II GSK 219/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt VI SAB/Wa 55/23 w sprawie ze skargi G. K. na bezczynność Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia postanawia: odrzucić wniosek.

Pismem z dnia 22 maja 2025 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wystąpiło z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marcina Kamińskiego, który zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2025 r. został wyznaczony do składu orzekającego w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt VI SAB/Wa 55/23 uwzględniającego skargę G. K. na bezczynność Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia. Zawiadomienie o wyznaczeniu rozprawy wraz z informacją o wyznaczonym składzie orzekającym doręczono pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie organu w dniu 15 maja 2025 r. W tym samym wniosku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej domagało się wyłączenia sędziego NSA Marcina Kamińskiego od orzekania w przedmiotowej sprawie w oparciu o przepisy art. 19 w zw. z art. 20 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) z uwagi na powody wskazane w uzasadnieniu wniosku. W uzasadnieniu wniosku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 5a § 2 w zw. z art. 5a § 1 w zw. z art. 5a § 3 w zw. z art. 5a § 4 w zw. z art. 5a § 5 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267; dalej: p.u.s.a.), bowiem do składu orzekającego został wyznaczony sędzia NSA Marcin Kamiński, którego wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego został przedstawiony Prezydentowi RP przez Krajową Radę Sądownictwa uchwałą Nr 591/2021 z dnia 25 maja 2021 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, że Krajowa Rada Sądownictwa w obecnym kształcie nie jest organem konstytucyjnym, a zatem sędzia NSA Marcin Kamiński został powołany niezgodnie z prawem, co skutkuje faktem, iż nie jest sędzią w rozumieniu prawa międzynarodowego, unijnego oraz krajowego. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 3 kwietnia 2023 r., (sygn. akt I FPS 3/22): "Zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492)". Mając to na uwadze, w ocenie skarżącego kasacyjnie organu zasadny jest wniosek ewentualny o przeprowadzenie badania spełnienia przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, gdyż w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo w uzasadnieniu wniosku skarżący kasacyjnie organ podniósł argumentację odnoszącą się do okoliczności zatrudnienia i ustania zatrudnienia sędziego NSA Marcina Kamińskiego w Katedrze A. na Wydziale Prawa i Administracji A. – w której pełnomocnik Prezydium NRA jest również zatrudniony jako adiunkt badawczo-dydaktyczny – oraz możliwości wpływu tych okoliczności na negatywny stosunek sędziego NSA Marcina Kamińskiego do pracowników wskazanej jednostki naukowej. W piśmie z 27 maja 2025 r. sędzia NSA Marcin Kamiński zajął stanowisko wobec złożonego wniosku. Powołując się na treść art. 22 § 2 w zw. z art. 19 oraz w zw. z art. 193 p.p.s.a. oświadczył, że analiza treści wniosku Prezydium NRA w kontekście podniesionych w nim oraz znanych sędziemu z urzędu okoliczności prawnych i faktycznych, które mogłyby zostać zakwalifikowane jako wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie o sygn. akt II GSK 219/25, prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku organu o wyłączenie go od orzekania na podstawie art. 19 w zw. z art. 20 § 1 p.p.s.a., natomiast wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności jest oczywiście niedopuszczalny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259), wszedł w życie przepis art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), w którym przewidziano nową podstawę do wyłączenia sędziego sądu administracyjnego od udziału w postępowaniu w konkretnej sprawie. Następuje to poprzez zastosowanie konstrukcji procesowej umożliwiającej badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz postępowania sędziego po powołaniu, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy zostaną podniesione wątpliwości co do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja ta stanowi reakcję ustawodawcy na zmiany ustrojowe, które zostały wprowadzone ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a sprowadzające się do innego, niż dotychczas, sposobu wyłaniania sędziowskiej części KRS, a z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej wynika, że "celem tej instytucji jest zapewnienie uczestnikom postępowania sądowego lub sądowo-administracyjnego gwarancji procesowych, że nie występują jakiekolwiek wątpliwości odnośnie bezstronności i niezawisłości sędziego orzekającego w sprawie". W kontekście zakresu żądania wniosku Prezydium NRA oraz podniesionej w nim argumentacji należy podkreślić, że postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wyłączenie sędziego prowadzonego w oparciu o przepisy art. 18 – 24 p.p.s.a., albowiem zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22). Do uwzględnienia wniosku składanego w omawianym trybie, wystarczające jest spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w art. 5a § 1 p.u.s.a., stosownie do treści którego, dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. J. Chlebny, W. Chróścielewski, Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, Państwo i Prawo, 2024, nr 6, s. 12). Z przepisu art. 5a § 1 p.u.s.a. wynika, że dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Wniosek ten, może być złożony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną (art. 5a § 2 p.u.s.a.), a uprawnionym do złożenia wniosku jest skarżący lub uczestnik postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a). Stosownie do art. 5a § 4 p.u.s.a., wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym – jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie. Nadto do wniosku rozpoznawanego przez Naczelny Sąd Administracyjny zastosowanie ma art. 175 p.p.s.a. Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a.; 2) przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie (art. 5a § 5 p.u.s.a.). Z art. 5a § 12 p.u.s.a. wynika, że Sąd oddala wniosek, jeżeli jest on bezzasadny, natomiast wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 5, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (art. 5a § 6 p.u.s.a.). Z przywołanych unormowań wynika, że koniecznym warunkiem skuteczności wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jest złożenie tego wniosku przez uprawniony podmiot tj. skarżącego lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a). W tym też kontekście wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 50 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (§ 1), jak również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2). Z przywołanych przepisów prawa jasno wynika, że w rozpoznawanej sprawie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie miało zatem legitymacji do wystąpienia – na podstawie art. 5a § 1 p.u.s.a. – z wnioskiem o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego w sprawie, która została zainicjowana skargą G. K. na bezczynność Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia. Z tych przyczyn wniosek, jako niedopuszczalny – bo pochodzący od nieuprawnionego podmiotu – podlegał odrzuceniu na podstawie art. 5a § 6 p.u.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 5a § 6 i § 18 p.u.s.a. w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.