II GSK 2074/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2544/20 w sprawie ze skargi K.R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2020 r. nr DWOiP-IV.6340.81.2020 w przedmiocie powołania na stanowisko komornika sądowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 16 maja 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2544/20 oddalił skargę K.R. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 14 września 2020 r. w przedmiocie powołania na stanowisko komornika sądowego. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 11 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 121 ze zm., dalej: u.k.s.) Minister Sprawiedliwości powołał Ł.D. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w [...] po komorniku sądowym B.M. i odmówił powołania na to stanowisko P.S., K.S. oraz E.W.. W skardze na tę decyzję K.R. wskazał, że Minister Sprawiedliwości ogłaszając w BIP o zwolnionym stanowisku komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w [...] po B.M. naruszył interes prawny skarżącego z uwagi na niezakończone postępowanie sądowe wszczęte ze skargi K.R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 17 grudnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra z 10 września 2019 r. o odmowie przeniesienia skarżącego – zgodnie z jego wnioskiem z 31 grudnia 2018 r. – na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w [...] po odwołanym B.M. (sygn. akt VI SA/WA 567/20). W ocenie skarżącego w przypadku uwzględnienia jego skargi na decyzję Ministra z 17 grudnia 2019 r., sprawa zostanie przekazana do ponownego rozpoznania według stanu prawnego na dzień złożenia wniosku o przeniesienie tj. na ostatni dzień obowiązywania ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Zdaniem skarżącego, w przypadku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd, Minister Sprawiedliwości umorzy postępowanie w tym przedmiocie, ponieważ stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w [...] po odwołanym B.M. będzie już zajęte. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie, wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie jej oddalenie. WSA w Warszawie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podniesione w niej zarzuty okazały się chybione, a sąd działając z urzędu nie dopatrzył się innego rodzaju naruszeń, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zapadłych w sprawie rozstrzygnięć, w związku z czym oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji – odnosząc się do wniosku o odrzucenie skargi – wskazał, że skarżący interes prawny do kwestionowania zaskarżonej decyzji wywodzi z faktu, że 31 grudnia 2018 r. tj. w ostatnim dniu obowiązywania ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1309; dalej: u.k.s.e.) zwrócił się do Ministra z wnioskiem o przeniesienie na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin – Wschód w Lublinie z siedzibą w [...] po odwołanym B.M., na podstawie art. 15b ust. 1 u.k.s.e. Skarżący jest zainteresowany tym stanowiskiem, które chciałby objąć w wyniku uwzględnienia jego wniosku o przeniesienie, przy czym jak wskazał skarżący, organ będzie uprawniony do odmowy przeniesienia go na wnioskowane stanowisko z uwagi na treść art. 15b ust. 2 u.k.s.e., który stanowi, że nie jest dopuszczalne przeniesienie komornika na stanowisko, co do którego Minister Sprawiedliwości skierował uprzednio do publikacji w Dzienniku Urzędowym RP Monitor Polski obwieszczenie o wolnym stanowisku komornika, do czasu zakończenia postępowania o powołanie na to stanowisko. W związku z tym WSA uznał, że nie zaistniały podstawy do odrzucenia skargi, gdyż strona posiada interes prawny w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wskazał na treść art. 305 u.k.s., mocą którego z dniem 1 stycznia 2019 r. utraciła moc ustawa o komornikach sądowych i egzekucji oraz art. 289 u.k.s., zgodnie z którym postępowania administracyjne wszczęte na podstawie ustawy uchylanej w art. 305 i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej są prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów i stwierdził, że w świetle przywołanych regulacji postępowanie z wniosku skarżącego z 31 grudnia 2018 r. toczyło się w oparciu o przepisy dotychczasowe tj. ustawę o komornikach sądowych i egzekucji i zakończyło się ostateczną decyzją z 17 grudnia 2019 r. o odmowie przeniesienia na stanowisko komornika sądowego po B.M.. W konsekwencji już po tej dacie zaistniała prawna możliwość, w oparciu o nową ustawę o komornikach sądowych, dokonania ogłoszenia o wolnym stanowisku komorniczym i przeprowadzenia postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją w sprawie powołania na stanowisko komornika po odwołanym B.M.. W ocenie WSA zaskarżenie przez K.R. decyzji o odmowie przeniesienia na stanowisko komornika pozostaje zatem w tej sprawie bez znaczenia. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok WSA w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także uchylenie zaskarżonej decyzji; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi , na podstawie art. 174 pkt p.p.s.a. zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 144 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a., ponieważ WSA w Warszawie wydając wyrok w dniu 16 maja 2022 r. sygn. VI SA/Wa 2544/20 nie uwzględnił istotnego dla sprawy postanowienia WSA w Warszawie z 22 października 2020 r. sygn. VI SA/Wa 567/20, które do dnia dzisiejszego jest w mocy, z uwagi na treść art. 61 § 6 ust. 2 p.p.s.a.; 2. przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, tj. art. 6 k.p.a. w związku z art. 15b u.k.s.e. oraz z art. 289 i art. 12 u.k.s., gdyż mimo iż nie zostało prawomocnie zakończone postępowanie o przeniesienie na stanowisko po odwołanym komorniku B.M., Minister Sprawiedliwości ogłosił w Biuletynie Informacji Publicznej o zwolnionym stanowisku komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w [...] po B.M. i zaskarżoną decyzją z 14 września 2020 r. powołał na to stanowisko Ł.D. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości pismem z 20 września 2022 r. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, natomiast Minister Sprawiedliwości w ustawowym terminie nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej kolejności dokonuje oceny zarzutów materialnych. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego jest możliwa tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy jest niesporny albo gdy nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna K.R. nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. W ocenie NSA zupełnie niezasadny jest zarzut kasacyjny podnoszący naruszenie przez sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego tj. art. 144 p.p.s.a. w związku z art. 160 p.p.s.a. Strona upatruje naruszenia tych przepisów przez sąd pierwszej instancji w nieuwzględnieniu przy wydawaniu zaskarżonego wyroku postanowienia WSA w Warszawie z 22 października 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 567/20. Takie rozumienie wskazanych w zarzucie przepisów jest niewłaściwe, a nawet niezrozumiałe. Treść art. 144 p.p.s.a. odnosi się do zupełnie innej sytuacji niż wskazana przez stronę. Mianowicie art. 144 p.p.s.a. stanowi, że sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia, albo podpisania, jeżeli wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym. Zatem przepis ten odnosi się do związania wyrokiem wydanym w konkretnej sprawie i oznacza tylko tyle, że po ogłoszeniu lub podpisaniu wyroku sąd nie może wyroku zmienić, bowiem z chwilą zaistnienia faktów opisanych w art. 144 p.p.s.a., wyrok stał się prawnym bytem. Wskazany przepis nie może być łączony z mocą wiążącą wyroku, a tym bardziej postanowienia. Zdaniem NSA nietrafny jest także drugi zarzut kasacyjny – "naruszenia przepisów prawa materialnego". Przede wszystkim jest on formalnie wadliwy, gdyż naruszenie art. 6 k.p.a. skarżący kasacyjnie łączy z naruszeniem prawa materialnego, podczas gdy art. 6 k.p.a. jest przepisem proceduralnym. Poza tym skarga kasacyjna twierdzi, że art. 6 k.p.a. został naruszony przez błędną wykładnię, przy czym ani w zarzucie, a tym bardziej w jego uzasadnieniu nie wyjaśniono na czym polega błąd wykładni. Sąd drugiej instancji zwraca uwagę, że wykładnia odnosi się do rozumienia terminów prawnych jakimi posługuje się ustawa, a nie sposobu stosowania przepisów. W tym miejscu NSA zauważa i przypomina, że w świetle art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom, tzn. powinna zawierać prócz innych wymogów, m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, czyli treść zaskarżonego orzeczenia. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie, które ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Niezależnie od formalnej wadliwości rozpoznawanego zarzutu, która ogranicza zakres kontroli kasacyjnej, przyjąć należy, że stanowisko strony skarżącej kasacyjnie, co do treści art. 15b ust. 2 u.k.s.e. jest wadliwe, jeżeli tę treść nakazuje wykładać a contrario i takie ustalenia czynić podstawą rozstrzygnięcia. Treść wskazanego przepisu jest jednoznaczna, bowiem stanowi, że nie jest dopuszczalne przeniesienie komornika na stanowisko, jeżeli co do tego stanowiska obwieszczono, że jest ono wolne i wszczęto procedurę powołania komornika na to stanowisko. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, zatem z tego powodu nie można przyjąć, że doszło do naruszenia prawa. Sąd drugiej instancji zwraca także uwagę, że ogłoszenie o wolnym stanowisku komornika zostało dokonane po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy z wniosku skarżącego o przeniesienie go na to wolne stanowisko. NSA podkreśla, że w polskim porządku prawnym prawa i obowiązki kształtują decyzje ostateczne, a nie prawomocne. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. NSA nie rozstrzygał o kosztach postępowania kasacyjnego, bowiem stanowiące odpowiedź na skargę kasacyjną pismo procesowe z 20 września 2022 r., w którym organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania podpisał z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości pracownik organu.