II GSK 1951/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 399/15 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z 4 grudnia 2015 r. (sygn. akt V SA/Wa 399/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę M. S. (dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: SKO) z [...] listopada 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. W okresie od 18 sierpnia 2010 r. do 9 lutego 2011 r. kontrolerzy Zarządu Dróg Miejskich w [...] zarejestrowali 8 przypadków parkowania samochodu o nr rej. [...] w strefie płatnego parkowania niestrzeżonego w [...] bez ważnego dowodu wniesienia opłaty. Ustalono, że właścicielem pojazdu jest A. S., który jednak - w stosownym trybie - wskazał, że od 27 grudnia 2009 r. użytkownikiem samochodu jest skarżąca. Wobec powyższego do skarżącej skierowano wezwanie z [...] kwietnia 2011 r. oraz dwa upomnienia, co do których nie zajęła ona stanowiska. W konsekwencji w stosunku do skarżącej wystawiono [...] lipca 2014 r. tytuły wykonawcze nr [...] i nr [...]. W toku postępowania egzekucyjnego skarżąca zgłosiła zarzut, o którym mowa w art. 33 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), to jest zarzut błędu co do osoby zobowiązanego ze wspomnianych tytułów wykonawczych. Postanowieniem z [...] października 2014 r. Prezydent [...] (działający - jako wierzyciel - przez Dyrektora Zarządu Dróg Miejskich) nie uwzględnił zarzutu skarżącej. Uznał, że A. S. udowodnił, iż samochód w okresach wskazanych w tytułach wykonawczych był w dyspozycji skarżącej. Zdaniem Prezydenta [...], oświadczenie A. S. w tym przedmiocie zostało poparte oświadczeniami sześciu świadków, złożonymi pod odpowiedzialnością karną, a dowody te są logiczne i spójne – w przeciwieństwie do stanowiska skarżącej. Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie Prezydenta [...]. Wskazała w szczególności, że organ nie odniósł się do przedłożonego przez nią oświadczenia M. K. Postanowieniem z [...] listopada 2014 r. SKO utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...]. Zdaniem SKO, informacje pochodzące od właściciela samochodu i sześciu świadków są spójne i logiczne, natomiast w wyjaśnieniach skarżącej są sprzeczności co do dat użytkowania pojazdu, które podważają wiarygodność tych wyjaśnień. SKO uznało, że przedstawione przez skarżącą oświadczenie M. K. nie jest wiarygodne i stoi w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, a poza tym brak w nim konkretnych dat i informacji skąd składający oświadczenie posiadał wiedzę na temat ostatniego posiadacza samochodu. Skarżąca złożyła do WSA skargę na postanowienie SKO. Stwierdziła w szczególności, że użytkowała samochód do dnia wypadku, który miał miejsce wiosną 2010 r., chociaż w tym czasie A. S. także posiadał kluczyki do samochodu. Zdaniem skarżącej, SKO zbagatelizowało oświadczenie jej świadka. WSA oddalił skargę. Sąd stwierdził, ze egzekucja kierowana do właściciela samochodu opiera się zwykle na dwóch elementach: domniemaniu faktycznym, że to właściciel samochodu jest korzystającym z dróg publicznych oraz założeniu, że jeśli właściciel samochodu z niego w danym dniu nie korzystał, to wie, kto to czynił. Zdaniem WSA, w niniejszej sprawie właściciel pojazdu skutecznie obalił domniemanie, że to on kierował samochodem. W ocenie WSA, organy w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe dla ustalenia kierującego i zgodnie z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: kpa) na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonały oceny, czy została udowodniona okoliczność, że w spornych okresach skarżąca użytkowała pojazd. Organy nie przekroczyły przy tym granic swobodnej oceny dowodów i nie można im zarzucić dowolności ocen. WSA podzielił stanowisko SKO, że oświadczenia świadków przedstawione przez męża skarżącej (A. S.) są spójne i tworzą logiczną całość, zaś oświadczenie przedstawione przez skarżącą budzi zasadne wątpliwości co do jego wiarygodności. Skarżąca przedłożyła bowiem organowi dwie wersje oświadczenia M. K., które zostały napisane przez skarżącą, a podpisane ("K." i "K. M.") bardzo niewprawną lub niesprawną ręką. Oświadczenia te różnią się tym, że jedno z nich zawiera zapis o świadomości składającego go o odpowiedzialności karnej. W oświadczeniach nie ma ani daty ich złożenia, ani dat związanych z użytkowaniem samochodu; brak też innych informacji, które pozwoliłyby organowi umiejscowić w czasie posiadanie samochodu przez skarżącą lub przez jej męża. WSA stwierdził, że konfliktowa sytuacja pomiędzy skarżącą a jej byłym mężem (A. S.) powinna skłonić skarżącą do przedstawienia niepodważalnych dowodów potwierdzających jej wersję zdarzeń, czego nie uczyniła. Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a ewentualnie - w przypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej - o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od skarżącej. Skarżąca wniosła też o dopuszczenie dowodu z załączonych dokumentów - na wszelkie okoliczności wskazane w skardze kasacyjnej, w tym na okoliczności korzystania przez A. S. z samochodu osobowego (nr rej. [...]) w okresie sierpień 2010 r. – luty 2011 r. oraz stanu majątkowego skarżącej. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 151 oraz art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 kpa, polegające na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która przejawiała się przyjęciem, iż organ w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe dla ustalenia osoby kierującej i tym samym nieprawidłowym ustaleniu, że to skarżąca korzystała z przedmiotowego samochodu w spornym okresie. Dodatkowo w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła w szczególności, że w niniejszej sprawie właściciel pojazdu nie obalił domniemania, że nie korzystał z pojazdu. Organ i WSA ustalili stan faktyczny przede wszystkim na podstawie oświadczeń A. S. (byłego męża skarżącej i właściciela pojazdu) oraz osób, które były zainteresowane w rozstrzygnięciu sprawy korzystnie dla A. S. (m.in. jego matka i ojciec). Brak jest natomiast dowodów, że A. S. żądał od swojej byłej żony np. zwrotu samochodu, wydania kluczyków, czy że złożył stosowne zawiadomienie na Policji. Wobec tego treść oświadczeń przedstawionych jako dowody przez A. S. - wskazujących, że to skarżąca używała pojazdu w spornym okresie - należy oceniać z dużą ostrożnością i uzasadnionym krytycyzmem. Natomiast WSA w sposób bezrefleksyjny i bezkrytyczny ocenił zarówno działanie organu w tym zakresie, jak i zgromadzone w aktach dowody w postaci oświadczeń. W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO wniosło o nieuwzględnienie skargi kasacyjnej. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko i wnioski zawarte w skardze kasacyjnej, a pełnomocnik SKO wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. W petitum skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 151, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 kpa przez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Dodatkowo w uzasadnieniu skargi kasacyjnej został postawiony zarzut naruszenia art. 2 i art. 7 Konstytucji RP przez utrzymanie w mocy nieprawidłowego postanowienia SKO. Skarga kasacyjna skarżącej nie ma usprawiedliwionych podstaw. Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania". Przepis ten wymienia zatem elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. m.in. wyrok NSA z 19 marca 2012 r., II GSK 85/11). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA nie ma tego rodzaju mankamentów i poddaje się kontroli instancyjnej, a zatem spełnia wymagania z art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W skardze kasacyjnej - wbrew wymaganiom wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - skarżąca nie uzasadniła, w czym upatruje naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. przez WSA. W szczególności nie wykazano, że rozpoznając skargę WSA wyszedł poza granice sprawy albo że pominął istotne dla sprawy okoliczności, których nie podniesiono w skardze. Brak uzasadnienia w tym zakresie powoduje, że omawiany zarzut nie może być uwzględniony. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie SKO zostało wydane - zdaniem skarżącej - z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 kpa. Co do art. 107 kpa, należy zauważyć, że składa się on z pięciu paragrafów. Autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, który paragraf tego artykułu miał zostać naruszony przez SKO lub WSA. Ponadto w skardze kasacyjnej nie uzasadniono zarzutu naruszenia tego przepisu. Wobec tego zarzut ten nie może zostać rozpoznany merytorycznie, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do precyzowania podstaw kasacyjnych za skarżącą. Przechodząc natomiast do oceny zarzutów naruszenia pozostałych przepisów kpa, należy wskazać, że zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast art. 77 § 1 kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei z art. 80 kpa wynika, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo ocenił, że przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia SKO nie doszło do naruszenia wspomnianych przepisów kpa. Należy zauważyć, że postanowienie SKO dotyczyło podniesionego przez skarżącą zarzutu opartego na art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i podniesionego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z [...] lipca 2014 r. Wspomniany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być błąd co do osoby zobowiązanego. Rozpoznanie tego zarzutu wymagało zatem weryfikacji, czy egzekucja należności za nieuiszczenie opłaty za parkowanie powinna być prowadzona wobec małżonka skarżącej (jako właściciela pojazdu), czy wobec skarżącej (jako użytkownika pojazdu w spornym okresie, wskazanego przez właściciela pojazdu). WSA trafnie stwierdził, że istnieje domniemanie, iż to właściciel pojazdu jest korzystającym z dróg publicznych, ale domniemanie to może zostać obalone. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę WSA, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego obalenia domniemania, że to małżonek skarżącej (jako właściciel pojazdu) jest zobowiązanym do uiszczenia opłat za parkowanie pojazdu o nr rej. [...] w strefie płatnego parkowania w [...] bez ważnego dowodu wniesienia opłaty. W tym zakresie organ przeprowadził postępowanie dowodowe, dopuszczając dowody z dokumentów – oświadczeń K. S., H. S., H. B., S. J., M. Ż. i M. Ż., którzy potwierdzili, że w spornym okresie przedmiotowy pojazd był w posiadaniu skarżącej. W oświadczeniach tych został wskazany moment, od którego pojazd był użytkowany przez skarżącą, jak i źródła wiedzy świadków o tej okoliczności. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, wiarygodności tych zeznań nie może podważać wyłącznie to, że osoby, które złożyły wspomniane oświadczenia, są osobami bliskimi męża skarżącej. Warto zauważyć, że poddając w wątpliwość wiarygodność osób, które złożyły wspomniane oświadczenia, skarżąca - na poparcie swojego stanowiska - sama przedstawiła oświadczenie podpisane przez jej ojca, a zatem osobę jej bliską. Podkreślenia wymaga, że rozpoznając sprawę organy wzięły pod uwagę również oświadczenie M. K. (ojca skarżącej). WSA prawidłowo uznał, że organy oceniając ten dowód zasadnie przyjęły, iż nie potwierdza on tezy skarżącej, skoro w oświadczeniu M. K. nie wskazano chociażby dat związanych z użytkowaniem przedmiotowego pojazdu. WSA prawidłowo też uznał, że spójne i logiczne są oświadczenia świadków przedstawione przez męża skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny ponadto zauważa, że o tym, iż korzystającą z samochodu, w okresie w którym powstały egzekwowane należności, była ona, w istocie świadczą również oświadczenia samej skarżącej. Twierdziła ona bowiem, że z samochodu korzystała do dnia wypadku. Co prawda początkowo wskazywała, że wypadek miał miejsce wiosną 2009 r., jednak potem, wobec podnoszonej przez A. S. możliwości bezsprzecznej weryfikacji tej daty w związku z korzystaniem z ubezpieczenia komunikacyjnego, w oświadczeniu, które wpłynęło do Urzędu Skarbowego w [...] w dniu 27 lutego 2014 r. przyznała, że miało to miejsce wiosną 2011 r. Wobec tego, że tytuły wykonawcze mają związek z nieuiszczeniem opłat za parkowanie w okresie od 18 sierpnia 2010 r. do 9 lutego 2011 r. oświadczenie to potwierdza, kto był wówczas korzystającym z dróg publicznych oraz zobowiązanym do uiszczenia opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił sformułowanego w skardze kasacyjnej wniosku o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z dokumentu, to jest z załączonego do skargi kasacyjnej oświadczenia M. K. z 12 lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że: "Dołączenie dopiero do skargi kasacyjnej dowodów, które zgodnie z zasadą kontradyktoryjności powinny być przedstawione przez uczestnika postępowania w postępowaniu administracyjnym i które nie zostały przedstawione organowi przed wydaniem decyzji, jest spóźnione i nie może być brane pod uwagę przy ocenie decyzji organu. Przenoszenie ciężaru prowadzenia postępowania dowodowego na sąd administracyjny pozostaje w sprzeczności z rolą tego sądu, która nie polega na rozstrzyganiu spraw administracyjnych i sprowadza się do kontrolowania decyzji administracyjnych pod kątem ich zgodności z prawem" (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1116/07 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezasadny jest również zarzut naruszenia przez WSA art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Natomiast zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z akt sprawy nie wynika, aby WSA naruszył zasadę legalizmu. W szczególności skarżąca nie wykazała, że zaskarżony wyrok został wydany bez podstawy prawnej, albo że WSA przekroczył kompetencje przyznane mu przez przepisy Konstytucji RP i p.p.s.a. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, ponieważ w tej materii właściwy jest WSA. PG