II GSK 1686/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku S. P. w L. o wyłączenie sędziego NSA Marcina Kamińskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej S. P. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2480/22 w sprawie ze skargi S. P. w L. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego postanawia: oddalić wniosek.

Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), zarządzeniem z 24 lipca 2025 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie wyznaczonej na 25 września 2025 r., sprawę o sygn. akt II GSK 1686/23. W sprawie został wyznaczony następujący skład orzekający: sędzia NSA Andrzej Skoczylas, sędzia NSA Marcin Kamiński, sędzia delegowany WSA Izabella Janson; sędzia zastępca - sędzia NSA Małgorzata Korycińska. S. P. w L. (dalej także: wnioskodawca, skarżący, Stowarzyszenie) pismem z 25 sierpnia 2025 r. wniosło o wyłączenie sędziego NSA Marcina Kamińskiego od rozpoznawania sprawy o sygn. akt II GSK 1686/23. Z uzasadnienia wniosku wynika, że organem statutowym uprawnionym do reprezentacji skarżącego jest prezes zarządu Stowarzyszenia. Funkcję tę pełni A. M., który orzekał (jako sprawozdawca oraz przewodniczący składu orzekającego) w Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji i Nauki, w sprawie, w której Obwinionym był prof. dr hab. Marcin Kamiński, zaś wydane przez ten skład orzeczenie z 28 września 2022 r. nie było zgodne z oczekiwaniami Obwinionego. W ocenie wnioskodawcy już sam ten fakt budzi uzasadnione obawy o zachowanie właściwego obiektywizmu przez sędziego "(...) bez konieczności uszczegóławiania tych obaw." Jako podstawę prawną wniosku powołano art. 20 § 1 w związku z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.). Sędzia NSA Marcin Kamiński, stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a., złożył wyjaśnienie, w którym potwierdził, że Prezes Zarządu strony skarżącej – prof. dr hab. A. M. uczestniczył jako Przewodniczący składu orzekającego (i sprawozdawca) w wydaniu orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji i Nauki z 28 września 2022 r., w sprawie w której był Obwinionym. Jednocześnie sędzia NSA Marcin Kamiński wyjaśnił, że wspomniane rozstrzygnięcie uwzględniło jedno z alternatywnych żądań odwołania, uchylając orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej ds. Nauczycieli Akademickich UJ (Komisji pierwszej instancji) oraz przekazując sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, ze względu na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, która była konsekwencją rażącego naruszenia prawa procesowego przez Komisję pierwszej instancji. W związku z tym sędzia NSA Marcin Kamiński nie zgodził się z twierdzeniem zawartym we wniosku o Jego wyłączenie, że orzeczenie z 28 września 2022 r. "nie było zgodne" z Jego oczekiwaniami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno na wniosek jak i z mocy prawa, jest gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w którym sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą (por. postanowienia NSA z: 25 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 608/12; 1 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1008/14). Istota przepisów o wyłączeniu sędziego polega na wyeliminowaniu przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Ustawodawca tak kształtuje instytucję wyłączenia sędziego, aby umożliwiała ona objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). Poza wypadkami wyłączenia z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje także na wniosek, jeżeli zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Na gruncie art. 19 p.p.s.a. podstawą wyłączenia sędziego są zarówno okoliczności wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, jak i wszelkie inne okoliczności o charakterze obiektywnym dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Przez okoliczności, o których mowa w powołanym art. 19 p.p.s.a. rozumieć należy zarówno te okoliczności związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak również inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste rozumieć należy relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej bądź gospodarczej. Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. związków sędziego z daną sprawą (por. postanowienie NSA z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 353/14). Przesłanka wyłączenia sędziego wymieniona w art. 19 p.p.s.a. ma charakter względny. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na sąd obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje. Sprawa, w której został złożony wniosek o wyłączenie sędziego NSA Marcina Kamińskiego dotyczy skargi kasacyjnej wniesionej przez S. P. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalającego skargę na postanowienie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego. We wniosku z 25 sierpnia 2025 r. skarżący powołał się na podstawę wyłączenia sędziego określoną w art. 19 p.p.s.a. Za okoliczność, o której mowa w powołanym przepisie wnioskodawca uznaje fakt, że sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie był uprzednio Obwinionym w postępowaniu dyscyplinarnym przed Komisją Dyscyplinarną przy Ministrze Edukacji i Nauki, a Prezes Zarządu skarżącego Stowarzyszenia pełnił funkcję Przewodniczącego składu tej Komisji i sprawozdawcy. W ocenie wnioskodawcy orzeczenie wydane w postępowaniu dyscyplinarnym "nie było zgodne z oczekiwaniami Obwinionego". Żądanie wyłączenia sędziego zasadza się więc na założeniu, że osobiste doświadczenia sędziego z postępowania dyscyplinarnego, mogą rzutować na sposób oceny rozpoznawanej sprawy i w konsekwencji wpłynąć na treść przyszłego rozstrzygnięcia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie art. 19 p.p.s.a., tego rodzaju powiązanie może być prawnie relewantne, jeżeli jego charakter, intensywność albo skutki mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. W takim przypadku należy ocenić, czy wystąpiła dolegliwość osobista, zależność służbowa, finansowa, trwały konflikt albo inna okoliczność mogąca rzutować na bezstronność sędziego. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a. na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, a więc okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. W tym ujęciu nie są miarodajne przypuszczenia, lecz konkretne, weryfikowalne okoliczności wskazujące na realne ryzyko stronniczości w sprawie. W uzasadnieniu wniosku jest akcentowany wcześniejszy kontakt między sędzią, który był Obwinionym w postępowaniu dyscyplinarnym a Prezesem Zarządu Stowarzyszenia, pełniącym funkcję Przewodniczącego składu orzekającego w Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji i Nauki. Sama taka koincydencja ról nie przesądza o konieczności wyłączenia, gdyż istotne są: treść i rezultat postępowania dyscyplinarnego, istnienie bądź brak osobistych napięć, zależności hierarchicznych lub interesów, a także związek tych okoliczności z bieżącą sprawą. S. nie wykazało, by wcześniejsze orzekanie przez A. M. w Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji i Nauki stworzyło sytuację mogącą rodzić niechęć sędziego NSA Marcina Kamińskiego do Prezesa Zarządu lub samego Stowarzyszenia. Nie podano żadnych faktów świadczących o osobistym konflikcie lub relacji zależności, które mogłyby rzutować na obecne orzekanie. Wniosek nie zawiera też argumentów, które łączyłyby postępowanie dyscyplinarne z przedmiotem tej sprawy w sposób wykraczający poza ogólne przypuszczenia. Tego rodzaju ogólne sugestie, nieuwzględniające konkretnych i aktualnych okoliczności mogących oddziaływać na rozstrzygnięcie, nie spełniają wymogu uprawdopodobnienia istnienia przyczyny wyłączenia (por. postanowienie NSA z 6 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 86/12). Z wyjaśnienia złożonego przez sędziego NSA Marcina Kamińskiego wynika, że orzeczenie Komisji nie nakładało na niego sankcji, przeciwnie - rozstrzygnięcie Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji i Nauki okazało się dla Niego korzystne w tym sensie, że doprowadziło do uchylenia orzeczenia Komisji pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, ze względu na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Stowarzyszenie nie przedstawiło też żadnych okoliczności świadczących o tym, że między Prezesem Zarządu skarżącego a sędzią NSA Marcinem Kamińskim istniał spór przekładający się na trwające postępowanie. Ponadto nie wykazano, aby między tymi osobami zachodziła relacja wykraczająca poza zwykłe role procesowe pełnione w odrębnych postępowaniach, ani aby w sprawie dyscyplinarnej zapadło rozstrzygnięcie dolegliwe dla sędziego w znaczeniu mogącym generować osobisty konflikt. Wnioskodawca nie uprawdopodobnił istnienia pozaprawnych relacji, jednostronnych zależności, wypowiedzi lub działań mogących świadczyć o uprzedzeniu sędziego NSA Marcina Kamińskiego wobec Prezesa Zarządu Stowarzyszenia, ani tym bardziej osobistego interesu sędziego w rozstrzygnięciu sprawy w określony sposób. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił w swojej ocenie zarówno aspekt subiektywny (oświadczenie sędziego), jak i obiektywny (całokształt znanych faktów w sprawie) i uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w tej sprawie sędziego NSA Marcina Kamińskiego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., oddalił wniosek