II GSK 2047/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 690/18 w sprawie ze skargi H. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą we W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę H. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą we W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W wyniku złożonego przez H. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą we W. (dalej: Spółka) wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy GRIPEX o nr [...], udzielonego na rzecz U., Inc. z siedzibą w R. (dalej: uczestnik postępowania) Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. oddalił wniosek Spółki oparty na art. 4 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5 poz. 17 z późn. zm.; dalej: uzt). Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, zgodnie z którym sporny znak towarowy jest znaczeniowo abstrakcyjny, nie jest opisowy w stosunku do towarów, dla których oznaczania został przeznaczony i ma dostateczne znamiona odróżniające, nie stanowi bowiem ani nazwy rodzajowej żadnego z tych towarów, ani nie informuje o ich właściwościach. Sąd stanął na stanowisku, że oznaczenie ma charakter fantazyjny w stosunku do towarów, które oznacza. Odnośnie kwestii istnienia negatywnej materialnoprawnej przesłanki udzielenia ochrony, polegającej na zachowaniu uprawnionego sprzecznym z zasadami współżycia społecznego, Sąd zauważył, że dla oceny złej wiary kluczowy jest moment dokonania przez zainteresowanego zgłoszenia rejestracyjnego, tymczasem Spółka, zdaniem Sądu, nie wykazała, aby na dzień zgłoszenia spornego znaku do rejestracji uczestnik postępowania działał w złej wierze. Sąd stwierdził, że organ prawidłowo ocenił zaistniały w sprawie stan faktyczny w świetle obowiązujących przepisów prawa i w oparciu o dowody przedstawione przez strony wyjaśnił stan faktyczny sprawy. W podstawie prawnej wyroku Sąd powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: ppsa). II Skargę kasacyjną wniosła Spółka zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1) na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 151, art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 106 § 3 ppsa poprzez: a) wadliwą ocenę ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: kpa) w zakresie wskazanych w sprzeciwie podstaw unieważnienia znaku spornego, a w szczególności braku zdolności odróżniającej i złej wiary, co skutkowało przyjęciem, że znak sporny posiada zdolność odróżniającą i nie został zgłoszony w złej wierze; b) wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku wynikające z błędnej oceny ustaleń faktycznych oraz prawnych poczynionych przez organ w zakresie posiadania przez sporny znak zdolności odróżniającej oraz na braku szczegółowego odniesienia się w wyroku do zarzutów wskazanych w skardze w zakresie złej wiary uprawnionego, a ponadto nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do wyjaśnień dotyczących sprzeciwu złożonego przez kasatora wobec zgłoszenia znaku "GRIPEX" nr [...]; c) oddalenie skargi, pomimo że zaskarżona decyzja organu naruszała przepisy prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 8 pkt 1 uzt przez ich niewłaściwe zastosowanie, na skutek błędnego ustalenia stanu faktycznego; d) dopuszczenie dowodu w postaci sprzeciwu złożonego przez kasatora wobec zgłoszenia znaku "GRIPEX" nr [...] i jednocześnie niewzięcie pod uwagę wyjaśnień złożonych w tym zakresie na rozprawie przez pełnomocnika kasatora. 2) na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 4 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 2 uzt poprzez ich błędną wykładnię polegającą na dowolnym uznaniu, że tylko znak towarowy posiadający konkretne słownikowe znaczenie może być uznany za znak nieposiadający zdolności odróżniającej, a także iż istnienie zdolności odróżniającej znaku towarowego jest kategorią subiektywną, a nie obiektywną; b) art. 8 pkt 1 uzt poprzez jego błędną wykładnię polegającą na dowolnym uznaniu, że zgłoszenie znaku będącego oznaczeniem ogólnoinformacyjnym nie jest działaniem w złej wierze. Skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła, po pierwsze, o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie poprzedzającej go decyzji Urzędu Patentowego RP, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, po drugie o przeprowadzenie rozprawy, po trzecie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zgodnie z przedstawionym spisem kosztów, a w przypadku jego braku według norm przepisanych. III W odpowiedzi na skargę kasacyjną, uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako bezzasadnej. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji, w którym Sąd, oddalając skargę, zaaprobował ustalenia organów co do zdolności rejestrowej znaku towarowego "GRIPEX", będącego przedmiotem wniosku o unieważnienie. Oznaczenie to zostało zgłoszone do rejestracji [...] kwietnia 1997 r. dla towarów w klasie 5: leki do celów medycznych, środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Ochronę uzyskało decyzją z dnia [...] marca 2000 r. Wniosek o unieważnienie prawa został złożony w grudniu 2015 r. Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej zauważyć należy w pierwszej kolejności, że pierwszy z zarzutów sformułowany został nieprecyzyjnie. Po pierwsze, skarżąca wyraża pogląd o wadliwej ocenie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ w zakresie wskazanych w sprzeciwie podstaw unieważnienia znaku, gdy tymczasem Urząd Patentowy w ocenianym przez Sąd I instancji wyroku rozpatrywał wniosek o unieważnienie znaku towarowego "GRIPEX" nr [...] już zarejestrowanego, a nie sprzeciw wobec zgłoszenia znaku towarowego do rejestracji. Po wtóre poza tym brakiem precyzji językowej, zwrócić uwagę należy na to, że w trzech pierwszych zarzutach skargi kasacyjnej nie doprecyzowano na czym polegać miała wadliwa ocena ustaleń faktycznych. W sprawie nie ulega bowiem wątpliwości i na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji nie było podważane, że Urząd Patentowy RP prowadził postępowanie w sprawie wniosku o unieważnienie znaku towarowego "GRIPEX" o nr R [...]. W konsekwencji, Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko organu, że w sprawie zastosowanie miały przepisy nieobowiązującej już ustawy o znakach towarowych, gdyż pod rządami tego aktu prawnego sporny znak został zarejestrowany, zaś w postępowaniu o unieważnienie znaku towarowego brany jest pod uwagę stan prawny z daty rejestracji znaku, co do którego wniosek się odnosi (por. wyrok NSA z 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 626/09, orzeczenie, tak jak i pozostałe powołane w wyroku, dostępne są w bazie CBOSA). O ile brak jest w skardze kasacyjnej wykazania w jaki sposób błędnie został ustalony w sprawie stan faktyczny, o tyle w treści zarzutów opartych na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa zarzucono błąd w subsumcji art. 4 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 8 pkt 1 uzt. Zarzuty te także są nieusprawiedliwione. W świetle art. 4 ust. 1 uzt znakiem towarowym, w rozumieniu ustawy, może być znak nadający się do odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw. Przepis ten odnosił się do tzw. zdolności odróżniania znaku towarowego, innymi słowy wyznaczając kryteria pozwalające ocenić, czy oznaczenie abstrakcyjnie, niezależnie dla jakich towarów czy usług byłoby ono zgłoszone, jest w stanie pełnić fundamentalną funkcję znaku towarowego, jaką jest funkcja odróżniania towarów czy usług w obrocie. Ta zwięzła definicja znaku towarowego zawarta w art. 4 uzt, akcentując funkcję odróżniającą znaku, nakazuje oceniać oznaczenie przez pryzmat tego, czy konsumenci na podstawie zmysłowego postrzegania znaku będą w stanie odróżniać dostępne im towary lub usługi i nie pomylą ich z towarami czy usługami oferowanymi przez innych przedsiębiorców. Zdolność do odróżniania powinna tkwić w oznaczeniu, wynikać z jego formy lub treści, dlatego też przyjmuje się, że ma ona charakter konstytutywny i pierwotny (por. U. Promińska, Znak towarowy jako przedmiot prawa ochronnego [w:] U. Promińska, E. Nowińska, K. Szczepanowska-Kozłowska, Własność przemysłowa i jej ochrona, E. Nowińska, K. Szczepanowska-Kozłowska, Warszawa 2014). Zauważyć przy tym należy że chociaż powołana literatura odnosi się bezpośrednio do ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 324), to jednak ma charakter uniwersalny w zakresie definicji znaku towarowego i jego zdolności odróżniania, co uzasadnia jej przywołanie również wobec wcześniejszej ustawy o znakach towarowych. Przez pryzmat takiego rozumienia art. 4 ust. 1 uzt Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się żadnych nieprawidłowości w wykładni i subsumcji powołanego przepisu przez Sąd pierwszej instancji, również kasator nie wskazał ani w petitum, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na czym ta nieprawidłowość miałaby polegać. Kolejnym przepisem stanowiącym podstawę zarzutów skargi kasacyjnej jest art. 7 ust. 1 i ust. 2 uzt. Skarżąca kasacyjnie, stając na stanowisku o nieprawidłowej interpretacji tego przepisu dokonanej w wyroku Sądu I instancji, wyraził pogląd, zgodnie z którym Sąd, podzielając ocenę dokonaną przez organ, niezasadnie przyjął, że znak towarowy "GRIPEX" posiada zdolność odróżniającą w stosunku do towarów, dla których został zarejestrowany i że posiada charakter fantazyjny. Wspomniany art. 7 uzt stanowił w ust. 1, że jako znak towarowy może być zarejestrowany tylko znak, który ma dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego, natomiast ust. 2 tego przepisu doprecyzowywał, że nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytworzenia, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru. Najogólniej ujmując, przyjmuje się, że oznaczeniami niedystynktywnymi są takie, które nie pozwolą odróżnić towarów, dla jakich znak ma służyć, od towarów tego samego rodzaju pochodzących od innego przedsiębiorcy. Niezależnie zatem od spełnienia warunków z definicji znaku, aby dane oznaczenie mogło zostać zarejestrowane jako znak towarowy, musi posiadać konkretną zdolność odróżniającą, czyli nadawać się do odróżniania wskazanych w zgłoszeniu towarów (H. Fedorowicz [w:] Prawo własności przemysłowej. Komentarz, red. M. Kondrat, Warszawa 2021, art. 1291, publ. LEX). Jednolite w tej mierze orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że zdolność odróżniania, o której mowa w art. 4 uzt ma charakter abstrakcyjny, co oznacza, że przepis ten ma znaczenie dla ustalenia, czy dane oznaczenie może być w ogóle znakiem towarowym. Abstrakcyjną zdolność odróżniania określoną w art. 4 uzt należy natomiast odróżniać od konkretnie ujętej w art. 7 uzt zdolności odróżniającej. Dopiero po ustaleniu, że mamy do czynienia ze znakiem towarowym na podstawie art. 4 uzt, badaniu podlega jego zdolność odróżniająca in concreto w rozumieniu art. 7 uzt (por. wyrok WSA w Warszawie z 3 listopada 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 693/06), co również trafnie zauważył Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie. W judykaturze sądów administracyjnych wielokrotnie wyrażano pogląd, zgodnie z którym rolą art. 7 uzt jest eliminowanie oznaczeń, które nie zapewniają realizacji podstawowej funkcji znaku towarowego, to znaczy nie wskazują źródła pochodzenia towarów, oraz takich, które nie mogą być zmonopolizowane przez jednego tylko uczestnika rynku ze względu na zasadę swobodnego dostępu wszystkich przedsiębiorców do oznaczeń służących przekazywaniu informacji o towarach i ich cechach lub właściwościach (por. wyroki WSA w Warszawie z: 11 grudnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1752/09, 27 stycznia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1969/09 czy 24 czerwca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 203/10). Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny, o ile zatem w pełni zgadza się z wywodami dotyczącymi zdolności odróżniającej znaku towarowego przedstawionymi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, o tyle nie dostrzega nieprawidłowości w tym zakresie w argumentacji przedstawionej przez Sąd I instancji, bowiem są one zbieżne. Nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji przyjął takie właśnie rozumienie art. 7 uzt i przez ten pryzmat oceniał postępowanie przeprowadzone wcześniej przez organ. Nie sposób się przy tym zgodzić z twierdzeniem skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji przyjął, iż "istnienie zdolności odróżniającej znaku towarowego jest kategorią subiektywną, a nie obiektywną", bowiem takie stanowisko nie zostało w zaskarżonym wyroku wyrażone. Bez wątpienia, jak podkreślano to w literaturze przedmiotu, jakkolwiek miernik zdolności odróżniającej powinien być zobiektywizowany i odniesiony do odczuć oraz percepcji przeciętnych uczestników obrotu, to względność ocen jest tu nieunikniona. Niekiedy może ją korygować dopiero rynek, co może prowadzić do postępowania spornego o unieważnienie znaku (por. U. Promińska [w:] Ustawa o znakach towarowych. Komentarz [w:] Prawo handlowe, Warszawa 2001, art. 7). Rozpoznawana sprawa jest tego zjawiska najlepszym przykładem. O ile subiektywna ocena zdolności odróżniającej spornego znaku dokonywana przez skarżącą kasacyjnie różni się od tej dokonanej przez Urząd Patentowy RP, o tyle Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega wadliwości w zastosowaniu przez Sąd I instancji normy prawnej wynikającej z art. 7 uzt. Podobnie, nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej, jakoby Sąd I instancji uznał, że "tylko znak towarowy posiadający konkretne słownikowe znaczenie może być uznany za znak nieposiadający zdolności odróżniającej", bowiem takie stanowisko nie zostało w rozpoznawanym wyroku wyrażone. Stwierdzenie Sądu, że w stosunku do towarów, dla których oznaczania służy, znak towarowy nie ma określonego znaczenia, nie jest równoznaczne z tym, co wyrażone zostało w zarzucie skargi kasacyjnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jednym z kryteriów oceny zdolności odróżniającej znaku jest to, czy znak nie stanowi nazwy rodzajowej towaru lub usługi, dla których został zgłoszony i w takim kontekście wyraził stanowisko Sąd pierwszej instancji, co należy uznać za prawidłowe. Zarzuty skargi kasacyjnej oparte ponadto zostały na twierdzeniu o nieprawidłowym zastosowaniu art. 8 pkt 1 uzt, który stanowił, że niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z poglądem wyrażanym przez skarżącą kasacyjnie, znak towarowy zarejestrowany został w złej wierze, chociażby z tego względu, że zgłoszenie znaku towarowego o charakterze ogólnoinformacyjnym należy uznać za zgłoszenie w złej wierze, zaś Sąd I instancji, podzielając stanowisko organu w tej mierze, dokonał nieprawidłowych ustaleń co do tej kwestii. Również z tymi zarzutami skargi kasacyjnej nie sposób się zgodzić. O ile prawidłowe są uwagi poczynione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczące daty właściwej dla oceny złej wiary, a także konieczności zbadania chronologii zdarzeń i istotnie argumentacja kasatora co d tego zgodna jest z orzecznictwem sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 10 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 313/10 czy z 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 374/11), o tyle błędne jest przyjęcie, że dokonanie rejestracji spornego oznaczenia stanowiło emanację złej wiary. Stanowisko kasatora wydaje się wynikać z jego subiektywnego przekonania o braku zdolności rejestrowej oznaczenia "GRIPEX", jednak przez to błędnie mylone jest z istnieniem złej wiary po stronie podmiotu, który zgłoszenia do rejestracji dokonał. W konsekwencji, Naczelny Sąd Adminisracyjny nie może przychylić się do stwierdzenia wyrażonego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w świetle którego "spór nie dotyczy znaku towarowego, lecz oznaczenia nieposiadającego zdolności odróżniającej". Przypomnieć należy, że sporne oznaczenie zostało zarejestrowane jako znak towarowy i o ile oczywiście subiektywne przekonanie o braku zdolności odróżniającej tego oznaczenia podmiotu składającego wniosek o unieważnienie znaku towarowego jest dopuszczalne, o tyle decyzję co do oceny argumentów przedstawionych we wniosku dokonuje, w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i zasady postępowania administracyjnego, odpowiedni organ administracji. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się nieprawidłowości w procesie kontroli dokonań organu przez Sąd I instancji również w tej mierze. W skardze kasacyjnej zarzucono nadto Sądowi I instancji naruszenie art. 106 § 3 ppsa poprzez dopuszczenie dowodu w postaci sprzeciwu złożonego przez skarżącą wobec zgłoszenia znaku "GRIPEX" nr [...] i jednocześnie brak wzięcia pod uwagę wyjaśnień złożonych w tym zakresie na rozprawie przez pełnomocnika spółki skarżącej kasacyjnie. Przypomnieć należy na wstępie, że zgodnie z art. 106 § 3 ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z protokołu rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2018 r. wynika, że Przewodnicząca stwierdziła, iż do akt sprawy wpłynęło pismo uczestnika postępowania z wnioskami dowodowymi z dnia [...] lipca 2018 r. Pismo to znajduje się w aktach sprawy, a załącznikiem do niego jest wspomniany w zarzucie skargi kasacyjnej sprzeciw wobec zgłoszenia znaku towarowego. W istocie, jak wynika z uzasadnienia Sądu I instancji, dostrzeżone zostało przez Sąd, że fantazyjność spornego oznaczenia została potwierdzona przez skarżącą w ramach postępowania toczącego się w innej sprawie przed Urzędem Patentowym RP. Nie można jednak przyjąć, że spostrzeżenie to stanowiło podstawę zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Z uzasadnienia Sądu I instancji wynika wyraźnie, że Sąd wziął pod uwagę argumentację nie tylko uczestnika postępowania, ale również strony postępowania, a na poparcie zajętego w wyroku stanowiska przedstawił obszerny wywód. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku.