniu, które mogłoby wprowadzać odbiorców w błąd. Sąd I instancji, zaakceptował, że UP dokonał najpierw oceny podobieństwa towarów i/lub usług oraz zasadnie ustalił, że porównywane znaki towarowe - sporny oraz przeciwstawione, przeznaczone są do oznaczania identycznych oraz podobnych towarów i usług. Kontrolując ocenę podobieństwa znaków przeprowadzoną przez UP, Sąd I instancji zgodził się, że oznaczenia powinny być oceniane jako całość i należy zwrócić uwagę na proporcje w sile odróżniającej poszczególnych elementów, a także ich oryginalność i sposób postrzegania, miejsce w znaku i kontekst w jakim poszczególne elementy zostały użyte. Przyjął też, że ocena porównawcza powinna się odbywać na różnych płaszczyznach postrzegania: wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej, z uwzględnieniem dystynktywnych i dominujących elementów oznaczeń, jednocześnie uwzględniając ogólne wrażenie, jakie znaki wywierają na odbiorcy. Sąd I instancji zauważył, że porównywane znaki są znakami słownymi, dlatego wizualna ocena podobieństwa dotyczy samych wyrazów, które nie znajdują się we wzajemnym oddziaływaniu z elementami graficznymi. Sąd podzielił stanowisko UP, że oznaczenie [...] oraz oznaczenie [...] stanowiące zasadniczy (dominujący i wyróżniający) element przeciwstawionych znaków są fantazyjne. Chociaż porównywane elementy słowne rozpoczynają się tą samą literą "[...]" oraz kończą się tymi samymi trzema literami "[...]", to nie było wystarczające do uznania podobieństwa tychże oznaczeń w warstwie wizualnej oraz fonetycznej. Porównywane oznaczenia, oprócz ww. zbieżnych liter, posiadają bowiem odmienne, tak pod względem wizualnym jak i fonetycznym, litery, tj. litery [...] i [...] w oznaczeniu spornym oraz [...] i [...] w oznaczeniach przeciwstawionych, które wpływają na ogólne wrażenie wywoływane przez te oznaczenia na odbiorcach i powodują, że jako całość znaki te różnią się istotnie, tak w warstwie wizualnej jak i fonetycznej. Różnice w warstwie fonetycznej są wyraźne przy podziale sylabicznym, gdyż sporne oznaczenie dzieli się na sylaby: [...], a przeciwstawione oznaczenia dzielą się na sylaby: [...]. Zatem dwie pierwsze sylaby są całkowicie odmienne. Tylko jedna ostatnia sylaba w tych oznaczeniach jest taka sama. Odnosząc się do analizy warstwy znaczeniowej przeprowadzonej przez Urząd, WSA podzielił opinię, że użyte słowa: [...] i [...] nie posiadają w języku polskim żadnego konkretnego znaczenia. Dlatego płaszczyzna znaczeniowa nie miała istotnego znaczenia przy ocenie porównawczej dokonanej w niniejszej sprawie, a tym samym nie miała wpływu na końcową ocenę porównywanych znaków, w sytuacji braku podobieństwa stwierdzonego w warstwie wizualnej oraz fonetycznej. Sąd zgodził się z organem, że skoro porównywane znaki towarowe nie są do siebie podobne w warstwie wizualnej oraz fonetycznej, to nie istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje ryzyko skojarzenia spornego znaku towarowego ze znakiem przeciwstawionym, zwłaszcza że krąg odbiorców towarów/usług stanowią osoby dobrze poinformowane i uważne. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez UP ani prawa materialnego – art. 1321 ust. 1 pkt 3 p.w.p., ani przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., jak i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji UP dokładnie wyjaśnił podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia. Z wyrokiem WSA nie zgodził się wnioskodawca i wystąpił ze skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez WSA, że znak słowny [...] o nr [...] nie jest podobny do znaków wcześniejszych słownych: [...] o nr [...] oraz [...] o nr [...] i nie istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje ryzyko skojarzenia spornego znaku ze znakami przeciwstawionymi; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 stycznia 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: k.p.a.) polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji Urzędu, pomimo, że decyzja została wydana bez wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i rozważenia całości zgromadzonego materiału dowodowego oraz zbadania wszystkich istotnych okoliczności dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj. analizy płaszczyzn podobieństwa znaku, rozważań dotyczących właściwego kręgu odbiorców towarów i usług oraz odniesienia się do powołanej w postępowaniu w sprawie decyzji Urzędu. Własności Przemysłowej Republiki [...] w przedmiocie odmowy uznania ochrony znaku międzynarodowego [...] ([...]) na terenie [...]. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnioskodawca przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnosił: na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi; w przypadku stwierdzenia, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, a mianowicie decyzji Urzędu Własności Przemysłowej Republiki [...] z dnia [...] maja 2021 r., podtrzymującej decyzję wydaną w pierwszej instancji odnośnie odmowy uznania na terytorium [...] ochrony znaku międzynarodowego [...] ([...]) w części dotyczącej towarów i usług z kl. 03, 05 i 35 oraz oświadczenia o zakresie ochrony udzielonej znakowi towarowemu [...] ([...]) na terenie [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Uprawniony ani Urząd nie zajęli stanowiska co do skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Najpierw należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej wnosił o rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym i zrzekł się rozprawy. Uprawniony ani Urząd nie zajęli stanowiska co do skargi kasacyjnej. Kierując się treścią art. 182 § 2 p.p.s.a., że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej, należało uznać ją za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd odwoławczy. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa doszło w postępowaniu przed Sądem I instancji i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumcji). Podkreślenia wymaga, że sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez Sąd I instancji znaczenia treści przepisu, oraz na podaniu właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej (por. wyroki NSA: z 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa, OSP 2005, nr 3, poz. 36; z 9 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1423/04; z 10 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1657/04; z 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05; z 23 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 18/06; z 4 października 2006 r. sygn. akt I OSK 459/06, z28 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 3458/17, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i niebudzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony. Poczynienie powyższych uwag o charakterze ogólnym było konieczne ze względu na sposób, w jaki została zredagowana skarga kasacyjna w sprawie. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej postawiono zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a., tj. zarówno na naruszeniu przepisów postępowania, jak i naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię. W pierwszej kolejności zatem należy ustosunkować się do zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego. O zakresie ustaleń faktycznych, niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, bowiem przesądzają prawidłowo interpretowane normy prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie zarzuca WSA naruszenie art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię wskutek przyjęcia, że sporny słowny znak – [...] nie jest podobny do przeciwstawionych mu znaków słownych: [...] oraz [...], a w konsekwencji przyjęcie, że nie istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje ryzyko skojarzenia spornego znaku z przeciwstawionymi. Wymaga podkreślenia, że w orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż kwestia podobieństwa, bądź braku podobieństwa znaków towarowych nie należy do sfery prawa materialnego, lecz przepisów o postępowaniu, gdyż należy do ustaleń faktycznych (por. np. wyroki NSA z: 21 lutego 2005 r. sygn. akt II GSK 1364/04; 15 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 115/14 i II GSK 1289/14; 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2599/14; 20 września 2017 r. sygn. akt II GSK 3764/15; 15 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 1092/16; 19 października sygn. akt II GSK 1701/17 oraz ww. o sygn. II GSK 3458/17; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Równocześnie należy podkreślić, że w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego nie można podważać wadliwości w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Te uchybienia mogą być skutecznie podważane jedynie w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania czyli podstawy wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II FSK 3780/18; opubl.: Lex nr 3289006). W ramach omawianego zarzutu, co wynika też z uzasadnienia skargi kasacyjnej, błędnej wykładni art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. autor skargi kasacyjnej w rzeczywistości upatruje w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez Urząd. Dlatego w opisanym kształcie zarzut sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej nie poddawał się kontroli Sądu odwoławczego. Jednocześnie należy zauważyć, że uchybienia wymienione w zarzucie z pkt 1. zostały także przytoczone w zarzucie ujętym w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej i w ramach tego ostatniego podlegały ocenie NSA. Skoro nie zostały skutecznie podważone ramy prawne zaskarżonego orzeczenia, to przed oceną podnoszonych uchybień procesowych należy wyjaśnić kwestie, mające znaczący wpływ na wynik sprawy. Wnioskodawca nie kwestionował metody oceny porównywanych znaków towarowych, przyjętej przez Urząd i zaakceptowanej przez WSA. Z treści przepisu powołanego jako podstawa unieważnienia - art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. wynikało, że nie udziela się prawa ochronnego na znak identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Jak słusznie wyjaśnił UP, a za nim przyjął Sąd I instancji, z treści ww. przepisu, dla wypełnienia jego dyspozycji konieczne jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: a) identyczności lub podobieństwa towarów do oznaczania których znaki te są przeznaczone i b) identyczności lub podobieństwa przeciwstawionych znaków towarowych, a dopiero podobieństwo towarów i znaków może prowadzić do ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów lub usług oznaczonych tymi znakami. Przy czym nie każde podobieństwo pomiędzy znakami powoduje niedopuszczalność rejestracji znaku towarowego, lecz tylko podobieństwo w takim stopniu, które mogłoby wprowadzać odbiorców w błąd. Stanowisko to jest zbieżne ze stanowiskiem judykatury (por. wyrok NSA z 14 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 3902/16, opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz doktryny (por. J. Sitko, komentarz do art. 132 w: T. Demendecki i in., Prawo własności przemysłowej. Komentarz, LEX 2015, teza 54; R. Skubisz (w:) System Prawa Prywatnego, t. 14B, C.H. BECK, Instytut Nauk Prawnych PAN 2012 s. 692). Stwierdzenie bowiem braku podobieństwa oznaczeń wyłącza ryzyko wprowadzenia w błąd. W takim przypadku nawet identyczność towarów i bardzo wysoka rozpoznawalność wcześniejszego znaku nie eliminuje braku podobieństwa znaku późniejszego do znaku wcześniejszego. Granicą ochrony znaku towarowego przed niebezpieczeństwem wprowadzenia w błąd jest bowiem brak podobieństwa oznaczeń. W niniejszej sprawie nie była kwestionowana identyczność/podobieństwo towarów/usług objętych porównywanymi znakami. Nie było też podważane przy ocenie podobieństwa oznaczeń, że należy porównać oznaczenie "[...]" z oznaczeniem "[...]", które w takiej postaci stanowiło znak unijny o nr [...], a w znaku międzynarodowym o nr [...] stanowiło element odróżniający i dominujący. Porównywane znaki były znakami słownymi. Kwestionowane przez skarżącego natomiast były: sposób oceny oznaczeń i wnioski, do których doszedł Urząd, a następnie przyjął Sąd I instancji, że oznaczenia [...] i [...] nie są podobne. Organ uznał brak podobieństwa ww. oznaczeń w warstwie fonetycznej i wizualnej. Co do podobieństwa w płaszczyźnie znaczeniowej, UP przyjął, że porównywane słowa nie posiadają żadnego konkretnego znaczenia w języku polskim i dlatego warstwa ta nie miała istotnego znaczenia przy ocenie porównawczej tychże oznaczeń. Opinię tę w całości podzielił WSA. Gdy chodzi o stanowisko skarżącego co do prawidłowości opisanej oceny porównywanych oznaczeń w warstwie znaczeniowej, należy zauważyć zmienność jego stanowiska, chociażby w skardze kasacyjnej, w której zawarł sprzeczne opinie. Raz bowiem twierdzi, że oba oznaczenia są słowami fantazyjnymi, pozbawionymi znaczenia i dlatego płaszczyzna semantyczna nie poddaje się szerszej analizie (s. 8 skargi kasacyjnej), co koresponduje ze stanowiskiem UP i WSA, a na następnej stronie podważa to stanowisko,. Należy też zauważyć, że we wniosku o unieważnienie uznania na terytorium RP ochrony spornego, międzynarodowego znaku towarowego skarżący wyrażał stanowisko, jakie później zajął organ i Sąd I instancji (s. 9 wniosku). Argumenty Urzędu i WSA znajdują zaś oparcie w regułach kolizyjnych oceny podobieństwa znaków wskazywanych także w doktrynie (pr. R. Skubisz, tamże, s. 696). Dlatego NSA nie dopatrzył się uchybień procesowych w zaskarżonym orzeczeniu, gdy chodzi o ocenę stanowiska UP odnośnie podobieństwa oznaczeń w warstwie znaczeniowej. Sąd kasacyjny nie dopatrzył się także naruszeń z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., o jakich mowa w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, gdy chodzi o ocenę porównywanych oznaczeń na płaszczyznach: fonetycznej i wizualnej, przyjętą przez WSA za Urzędem. Oceny oznaczeń: [...] i [...] dokonano za pomocą wypracowanych w orzecznictwie i doktrynie reguł kolizyjnych (por. R. Skubisz, tamże, s.693-695; J. Sieńczyło-Chlabicz (red.), Prawo własności przemysłowej. Komentarz, C.H. BECK 2020, s. 820-821: Ł. Żelechowski (red.), Komentarze Prawa Prywatnego, tom VIII B, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, C.H. BECK 2021, s. -217-218). Oznaczenia zostały ocenione jako całość, w oparciu o ogólne wrażenie przez nie wywoływane, przy uwzględnieniu w szczególności ich odróżniających i dominujących elementów (czyli [...] i [...]). Jednocześnie uwzględniono, że porównywane elementy są słowne, porównywane słowa są krótkie (po [...] liter). Dlatego nie miała zasadniczego znaczenia zasada, że szczególne znaczenie dla podobieństwa ma zbieżność początków obu wyrazów, tutaj: litera "[...]" oraz koniec obu wyrazów "[...]". W środku obu wyrazów występowały po dwie odmienne litery "[...]" i "[...]", które miały istotny wpływ na wygląd obu wyrazów i ich brzmienie jako całości. Oba wyrazy dzieliły się na trzy sylaby, z których po dwie pierwsze "[...]" w oznaczeniu [...] i "[...]" w wyrażeniu [...], również miały odmienny wygląd i brzmienie, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu. Dlatego prawidłowe było stanowisko WSA, podzielające opinię UP, że oznaczenia należało ocenić jako całość i wówczas w warstwie wizualnej oraz fonetycznej nie zachodziło podobieństwo między tymi wyrazami. Nie eliminowały braku podobieństwa: powtarzalność wyodrębnionych elementów (identyczne pierwsze litery i końcówki wyrazów oraz identyczna ostatnia sylaba). W kontroli oceny stanowiska UP, przeprowadzonej przez Sąd I instancji zauważono wszystkie istotne różnice i podobieństwa między porównywanymi oznaczeniami, które także podnosił skarżący, z tym, że doszedł do odmiennych wniosków. Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił jednakże podstaw odmiennego stanowiska. Skarżący zdawał się nie zauważać roli w warstwie wizualnej i brzmieniu dwóch odmiennych liter w porównywanych wyrażeniach, do tego usytuowanych w środku wyrazów i w dwóch różnych sylabach. Przy tym organ, a później Sąd przeprowadzały ocenę podobieństwa oznaczeń z punktu widzenia przeciętnego odbiorcy. Zatem, skoro zostało przeprowadzone porównanie elementów: [...] i [...] na wszystkich trzech płaszczyznach, przy prawidłowym i wyczerpującym zastosowaniu reguł kolizyjnych oceny, niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ kierował się materiałem dowodowym przedstawionym przez strony, mając na uwadze, że rozpatrywał wniosek w trybie postępowania spornego na mocy art. 255 ust. 1 pkt 32 p.w.p. Przepis art. 2551 ust. 3 p.w.p. wymienia elementy konieczne wniosku w postępowaniu spornym, w tym m.in.: wskazanie środków dowodowych (pkt 5). Jak już wyjaśniono, Sąd wykazał, że przeprowadził wyczerpującą i prawidłową ocenę rozstrzygnięcia UP, także w części dotyczącej podobieństwa oznaczeń. Skoro zostało prawidłowo wykazane, że porównywane oznaczenia nie są podobne, to została wyłączona potrzeba badania przez Urząd, a także przez Sąd przesłanki ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd, obejmującego w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Dlatego brak rozważań organu i Sądu w tym zakresie nie stanowi uchybienia, co podnosi skarżący. Sąd kasacyjny zauważa uchybienia Urzędu i następnie WSA przy określeniu kręgu odbiorców towarów oznaczonych porównywanymi oznaczeniami, że nie było jednoznacznego określenia tej grupy. Z jednej bowiem strony prawidłowo zauważono, że odbiorcą jest osoba należycie poinformowana, należycie uważna i ostrożna (w przypadku porównania towarów i usług), by następnie określać odbiorców jako osoby szczególnie uważne i ostrożne, chociaż wśród towarów objętych tymże znakiem są także towary z klasy 3, obejmujące szeroko rozumiane kosmetyki jako towary powszechnego użytku, co skutkuje, że ich odbiorcy nie muszą charakteryzować się szczególną uwagą, a wystarczy należyta uwaga (por. wyrok NSA z 17 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 201/14, opubl.: Lex nr 1774910). Jednakże okoliczność ta miałaby istotne znaczenie w przypadku badania przesłanki ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd, co z uwagi na brak podobieństwa oznaczeń nie podlegało badaniu. Z drugiej strony, skarżący podzielał przeprowadzoną przez Urząd i zaakceptowaną przez WSA ocenę identyczności/podobieństwa towarów/usług sygnowanych porównywanymi znakami. Wśród istotnych czynników, które należało brać pod uwagę przy ocenie podobieństwa towarów był także czynnik końcowego użytkownika. Dlatego wspomniane uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy. Również nie miało wpływu na wynik sprawy wydanie przez Urząd Własności Przemysłowej Republiki [...] (dalej słowacki [...]) decyzji w przedmiocie odmowy uznania ochrony spornego międzynarodowego znaku na terenie [...] i brak odniesienia się do tej okoliczności przez Urząd, a następnie przez Sąd I instancji. Co do postępowania przed UP należy zauważyć, że skarżący informację o toczącym się przed słowackim UP postępowaniu w przedmiocie uznania ochrony spornego międzynarodowego znaku na terenie [...], przekazał organowi w piśmie z [...] maja 2029 r., stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy w tym samym dniu, a która została zamknięta i [...] czerwca 2019 r. ogłoszono kwestionowaną decyzję. W skardze do WSA skarżący jedynie w jej uzasadnieniu zasygnalizował brak stanowiska Urzędu co do informacji o częściowej odmowie uznania rejestracji znaku międzynarodowego przez [...] UP, nadal nie dokumentując tego stanowiska. Dopiero do skargi kasacyjnej dołączył kopię decyzji (bez tłumaczenia) i zgłosił zarzut kasacyjny oraz wniosek dowodowy o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. dowodu z decyzji [...] UP. Przy ocenie potrzeby uwzględnienia powyższej okoliczności należy mieć na uwadze, że postępowanie przed UP RP dotyczyło unieważnienia uznania w Polsce skutków międzynarodowej rejestracji znaku towarowego [...], dokonanej w trybie Protokołu madryckiego do Porozumienia madryckiego. Na mocy art. 1521 p.w.p. Urząd Patentowy prowadzi postępowanie w sprawie ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej międzynarodowych znaków towarowych, w zakresie przewidzianym m.in. Protokołem. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) Protokołu od daty rejestracji lub wpisu dokonanych zgodnie z przepisami artykułów 3 i 3ter ochrona znaku w każdej z zainteresowanych Umawiających się Stron jest taka sama, jak gdyby znak ten został złożony bezpośrednio w Urzędzie tej Umawiającej się Strony. Sporny znak został zarejestrowany [...] stycznia 2016 r. Mając na uwadze art. 15213 p.w.p. (do unieważnienia uznania na terytorium RP ochrony międzynarodowego znaku towarowego przepisy art. 164-167 stosuje się odpowiednio), art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (W postępowaniach o unieważnienie i stwierdzenie wygaśnięcia praw ochronnych dotyczących znaków towarowych zgłoszonych na podstawie przepisów dotychczasowych, wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, nie jest wymagane wykazanie interesu prawnego), która weszła w życie 15 kwietnia 2016 r. (art. 3, Dz. U. poz. 1615) również warunki do unieważnienia uznania międzynarodowej ochrony należało oceniać według regulacji obowiązujących 7 stycznia 2016 r., tj. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., jak tego dokonały Urząd i WSA. Co do możliwości odmowy czy unieważnienia skutków rejestracji międzynarodowej, art. 5 Protokołu dopuszcza taką ewentualność, stanowiąc w ust. 1, że tam, gdzie mające zastosowanie ustawodawstwo na to zezwala, Urząd Umawiającej się Strony, któremu Biuro Międzynarodowe notyfikowało rozszerzenie na tę Umawiającą się Stronę, na podstawie artykułu 3ter ustęp 1 lub 2, ochrony wynikającej z rejestracji międzynarodowej, ma prawo oświadczyć w zawiadomieniu o odmowie, że na znak będący przedmiotem takiego rozszerzenia ochrona we wspomnianej Umawiającej się Stronie nie może być udzielona. Podstawą każdej takiej odmowy mogą być tylko powody, które brane byłyby pod uwagę, na podstawie Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej, w przypadku znaku złożonego bezpośrednio w Urzędzie, który dokonuje zawiadomienia o odmowie. Z kolei w ust. 6 tego art. stwierdzono, że właściwe organy Umawiającej się Strony nie mogą ogłosić unieważnienia na terytorium tej Umawiającej się Strony skutków rejestracji międzynarodowej bez umożliwienia uprawnionemu z takiej rejestracji międzynarodowej, we właściwym czasie, obrony jego praw. W świetle powyższego decyzja [...] UP była autonomiczna względem decyzji UP RP i nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie Urzędu w niniejszej sprawie. Należy także zauważyć, że w motywie 41 dyrektywy 2015/2436 zostało wyjaśnione, że "Państwa członkowskie związane są Konwencją paryską o ochronie własności przemysłowej (zwaną dalej "Konwencją paryską") i porozumieniem TRIPS. Niezbędne jest, aby niniejsza dyrektywa była w pełni zgodna z postanowieniami tej konwencji i tego porozumienia. Niniejsza dyrektywa nie powinna mieć wpływu na zobowiązania państw członkowskich wynikające z tej konwencji i tego porozumienia. Tam, gdzie jest to właściwe, zastosowanie powinien mieć art. 351 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Postanowienia Traktatów, nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych przed 1 stycznia 1958 roku lub, wobec Państw przystępujących, przed datą ich przystąpienia, między jednym lub większą liczbą Państw Członkowskich z jednej strony a jednym lub większą liczbą państw trzecich z drugiej strony. W zakresie, w jakim umowy te nie są zgodne z Traktatami, dane Państwo lub Państwa Członkowskie zastosują wszelkie właściwe środki w celu wyeliminowania stwierdzonych niezgodności. W razie potrzeby Państwa Członkowskie udzielają sobie wzajemnie pomocy dla osiągnięcia tego celu i w stosownych przypadkach przyjmują wspólną postawę.). Niezależnie od powyższego, zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – decyzji [...] UP nie mógł zostać uwzględniony. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. "Odpowiednie" stosowanie przepisów może wszak polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała SN z 18 grudnia 2001 r. sygn. III ZP 25/01; wyrok NSA z 13 grudnia 2021 r. sygn. akt II GSK 1385/21, opubl.: Lex 3273094). Z powyższych względów zarzut sformułowany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny. W konsekwencji na mocy art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić.

Informacje o sprawie

Data wpływu
17 listopada 2021
Symbol z opisem
6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Sędziowie
Cezary Pryca Dorota Dąbek /przewodniczący/ Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny