II GSK 1511/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 września 2018 r. sygn. akt III SA/Po 334/18 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 marca 2018 r. nr 3001-IOA.4246.262.2017.AG w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 18 września 2018 r., sygn. akt III SA/Po 334/18 oddalił skargę M. S.na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 marca 2018r. nr 3001-IOA.4246.262.2017.AG w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca zaskarżając powyższe orzeczenie w całości, w trybie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. 89 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2061 ze zm., dalej: u.g.h.), przez jego błędną wykładnię oraz jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że powołany przepis znajduje zastosowanie do stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej sprawie, tj. że skarżącą M. S.można uznać za osobę "urządzającą gry na automatach" w rozumieniu powołanej ustawy mimo, iż swoim zachowaniem nie wyczerpała przesłanek koniecznych do przypisania jej ww. statusu a zatem nie jest adresatem normy z art. 89 ust 1 pkt 2 ww. ustawy. W oparciu o powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie z 10 maja 2016 r., wymierzającej skarżącej karę pieniężną w wys. 48.000 zł., oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów według norm przepisanych. Jednocześnie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty mające wskazywać na zasadność zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA - w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa: COVID-19) sprawę skierowano na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec zgłoszonego wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i wobec wydanego w sprawie zarządzenia o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na wstępie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przytoczone regulacje należy traktować jako "szczególne" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. W niniejszej sprawie należało mieć też na uwadze ograniczone możliwości przeprowadzenia rozpraw we wszystkich sprawach przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (por. wyrok NSA z 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3743/21 i uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże). Z tych względów skład orzekający NSA uznał rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawny za dopuszczalne i celowe. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania - z przyczyn enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu - która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do poszukiwania czy też modyfikowania, niejako w zastępstwie skarżącej kasacyjnie, podstaw kasacyjnych. Zatem każdy zarzut przedstawiony w skardze kasacyjnej powinien być uzasadniony w taki sposób, aby z treści uzasadnienia podstaw kasacyjnych w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, z jakich przyczyn skarżący zarzuca sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa procesowego lub materialnego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zatem przedstawiać argumenty mające na celu wykazanie słuszności podstaw kasacyjnych, a więc zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych, w tym jasno i precyzyjne odnosić się do realiów konkretnej sprawy mających istotne znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA: z 25 lutego 2020 r., II GSK 2769/17, z 5 października 2021 r., II GSK 824/21, 14 czerwca 2019 r., I GSK 1444/18 – dostępne na https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Podnieść też trzeba, że zarzuty kasacyjne powinny być skierowane przeciwko przyjętej w kwestionowanym skargą kasacyjną wyroku podstawie prawnej lub faktycznej. Tą stanowią, w pierwszej kolejności, przepisy regulujące działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a więc te z nich, które zostały przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku lub które zostały pominięte choć powinny być przywołane. W dalszej kolejności skarga kasacyjna winna przedstawiać przepisy prawa administracyjnego. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie, został sformułowany tylko zarzut naruszenia prawa materialnego, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy przyjęty do jej rozpoznania przez WSA nie został zakwestionowany i tym samym stanowi podstawę do oceny prawidłowości zastosowanych w sprawie norm materialnoprawnych. Zarzut kasacyjny, dotyczący błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., polegającej na bezzasadnym przyjęciu, iż skarżącą można uznać za urządzającą gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu, wyżej wskazanego przepisu u.g.h. - nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec tak sformułowanego zarzutu rozważyć trzeba, w jakiej postaci skarga kasacyjna zarzuca naruszenie tego przepisu. Skarga kasacyjna może bowiem oprzeć się na zarzucie błędnej wykładni prawa, błędnym jego zastosowaniu albo na obu tych postaciach naruszenia jednocześnie. Błędna wykładnia prawa opiera się na założeniu, że wskazany w skardze kasacyjnej przepis prawa ma w sprawie zastosowanie, jednakże został mylnie zrozumiany przez Sąd pierwszej instancji, czy to sprzecznie z zasadami logicznego rozumowania, czy też niezgodnie z intencją jaka przyświecała ustawodawcy przy redagowaniu danego przepisu. Wówczas skarga kasacyjna, stosownie do art. 176 p.p.s.a., powinna uzasadnić, na czym polegało niewłaściwe zrozumienie treści tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni wymaga bowiem przeprowadzenia wywodu prawnego na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, uzasadnieniem jest wyjaśnienie dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego wyroku przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis powinien być w sprawie zastosowany (por. postanowienia NSA: II GSK 868/19 z 26 lutego 2021 r., II GSK 840/09 z 14 września 2010 r. https://cbois.nsa.gov.pl/). Naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie może przybrać formę wadliwego wyboru normy prawnej w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego (błąd w subsumpcji). W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie spełnia wymogów prawidłowego sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Brak uzasadnienia tak sformułowanego zarzutu kasacyjnego, a więc i argumentacji mającej wykazać zasadność tego zarzutu, stanowi istotną wadę konstrukcyjną skargi kasacyjnej, która nie może być usunięta przez Sąd kasacyjny w drodze dedukcji czy przypuszczenia, na czym to naruszenie mogło polegać. W kwestii wykładni podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia trzeba zauważyć, że - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - Sąd pierwszej instancji wskazał, na konieczność szerokiego zakresu definicji "urządzającego gry", (co bezpośrednio wynika z umowy najmu lokalu) tj. skarżąca miała zapewnić odpowiednie warunki do uruchomienia automatów, obsługiwała sporne automaty poprzez dopuszczanie do nich klientów lokalu, dostarczanie energii elektrycznej itd. Była zobowiązana m. in. do ochrony urządzeń przed uszkodzeniem czy dewastacją, do umożliwienia dostępu do urządzeń pracownikom wskazanym przez najemcę, do informowania o spostrzeżonych utrudnieniach czy zakłóceniach w pracy urządzeń itd. Czynsz był uzależniony od faktu eksploatacji urządzeń elektronicznych (wynosił on 1500 zł kwartalnie). Udział dysponenta lokalem nie ograniczał się wobec tego jedynie do wynajęcia powierzchni pod sporne urządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że w skardze kasacyjnej nie jest kwestionowane, że "urządzający gry" jest pojęciem szerokim i obejmuje szereg czynności z wiązanych z obsługą automatu nie mniej jednak w stawianym zarzucie upatrywane jest błędne uznanie skarżącej jako urządzającego gry w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Sposób sformułowania zarzutu błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. - polegającej na bezzasadnym przyjęciu, że skarżąca jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. - pozwala uznać, że w istocie kwestionowane jest zastosowanie wskazanego przepisu. Jak już zauważono, WSA oceniając zasadność zastosowania w sprawie analizowanego przepisu, nie oparł się wyłącznie na fakcie zawarcia umowy najmu powierzchni lokalu i z faktu tego nie wywodził przesłanki uznania skarżącej za urządzającego gry hazardowe, lecz przeanalizował również obowiązki i prawa stron tej umowy, dochodząc do zasadnego wniosku, że skarżąca jako wynajmujący podejmowała szereg czynności wykraczających poza typowe obowiązki wynajmującego. Jej obowiązki wykraczały poza reguły dotyczące najmu powierzchni i pozostawały w związku z faktyczną pieczą nad urządzeniami. Dlatego też sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca była podmiotem współpracującym, co najmniej współorganizującym gry, podejmując czynności i przyjmując obowiązki pozostające w związku z działalnością obejmującą urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, a wykraczające poza zwykłe obowiązki strony umowy najmu. Powyższy zakres, jak i odpowiedzialność skarżącej za zapewnienie prawidłowego działania automatu i ich ochronę przesądzają o tym, że była ona urządzającym gry na stwierdzonych automatach. Z tych względów analizowany zarzut kasacyjny Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał jako zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego. Rozpoznając tak zidentyfikowany zarzut kasacyjny podnieść trzeba, co już podkreślono na wstępie uzasadnienia, że skarga kasacyjna nie zakwestionowała skutecznie poczynionych w sprawie przez organy i zaaprobowanych przez WSA ustaleń faktycznych. Ma to tę konsekwencję, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne są wiążące w procesie subsumpcji normy materialnoprawnej i stanowią one podstawę oceny prawidłowości jej zastosowania. W świetle tych ustaleń za prawidłowy uznać należy pogląd, że skarżąca kasacyjnie jest podmiotem urządzającym gry hazardowe i ma do niej zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma ramowa umowa najmu części powierzchni z dnia 1 września 2015 r. Treść tej umowy popiera powyższe ustalenia. Jak wynika z treści umowy czynności skarżącej zdecydowanie wykraczały poza obowiązki wynajmującego. Skarżąca była zatem podmiotem współpracującym, co najmniej współorganizującym gry, podejmując czynności i przyjmując obowiązki pozostające w związku z działalnością obejmującą urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, a wykraczające poza zwykłe obowiązki strony umowy najmu. Skarżąca udostępniała w swoim lokalu graczom przedmiotowe automaty celem rozgrywania gier i czyniła to za opłatą, za co jak wynika z materiału dowodowego (umowy) pobierała od najemcy "wynagrodzenie" nazwane w umowie czynszem najmu w kwocie 1500 zł netto, co warte podkreślenia - tylko w okresie eksploatacji urządzeń (§ 3). Powyższe wskazuje na to, że czynsz ten był uzależniony stricte od tego, czy automaty będą funkcjonowały w lokalu czy też nie. Podkreślenia wymaga, że skarżąca jako wynajmujący nie tylko miała zapewnić energię elektryczną dla postanowionego automatu, ale również umożliwić swobodny do nich dostęp - w § 2 pkt 1, 4 i 5 umowy. Ponadto jak wynika z § 2 pkt 2, zobowiązała się że będzie chroniła urządzenia elektroniczne przed uszkodzeniem czy dewastacją, a o wszelkich utrudnieniach zakłóceniach w urządzeniach elektronicznych w tym ingerencji osób trzecich niezwłocznie poinformuje Najemcę (§ 2 pkt 6). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie te czynności i działania stanowiące zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych uzasadniały, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, uznanie, że skarżąca dokonywała czynności polegających na "urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry", była zatem urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - pozbawiona usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018 r. poz. 256). Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Na koniec wyjaśnienia wymaga, że uzasadnienie sporządzono z uwzględnieniem art. 193, zdanie drugie p.p.s.a. Przepis ten - wyłączając przy rozstrzygnięciach oddalających skargę kasacyjną odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. - umożliwia odstąpienie od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy i ograniczenie uzasadnienia tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.