II GSK 165/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 659/23 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz P. M. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 659/23, po rozpoznaniu skargi P. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Prezes NFZ pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia przez niego kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej udzielonej w dniach [...]-[...] [...] 2020 r. w kwocie 2.827,58 zł z tytułu pobytu w Szpitalu [...] w W., jako osobie nieuprawnionej do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Organ ustalił, że z informacji zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (CWU) wynika, że skarżący był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik od [...] listopada 2019 r. do [...] lutego 2020 r., a następnie dopiero od [...] lipca 2020 r. za pośrednictwem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Inspektoratu w Z. z dnia [...] września 2021 r. znak: [...] ustalono, że P. M. w okresie od [...] września 2020 r. do [...] lipca 2020 r. nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z jakiegokolwiek tytułu do ubezpieczenia oraz nie pobierał zasiłków przyznanych na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym. W trakcie prowadzonego postępowania w dniu [...] grudnia 2021 r. skarżący przedłożył pismo KRUS Oddziału Regionalnego w B. Placówki Terenowej w W. z [...] lipca 2020 r. w sprawie zgłoszenia w dniu [...] lipca 2020 r. do ubezpieczenia zdrowotnego, zaświadczenie dotyczące daty powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z [...] lipca 2020 r. oraz decyzję o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników [...] z [...] lipca 2020 r. Ponadto, w dniu [...] grudnia 2021 r. do [...] OW NFZ wpłynęło pismo skarżącego, w którym wskazał, że od [...] lipca 2020 r. spełniał warunki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako domownik, przy czym do pisma zostało dołączone zaświadczenie, znak sprawy: [...], z [...] lipca 2020 r. dotyczące powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego ze wskazaniem, iż w dniu [...] lipca 2020 r. skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Mając na uwadze powyższe, [...] OW NFZ skierował do KRUS wniosek o udzielenie informacji, od kiedy skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i uzyskał informację, że został on zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia [...] lipca 2020 r. Ponadto KRUS poinformował, iż zostało wydane zaświadczenie dotyczące daty powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego potwierdzające, że P. M. w okresie od [...] lipca 2020 r. do [...] lipca 2020 r. spełniał warunki do zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżący zakwestionował podstawy prawne do nałożenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w okresie [...]-[...] lipca 2020 roku, jak również prawidłowość naliczenia przez NFZ przedmiotowych kosztów na kwotę 2.827,58 zł, powołując się na fakturę VAT nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r., skorygowaną fakturą nr [...] z [...] września 2020 r. Skarżący wyjaśnił, że spełniał warunki do zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w okresie [...]-[...] lipca 2020 r., składki na ubezpieczenie zdrowotne naliczane były za okres 07/2020-09/2020, a decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Prezes KRUS stwierdził podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składek od [...] lipca 2020 r. Prezes NFZ decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. stwierdził obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonej skarżącemu. Organ wskazał, że skarżący potwierdził w Szpitalu [...] w W. swoje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w dniach [...]-[...] lipca 2020 r. poprzez okazanie zaświadczenia dotyczącego daty powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z dnia [...] lipca 2020 r. wystawione przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Wobec posłużenia się ww. zaświadczeniem przez skarżącego, NFZ sfinansował świadczenia opieki zdrowotnej udzielone w ww. dniach w łącznej kwocie 2 827,58 zł, jednak w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący w tych dniach nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, bowiem został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego od [...] lipca 2020 r. Jednocześnie, ww. nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 67 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, gdyż od dnia ustania jego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego w dniu [...] lutego 2020 r. do dnia udzielania świadczeń, minęło ponad 30 dni. Skarżący nie skorzystał z możliwości tzw. wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, a przedstawione wyjaśnienia oraz dołączone dokumenty nie potwierdzają jego prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w dniach [...]-[...] lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 14 lipca 2022r. sygn. akt II SA/Bk 218/22 uwzględnił skargę skarżącego na powyższe rozstrzygnięcie i uchylił zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie administracyjne. Na skutek skargi kasacyjnej Prezesa NFZ, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1768/22 uchylił ww. wyrok z dnia 14 lipca 2022r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie NSA analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz akt sprawy administracyjnej prowadzi do wniosku, że o ile nie ulega wątpliwości, że skarżący spełniał warunki do objęcia z mocy ustawy ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia [...] lipca 2020 r. jako domownik rolnika w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (a więc podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. z dnia 2022.12.09, Dz.U. z 2022 poz. 2561 z późn. zm., dalej: "u.ś.o.z."), o tyle wbrew ocenie sądu pierwszej instancji brak było podstaw do przyjęcia, że składka na ubezpieczenie zdrowotne została opłacona przez skarżącego za sporny okres (miesiąc lipiec 2020 r.). W konsekwencji pozbawiona zasadności okazała się teza, że skarżony organ nie wyjaśnił i nie rozważył w tym zakresie stanu faktycznego sprawy, a zebrany materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że w treści pisma KRUS z dnia [...] lipca 2020 r. stwierdzono jedynie, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego [...] lipca 2020 r., a wysokość składek ubezpieczeniowych za okres lipiec - wrzesień 2020 r. wynosi 33 zł. Z dokumentu tego, jak również z innych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, nie wynika jednak, że wymagana składka na ubezpieczenie zdrowotne (w tym przede wszystkim za miesiąc lipiec 2020 r., w związku z udzieleniem świadczenia opieki zdrowotnej w dniach [...] i [...] lipca 2020 r.) została opłacona w terminie. Ponownie rozpoznając skargę skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał ją za zasadną i uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego za pośrednictwem KRUS jako domownik rolnika w terminie 30 dni od dnia udzielenia mu świadczenia, a więc doszło do spełnienia pierwszego warunku zastosowania art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. Na obecnym etapie rozpoznania sprawy do zbadania pozostała zatem druga przesłanka, tj. okoliczność opłacenia w terminie wymaganej składki na ubezpieczenie zdrowotne. WSA zauważył, iż wprawdzie NSA uznał, że złożone na rozprawie w dniu 14 lipca 2022 r. dowody z dokumentów w postaci wydruku z informacji KRUS w sprawie łącznej kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz potwierdzenie opłacenia w dniu [...] sierpnia 2020 r. składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 33 zł nie dowodzą, że wymagana składka zdrowotna została w terminie opłacona za skarżącego, tym niemniej zauważenia wymaga, że organ prowadzący kontrolowane postępowanie powyższej okoliczności w ogóle - nie badał. Jak wynika z akt administracyjnych, Prezes NFZ nie tylko nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w zakresie terminowości uiszczenia składki zdrowotnej przez skarżącego, ale też w ogóle nie odniósł się w ramach prowadzonego postępowania do kwestii ewentualnego zaistnienia przesłanek z art. 50 ust. 18a ustawy w zakresie dopełnienia obowiązku w terminie 30 dni o dnia udzielenia świadczenia. Organ poprzestał wyłącznie na przywołaniu argumentacji o braku zastosowania ww. przepisu w sprawie, z uwagi na fakt, że skarżący w terminie 30 dni od dnia poinformowania przez organ o wszczęciu postępowania nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku, mimo pouczenia o możliwości skorzystania z możliwości wstecznego zgłoszenia. W ocenie WSA, ustalenie zatem, czy opłacenie składki zdrowotnej przez skarżącego nastąpiło w terminie jest okolicznością kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ale to nie sąd, a organ prowadzący kontrolowane postępowanie zobowiązany jest - tę okoliczność ustalić. Jak wynika bowiem z art. 50 ust. 18 zd. 3 u.ś.o.z., do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ zobowiązany jest podjąć wszelkie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpująco zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy, dokonując rzetelnej i przede wszystkim obiektywnej oceny okoliczności sprawy, w nawiązaniu do norm prawa materialnego, znajdujących w sprawie zastosowanie. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skoro organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, w szczególności nie rozważył właściwie możliwości zastosowania instytucji z art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., to pomimo, że pierwszy warunek skutecznego zgłoszenia wstecznego został przez skarżącego - spełniony (fakt przesądzony przez NSA), to zaskarżona decyzja musiała podlegać uchyleniu, jako wydana co najmniej przedwcześnie. Rozpatrując ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wytyczne zawarte nie tylko w niniejszym wyroku, lecz również wskazania wynikające z wyroku NSA i uzupełni materiał dowodowy w celu jednoznacznego ustalenia, czy składka na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego za sporny okres (lipiec 2020r.) została uiszczona w terminie, tj. do 15 dnia następnego miesiąca zgodnie z art. 87 ust. 1 u.ś.o.z. Wyniki tych czynności powinny znaleźć odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym, a następnie być przedmiotem analizy przy podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie i zostać przedstawione w motywach wydanej ponownie decyzji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a."), poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku naruszenia przez organ przepisów postępowania, dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego - w szczególności poprzez niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy, dokonanie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, podczas gdy decyzja została wydana w oparciu o należycie przeprowadzone postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia spełnienia przesłanek określonych w przepisach prawa materialnego znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, w którym zgromadzono wyczerpujący materiał dowodowy, a także w oparciu o prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne - w szczególności mając na uwadze brak materiału dowodowego potwierdzającego opłacenie przez skarżącego składki zdrowotnej za miesiąc lipiec 2020 w terminie, jak również nieprzedłożenie takich dowodów na rozprawie w dniu 19 października 2023 r., zaś ocena postępowania przez Sąd została dokonana w sposób błędny, niezgodny ze stanem faktycznym sprawy i zgromadzonym przez organ materiałem dowodowym; b) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm., dalej jako: "k.p.c.") poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodu w postaci potwierdzenia wpłaty przedstawionego przez Skarżącego na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. polegającej na uznaniu, iż przedłożenie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku przez Skarżącego, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, po raz kolejny potwierdzenia opłaty z [...] sierpnia 2020 r. określonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. akt. 1768/22 jako przeciwdowód faktu opłacenia składki w terminie przez skarżącego, nie świadczy o fakcie niedysponowania przez skarżącego żadnym innym dowodem, który miałby potwierdzać dokonanie zapłaty składki w terminie - a w konsekwencji, że nie świadczy to o braku dowodów na opłacenie składki w terminie; - co doprowadziło to do wydania nieprawidłowego wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie odmiennej oceny prawnej niż wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2023 r., wydanym w sprawie pod sygn. akt II GSK 1768/22, w zakresie spełnienia przesłanek umożliwiających zastosowanie art. 50 ust. 18a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. z dnia 2022.12.09, Dz.U. z 2022 poz. 2561 z późn. zm., dalej: "u.ś.o.z."), co doprowadziło to do wydania nieprawidłowego wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 190 p.p.s.a. i art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z. poprzez niezastosowanie się do wykładni i wytycznych wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2023 r., wydanym w sprawie pod sygn. akt II GSK 1768/22 i ponowne uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ; - mimo niedokonania nowych, innych ustaleń faktycznych w sprawie, w szczególności mimo przedłożenia przez Skarżącego na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. tych samych dowodów na potwierdzenie opłacenia składki zdrowotnej w terminie, co w uchylonym przez NSA wyroku WSA w Białymstoku z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt. II SA/Bk 218/22 - co świadczy o braku możliwości podważenia przez Skarżącego ustaleń stanu faktycznego w zakresie nieopłacenia składki zdrowotnej w terminie oraz o tym, że sprawa została należycie wyjaśniona; - co do wykładni art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z., gdyż mimo niewykazania faktu opłacenia składki zdrowotnej przez Skarżącego w terminie, Sąd 1 instancji nie stwierdził, że brak realizacji tego warunku stanowi przeszkodę do przyjęcia, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego został dopełniony z mocą wsteczną - a w konsekwencji, że skarga powinna zostać oddalona w całości, co skutkowało wydaniem nieprawidłowego wyroku, niezgodnego z wykładnią i wytycznymi orzekającego kasacyjnie Naczelnego Sądu Administracyjnego, e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c. p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z uwagi na stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ norm prawa procesowego, które miały wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, podczas gdy Organ nie naruszył przepisów postępowania w sposób, który miałby wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a zatem decyzja powinna zostać utrzymana w mocy w całości; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że mimo niewykazania faktu opłacenia składki zdrowotnej przez Skarżącego w terminie, brak realizacji tego warunku nie stanowi przeszkody do przyjęcia, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego został dopełniony z mocą wsteczną, co powinno skutkować oddaleniem skargi w całości. W oparciu o tak skonstruowane zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie i oddalenie skargi w całości na podstawie art. 188 p.p.s.a., a także zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, ewentualnie, w razie uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Jednocześnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy na podstawie art 176 § 2 p.p.s.a. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie - potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi i w związku z tym istnieje konieczność łącznego ich rozpatrzenia. Oceniając w pierwszym rzędzie zarzuty naruszenia art. 190 p.p.s.a w kontekście uprzednio wydanego prawomocnego wyroku (pkt I lit. d petitum skargi kasacyjnej), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę nie uchybił temu przepisowi. Zgodnie z jego treścią sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie naruszył zapatrywań prawnych Sądu drugiej instancji, które płynęły z wyroku o sygn. akt II GSK 1768/22. Zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku przesądził trzy, istotne dla rozpoznawanej sprawy - kwestie. Po pierwsze, stwierdził, że jakkolwiek zasadą jest, że osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego (art. 67 ust. 2 u.ś.o.z.), to jednak przepisy szczególne przewidują od tej zasady wyjątki polegające na rozszerzeniu prawa do świadczeń na okresy, które nie zostały objęte zgłoszeniem prospektywnym (np. art. 67 ust. 6 ustawy). Do zasadniczych wyjątków w tym zakresie, zdaniem NSA należy m.in. regulacja wynikająca z art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z., która pozwala na powiązanie momentu nabycia prawa do świadczeń za okres wsteczny z następczym dokonaniem zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz opłacaniem składki ubezpieczeniowej w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji administracyjnej ustalającej obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Po drugie, NSA przesądził, że skarżący spełniał warunki do objęcia z mocy ustawy ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia [...] lipca 2020 r. jako domownik rolnika w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ś.o.z. i został zgłoszony do tego ubezpieczenia za pośrednictwem KRUS w dniu [...] lipca 2020 r., a więc w wymaganym terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia ([...]-[...] lipca 2020 r.). Zatem warunek zastosowania przepisu art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z. został w niniejszej sprawie - spełniony. Po trzecie, NSA uznał, że skarżący nie wykazał skutecznie realizacji warunku drugiego zgłoszenia wstecznego, a więc opłacenia w terminie wymaganej składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc lipiec 2020 r. W ocenie NSA dopuszczone na rozprawie w dniu 14 lipca 2022r. dowody z dokumentów w postaci wydruku z informacji KRUS w sprawie łącznej kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz potwierdzenia opłacenia w dniu [...] sierpnia 2020 r. składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 33 zł nie tylko nie dowodzą, że wymagana składka zdrowotna została w terminie opłacona za skarżącego, lecz stanowią przeciwdowód twierdzeń skarżącego. Z powyższej informacji wynika bowiem, że została ona skierowana do ojca skarżącego – R. M. jako ubezpieczonego rolnika, wskazując że należna od niego kwota składki ubezpieczeniowej wynosi 33 zł. Również treść potwierdzenia opłacenia powyższej składki wskazuje, zdaniem NSA, że jedynym zleceniodawcą składki z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego jest ojciec skarżącego, a nie sam skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku ponownie rozpoznając sprawę i biorąc pod uwagę wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sposób obszerny i wnikliwy wskazał na zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego ocenę dokonaną przez organy. Sąd ten w konkluzji stwierdził, iż Prezes NFZ jako organ prowadzący przedmiotowe postępowanie ma obowiązek ustalić, czy składka na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego za sporny okres (lipiec 2020 r.) została uiszczona w terminie. Wprawdzie treść potwierdzenia opłacenia powyższej składki wskazuje, że zleceniodawcą składki z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego jest ojciec skarżącego, a nie sam skarżący, tym niemniej - jak słusznie stwierdził WSA - nie można stracić z pola widzenia zasady, że składkę na ubezpieczenie za ubezpieczonego domownika płaci - rolnik. Sąd pierwszej instancji trafnie zwrócił uwagę na przedstawione na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. dokumenty w postaci zaświadczeń KRUS z dnia [...] lipca 2023 r. (k. 193 i 194). Z zaświadczenia nr [...] wynika, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od [...] lipca 2020 r. do nadal, a konto płatnika nie wykazuje zadłużenia w ewidencji KRUS. Z kolei zaświadczenie KRUS nr [...] wprost wskazuje, że skarżący został zgłoszony w oddziale NFZ od [...] lipca 2020 r. jako domownik, płatnikiem składek jest R. M., a z powyższego tytułu opłacono należne składki za okres: od [...] lipca 2020r. do [...] września 2023 r. Wbrew zatem twierdzeniom kasatora, nie można uznać, iż skarżący nie przedłożył żadnego innego dowodu potwierdzającego dokonanie zapłaty tytułem składki zdrowotnej za sporny okres w terminie, poza potwierdzeniem opłacenia w dniu [...] sierpnia 2020 r. składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 33 złotych. Należy również zauważyć, iż rolnik zgłaszając wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników domownika, na druku oświadczenia KRUS UD-5 jest informowany, iż "Nieopłacenie składki w terminie jest traktowane jak odstąpienie od ubezpieczenia na wniosek, chyba że przed upływem terminu płatności składki rolnik złożył podanie o jego odroczenie albo udowodni, że nieopłacenie składki w ustawowym terminie było skutkiem siły wyższej, tj. działania, zdarzenia zewnętrznego (leżącego poza osobą zobowiązaną), niemożliwego do przewidzenia wobec małego stopnia prawdopodobieństwa jego pojawienia się w określonej sytuacji i niemożliwego do zapobieżenia jego szkodliwym następstwom". Jeżeli zatem nieopłacenie składki w terminie jest traktowane przez KRUS jako odstąpienie od ubezpieczenia na wniosek rolnika, to wydaje się, iż gdyby skarżący nie miał opłaconych składek za sporny okres, to KRUS nie mógłby wydać zaświadczenia o opłaceniu składki za okres: od 2020-07-[...] do 2023-09-[...]. Z kolei, w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Odesłanie to oznacza, że odpowiednie zastosowanie mają art. 227, art. 228 § 2, art. 231, art. 233–245 i art. 248-257 k.p.c. Zgodnie z art. 243² k.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. W związku ze złożeniem do akt przedłożonych pism, stały się one materiałem sprawy bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnego postanowienia. Należy podkreślić, że przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2016 r., II OSK 1592/14; wyrok NSA z dnia 25 października 2015 r., I OSK 300/14; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., II FSK 1306/08, LEX nr 558886). Mając powyższe na uwadze, za pozbawione podstaw należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organ, w realiach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji słusznie zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, bowiem ten nie wykazał w sposób jednoznaczny, że skarżący nie opłacił składki zdrowotnej w terminie. Niewątpliwie okoliczności wskazane przez Sąd pierwszej instancji organ powinien wyjaśnić w ponownym postępowaniu, a skoro tego dotychczas nie uczynił to naruszył wskazane przez WSA przepisy postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego też konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Podobnie należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 50 ust. 18a w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z. Obowiązkiem organów, wydających decyzję było bowiem właściwie rozważenie możliwości zastosowania instytucji z art. 50 ust. 18a u.ś.o.z. w sytuacji kiedy zostało przesądzone poprzednio wydanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego za pośrednictwem KRUS jako domownik rolnika w terminie 30 dni od dnia udzielenia mu świadczenia, a więc doszło do spełnienia pierwszego warunku zastosowania art. 50 ust. 18a ww. ustawy. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej, uznał przedstawione w niej zarzuty za nieusprawiedliwione i z tego względu, na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz płatnika 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu przed WSA.