II GSK 1934/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant asystent sędziego Łukasz Gaweł po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. Sp. z o.o. Sp. k. w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2648/20 w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. Sp. k. w J. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia 20 października 2020 r. nr GI-BOL.pr-610-108/20 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 marca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2648/20 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w J. (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych (dalej też: :GIJHARS", "organ") z 20 października 2020 r., nr GI-BOL.pr-610-108/20 w przedmiocie kary pieniężnej. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniach 20-24 lutego 2020 r. inspektorzy Inspekcji Handlowej przeprowadzili kontrolę w zakresie prawidłowości oznakowania świeżych warzyw: 1. Pomidory truskawkowe w ilości 8 kg, w cenie 16,89 złotych, wartość: 135,12 złotych, z oznaczeniem na opakowaniu zbiorczym: kraj pochodzenia Hiszpania, 2. Ogórki gruntowe luz w ilości 11,5 kg, w cenie 9,99 zł/kg, wartość: 114,89 złotych, z oznaczeniem na opakowaniu zbiorczym: kraj pochodzenia Hiszpania, 3. Czosnek luz w ilości 8,017 kg w cenie 14,90 złotych, wartość 119,45 złotych, z oznaczeniem na opakowaniu zbiorczym: kraj pochodzenia Hiszpania, 4. Gruszka czerwona luz w ilości 23 kg, w cenie 6,99 zł/kg, wartość: 160,77 złotych, z oznaczeniem na opakowaniu zbiorczym: kraj pochodzenia Holandia. W toku kontroli stwierdzono, że sposób oznakowania ww. partii nie odpowiadał wymaganiom jakości handlowej z uwagi na niewłaściwe oznakowanie krajem pochodzenia, tj. nieuwidoczniono informacji o kraju pochodzenia produktów w miejscu widocznym dla konsumenta. Na wywieszce w miejscu sprzedaży znajdowała się informacja: "kraj pochodzenia widoczny na opakowaniu", ale sposób rozmieszczenia opakowań zbiorczych produktów czynił tą informację niewidoczną dla klienta, co naruszało przepis art. 6 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw. Konsument aby pozyskać informacje o kraju pochodzenia musiałby podjąć dodatkowe kroki, tj. przejrzeć opakowania zbiorcze oferowanych produktów ze wszystkich stron. Działanie to w sposób oczywisty utrudniało mu zapoznanie się z powyższą informacją o kraju pochodzenia. Powyższe zobrazowano przy pomocy fotografii wywieszek oraz etykiet umieszczonych na opakowaniach jednostkowych i zbiorczych, które stanowiły załącznik do protokołu kontroli. Decyzją z 30 czerwca 2020 r. Wojewódzki Lubelski Inspektor Inspekcji Handlowej w Bydgoszczy (dalej też: "organ I instancji’, "WIIH") wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 1 500 złotych z uwagi na niewłaściwe oznakowanie krajem pochodzenia 4 partii owoców i warzyw oferowanych w miejscu sprzedaży detalicznej. W odwołaniu od ww. decyzji Spółka zarzucała naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 8 w związku z art. 107 i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji polegające na braku dokładnego wskazania, w jaki sposób ustawione były zakwestionowane opakowania zbiorcze owoców i warzyw, co uniemożliwia weryfikację, czy poszukiwane informacje o kraju pochodzenia były rzeczywiście nienależycie wyeksponowane; naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 40a ust. 1 pkt 3 ustawy o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku poprzez jego zastosowanie i wymierzenie kary w sytuacji, gdy Spółka nie wprowadziła do obrotu artykułów o niewłaściwej jakości handlowej; art. 40a ust. 8 ww. ustawy poprzez wymierzenie kary niewspółmiernej i nieproporcjonalnej do charakteru i rozmiaru stwierdzonej nieprawidłowości oraz przesłanek wymiaru oraz art. 138 ust. 2 rozporządzenia nr 2017/625 w sprawie kontroli urzędowych poprzez zastosowanie nieproporcjonalnego środka prawnego w stosunku do wagi zarzucanego stronie naruszenia. Zaskarżoną decyzją z 20 października 2020 r., nr GI-BOL.pr-610-108/20 Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych działając na podstawie art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020, poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 40a ust. 6 i art. 40a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu (Dz. U. z 2019 r., poz. 935 ze zm.), w zw. z art. 6 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw (Dz.U. L 157 z 15.06.2011, str. 1 ze zm.), załącznikiem I rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) 2019/428 z dnia 12 lipca 2018 r. zmieniającym rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 543/2011 w zakresie norm handlowych w sektorze owoców i warzyw (Dz.U. L 75 z 19.03.2019, str. 1 ze zm.), art. 8 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwie Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. L 31 z 01.02.2002, str. 1, ze zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w Bydgoszczy. W uzasadnieniu odwołał się treści art. 74 w związku z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz. U. L. 347 z 20.12.2013, str. 671) i podkreślił, że owoce i warzywa, dla których ustanowiono normy handlowe mogą być wprowadzane do obrotu w Unii Europejskiej tylko jeżeli są zgodne z tymi normami. Ponadto, w przypadku gdy ma to znaczenie w odniesieniu do mających zastosowanie norm handlowych, produkty sektora owoców i warzyw, które mają zostać sprzedane konsumentowi jako produkty świeże, mogą być wprowadzane do obrotu tylko, jeżeli mają solidną i właściwą jakość handlową oraz jeżeli wskazano państwo pochodzenia (art. 76 ust. 1 rozporządzenia nr 1308/2013). Nawiązując do treści art. 76 ust. 2 i ust. 3 ww. rozporządzenia wskazał natomiast, że normy handlowe dla sektora owoców i warzyw mają zastosowanie do wszystkich etapów wprowadzania do obrotu, w tym przywozu i wywozu, i mogą dotyczyć jakości, klasyfikacji, masy, wielkości, pakowania, opakowań, przechowywania, transportu, prezentacji i działań marketingowych. Zaznaczył, że w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono nieprawidłowe oznakowanie polegające na braku czytelnej i łatwo dostępnej dla konsumenta informacji o państwie pochodzenia, co naruszało postanowienia art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 543/2011 i świadczyło o niespełnieniu wymagań jakości handlowej. W ocenie GIJHARS, prawidłowe oznakowanie w miejscu sprzedaży a w szczególności dostępność informacji o kraju pochodzenia, zgodne z przepisami prawa jest istotnym elementem świadczącym o właściwej jakości handlowej produktu, stanowiąc przy tym podstawę informacji konsumenckiej. Wprowadzanie do obrotu warzyw i owoców o właściwej jakości handlowej w zakresie oznakowania jest istotne dla konsumenta, gdyż w czasie zakupu chce on otrzymać produkt zgodny ze swoimi oczekiwaniami np. pochodzący z określonego kraju. Podkreślił również, że odpowiedzialność administracyjna związana z wprowadzaniem do obrotu artykułów rolno-spożywczych ma charakter obiektywny i jest niezależna od takich czynników jak umyślność, celowość czy świadomość naruszenia. Istotny jest sam fakt, że produkt został wprowadzony do obrotu. WSA oddalił skargę. Wskazał, że wbrew twierdzeniom strony, zebrana w aktach kontroli dokumentacja fotograficzna jednoznacznie wskazuje, że sposób ustawienia opakowań zbiorczych zakwestionowanych partii warzyw oferowanych do sprzedaży, zmuszał konsumentów do poszukiwania informacji o państwie pochodzenia. Zdjęcia opakowań, w których oferowane były warzywa oraz owoce prawidłowo wykonane zostały z perspektywy klienta. Fotografie te potwierdzają, że kartony ułożone były na półkach dłuższym bokiem w kierunku konsumenta, natomiast informacja o kraju pochodzenia zakwestionowanych warzyw była wskazana na krótszym boku opakowań niewidocznym dla konsumentów. Stosowana w sklepie praktyka układania opakowań z produktami sprzedawanymi luzem zmierza niewątpliwie do maksymalnego wykorzystania przestrzeni sprzedażowej. Opakowania siłą rzeczy przylegają do siebie dłuższą lub krótszą krawędzią, co niewątpliwie uniemożliwia swobodne odczytanie treści umieszczonych na bokach opakowania. Powyższe zaprzecza twierdzeniu skarżącej, że wykonanie zdjęcia z innej perspektywy uwidoczniłoby dostępność informacji o kraju pochodzenia produktu umieszczonego na opakowaniu zbiorczym. W okolicznościach niniejszej sprawy, informacja o pochodzeniu produktu znajdowała się na etykietach umieszczonych na opakowaniach zbiorczych zakwestionowanych owoców i warzyw, tym niemniej informacja ta nie była widoczna na pierwszy rzut oka konsumenta, a zatem nie błędne jest stanowisko skarżącej, że w zakresie jej ekspozycji nie doszło do naruszenia prawa. W skardze kasacyjnej strona zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie sprawy co do meritum, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie tradycyjnej bądź przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, bowiem strona nie zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj: a. art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ("COVID") oraz art. 45 § 1 Konstytucji RP poprzez ograniczenie skarżącej prawa do Sądu ze względu na nieuzasadnione skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, b. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo rażącego naruszenia przez GIJHARS art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego ("k.p.a.") w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. ze względu na utrzymanie w mocy decyzji GIJHARS mimo jej nienależytego uzasadnienia, co naruszyło zasadę zaufania obywateli do władzy publicznej, c. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo rażącego naruszenia przez GIJHARS art. 80 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. ze względu na błędną ocenę materiału dowodowego i uznanie przez GIJHARS, że udowodniona została niewłaściwa jakość handlowa owoców i warzyw wprowadzanych do obrotu przez skarżącą, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby oznaczenie kraju pochodzenia było błędne, nieczytelne, lub niezamieszczone w miejscu towarzyszącym kontrolowanym produktom, a zatem by doszło do naruszenia przepisów prawa żywnościowego, co uzasadniałoby nałożenie kary na L., d. art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi wobec błędnego przyjęcia, iż decyzja GIJHARS odpowiada prawu. II. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: a. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. ze względu na błędną wykładnię art. 40a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu ("UOROW") w zw. z art. 6 ust. 1 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw (543/2011/UE, "Rozporządzenie 543/2011") poprzez uznanie ustaleń GIJHARS za prawidłowe i w efekcie przyjęcie, iż L. wprowadził do obrotu owoce i warzywa nieodpowiadające jakości handlowej, a także uznanie, iż GIJHARS prawidłowo wymierzył skarżącej karę pieniężną pomimo, że L. nie wprowadził do obrotu artykułów nieodpowiadających wymaganiom jakości handlowej - wszelkie owoce i warzywa oferowane do sprzedaży były bowiem oznakowane krajem pochodzenia, informacja ta była prawdziwa (zgodna z dokumentacją handlową), oraz była zamieszczona na kartonach zbiorczych (a więc w sposób zgodny z przepisami) i była możliwa do łatwego odnalezienia przez dla przeciętnego konsumenta, b. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. ze względu na błędną wykładnię art. 40a ust. 8 w zw. z art. 40a ust. 10 UOROW poprzez uznanie, iż GIJHARS prawidłowo zastosował wskazane przepisy, czego efektem było utrzymanie w mocy decyzji GIJHARS wymierzającej L. karę niewspółmierną i nieproporcjonalną do charakteru i rozmiaru zarzucanego uchybienia, stopnia szkodliwości czynu, wartości produktów poddanych kontroli oraz dotychczasowej działalności L., podczas gdy stopień szkodliwości zarzucanego czynu był znikomy, zakres zarzucanego uchybienia był niewielki, co nawet gdyby uznać, że w sprawie doszło do naruszenia (z czym Skarżąca się nie zgadza) uzasadniało odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 40a ust. 10 UOROW (jak również w świetle art. 189 f k.p.a.), c. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. ze względu na błędną wykładnię art. 138 ust. 2 rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych nr 2017/625, poprzez utrzymanie przez WSA zastosowania nieproporcjonalnego środka prawnego (wymierzenie kary pieniężnej) w stosunku do wagi stwierdzonego przez GIJHARS naruszenia (gdyby uznać, że w ogóle do niego doszło), podczas gdy przy stosowaniu środków prawnych wymienionych w ww. przepisie GIJHARS winien kierować się zasadą proporcjonalności i wybrać najmniej dotkliwy środek prawny (na podstawie zarzuconego przepisu GIJHARS mógł przykładowo nakazać skarżącej zwiększenie częstotliwości własnych kontroli wewnętrznych w sklepie pod kątem prawidłowego eksponowania opakowań zbiorczych, zawierających informacje o kraju pochodzenia owoców i warzyw). Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jednak nieważności postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przewiduje, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracja taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, na co zasadnie wskazała skarżąca kasacyjnie w zarzucie sformułowanym w punkcie I. lit. a. petitum skargi kasacyjnej, wskazując na naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu poprzez pozbawienie jej możliwości przedstawienia na piśmie swojego stanowiska w sprawie z powodu naruszenia art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs⁴ ust. 2-3 u.COVID oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 19 lutego 2021 r. wydane zostało zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne (k. 56 akt sądowych), w którym powołując się na art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID, wyznaczono termin posiedzenia niejawnego na dzień 11 marca 2021 r. oraz skład orzekający w sprawie i wskazano, by odpis tego zarządzenia doręczyć stronom lub ich pełnomocnikom wraz z doręczeniem odpisu orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie. O wydaniu tego zarządzenia strony nie zostały zawiadomione przed terminem posiedzenia niejawnego, na którym zapadł wyrok. O skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne skarżąca dowiedziała się dopiero po wydaniu wyroku, z przesłanej przez Sąd korespondencji, w której oprócz wyroku Sąd doręczył także zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Zasadnie zatem zarzuciła skarżąca kasacyjnie, że w tej sprawie Sąd wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, o czym uprzednio nie zawiadomił stron, co pozbawiło ją możliwości wypowiedzenia się. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID bez uprzedniego powiadomienia strony o tym posiedzeniu należy ocenić jako postępowanie sądowe pozbawiające stronę przez Sąd możności obrony jej praw (por. m.in. wyroki NSA: z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1442/21; z 1 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 531/21; z 1 października 2024 r., sygn. akt II GSK 1881/21; z 28 października 2024 r., sygn. akt I OSK 1219/21 – te i następne orzeczenia publikowane na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. m.in. wyroki NSA: z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1142/21; z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21). Podkreślenia zaś wymaga, że w rozpoznawanej sprawie Sąd w ogóle strony nie powiadomił. Rozpoznawanie spraw na rozprawie jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego (art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.). Rozprawa jest zasadniczą fazą postępowania sądowoadministracyjnego, podczas której strony zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Na rozprawie strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków (art. 106 § 1 p.p.s.a.). Przywołane przepisy stanowią realizację przewidzianej w art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zasady jawności postępowania sądowego. Prawo do Sądu rozumiane formalnie oznacza gwarancję prawidłowego postępowania sądowego, tj. postępowania zapewniającego stronie dochodzenie ochrony jej praw, niezależnie od tego czy ostatecznie wydane zostanie przez sąd rozstrzygnięcie pozytywne czy negatywne dla strony. Strona powinna mieć zatem możliwość przedstawienia swoich racji przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego postępowanie, a swoje stanowisko może prezentować m.in. bezpośrednio przed Sądem na rozprawie (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4134/21). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do Sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego, to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21). W przypadkach określonych w przepisach szczególnych rozstrzygnięcie sprawy na posiedzeniu niejawnym, a nie na rozprawie, nie stanowi zatem naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Artykuł 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID stanowi taki właśnie przepis szczególny w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. (por. uchwałę NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, ONSAiWSA 2021/3/35). NSA nie kwestionuje zatem samej możliwości skierowania sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID stanowi wyjątek od ogólnej zasady jawności posiedzeń sądowych (art. 90 § 1 p.p.s.a.), dlatego musi odbywać się w warunkach zapewniających stronie gwarancje prawa do sądu, w tym przede wszystkim możność obrony swoich praw. Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno bowiem następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego. Za najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony (por. m.in. wyrok NSA z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21). Użyty przez ustawodawcę w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zwrot "jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw" ma otwarty charakter. W prawie do obrony w jawnym postępowaniu sądowym mieści się przede wszystkim prawo do bycia wysłuchanym przed sądem rozstrzygającym sprawę. W dotychczasowym orzecznictwie podkreśla się, że do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok NSA z 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1142/21). Nieważność postępowania uregulowana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi zatem wtedy, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (wyrok NSA z 9 listopada 2021 r. sygn. akt III FSK 2822/21). Spełnienie przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. może nastąpić także wówczas, gdy strona zostanie zawiadomiona o terminie posiedzenia, ale na skutek innych zaniechań Sądu I instancji nie będzie w stanie zająć stanowiska w sprawie (wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4864/21). W literaturze wskazuje się przy tym, że art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. powinien być rozumiany jako obejmujący również te sytuacje, kiedy strona jest pozbawiona możności obrony swych praw z przyczyn leżących w samym charakterze danego unormowania procesowego, ponieważ w przeciwnym wypadku może być pozbawiona należnej jej ochrony prawnej (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, LexisNexis 2011, teza 23 komentarza do art. 183 p.p.s.a.). Przewidziane w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) prawo do rzetelnego procesu sądowego byłoby jedynie iluzoryczne, gdyby nie gwarantowało stronom przynajmniej prawa do przedstawienia stanowiska mającego ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepisy art. 15zzs⁴ ust. 1 i 3 u.COVID nie przewidują rozpoznania skarg kasacyjnych na posiedzeniu niejawnym z mocy ustawy (jak np. na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. po spełnieniu określonych warunków), lecz na podstawie stosownego zarządzenia. Bez doręczenia tego zarządzenia strona nie może przewidywać, że jej sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne i nie znając terminu posiedzenia zostaje pozbawiona możliwości zaprezentowania swego stanowiska przed rozpoznaniem sprawy. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, wobec związania NSA granicami skargi kasacyjnej, strona nie ma możliwości formułowania dodatkowych podstaw kasacyjnych, może jednak przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych (art. 183 § 1 zd. 2 p.p.s.a.). Wymóg zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wprost przewidziano w art. 15zzs⁴ ust. 1 u.COVID, nie wskazano zaś go wyraźnie w treści art. 15zzs⁴ ust. 3 tej ustawy. Należy jednak uznać, że w art. 15zzs⁴ u.COVID zawarto kompleksową regulację dotyczącą rozpoznawania skarg kasacyjnych przez Naczelny Sąd Administracyjny w sytuacji kryzysowej, związanej z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Te szczególne rozwiązania dotyczące rozpoznawania skarg kasacyjnych przez NSA zawarto w trzech jednostkach redakcyjnych tego samego artykułu. Podczas dekodowania norm wynikających z przepisów, reguły wykładni systemowej nakazują zaś uwzględniać ich wzajemne relacje oraz miejsce w systemie (por. m.in. wyrok NSA z 1 lutego 2022 r., II GSK 531/21). Dlatego za zasadny uznać należy pogląd, że zarządzenie, o którym mowa w art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID, podlegało doręczeniu stronom - tak jak przewidywał to art. 15zzs⁴ ust. 1 u.COVID - z tą tylko różnicą, że przeprowadzenie posiedzenia niejawnego na podstawie zarządzenia przewidzianego art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID nie wymaga wyrażenia przez strony zgody. Ze wskazanych powyżej powodów należy podzielić pogląd, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem wydanym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID, zachowuje standardy ochrony prawa strony w sytuacji, gdy strony zostały zawiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia (por. np. wyroki NSA: z 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt I FSK 203/21; z 20 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 136/21; z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21; z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1220/21; z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1442/21; z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 1927/22; z 1 października 2024 r., II GSK 1881/21; z 28 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1219/21). W warunkach stanu epidemii, w jakich zostało wydane w niniejszej sprawie - na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID - przez Przewodniczącego Wydziału VI WSA w Warszawie zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego, prawo do obrony powinno było zostać zagwarantowane poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Ten wymóg nie został jednak spełniony. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem jednoznacznie, że wyżej wymienione zarządzenie z 19 lutego 2021 r. o wyznaczeniu, na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 u.COVID, terminu posiedzenia niejawnego na dzień 11 marca 2021 r. oraz wyznaczeniu składu orzekającego, zostało wysłane do stron i uczestników postępowania dopiero 15 marca 2021 r. (k. 59 akt sądowych), tj. po wydaniu wyroku w niniejszej sprawie. W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaszła nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie ze względu na wystąpienie przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wobec przyjęcia przez NSA, że zachodziła w tej sprawie nieważność postępowania sądowego, przedwczesne jest odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego uznając na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony ze względu na charakter stwierdzonego naruszenia prawa.