II GSK 1498/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Urszula Wilk Protokolant Iwona Rzucidło-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 42/15 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgłoszenia wynalazku w części dotyczącej "blok transportowy nożycowy" 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz Z. S. kwotę 1200 (tysiąc dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 14 października 2015 r. oddalił skargę Z. S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgłoszenia wynalazku. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Skarżący w dniu 31 stycznia 2005 r. zgłosił do ochrony wynalazek pt.: "B. t.", nr [...]. Przy piśmie z dnia 22 czerwca 2012 r. wycofał żądanie udzielenia patentu na wynalazek, nadsyłając nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony, z którego wyeliminowana została część dotycząca bloku transportowego nożycowego (zastrzeżenie nr 2, wersji z 18 stycznia 2012 r.). Organ w związku z tym decyzją z 11 września 2012 r., uznał część zgłoszenia wynalazku za bezprzedmiotową i umorzył postępowanie w sprawie zgłoszenia wynalazku, oznaczonego nr [...]. Urząd Patentowy, objętą skargą decyzją z [...] kwietnia 2013 r., wydaną wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zgłoszenia, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. Organ stwierdził, że wskazany przez zgłaszającego zwrot z ostatniego zdania zawiadomienia skierowanego do strony od organu, które w ocenie skarżącego wymuszało na nim wycofanie udzielenia patentu na wynalazek, stanowił jedynie fragment informacji o tym jaki może być dalszy tok postępowania oraz podpowiedź o różnych możliwościach rozwiązania problemu. Uznał, że ekspert prowadzący sprawę w żaden sposób nie wymuszał na zgłaszającym ograniczenia zakresu żądanej ochrony. Organ stwierdzając, że zgłaszający we wniosku wypowiedział się merytorycznie na temat amerykańskiego opisu patentowego nr [...], przeprowadził dodatkowe badania pod tym kątem. W wyniku ponownego badania stanu techniki Urząd stwierdził, że tego typu urządzenie z nożycowym układem dźwigni, w którym siłownik hydrauliczny umieszczony jest w osi rozwieranego układu znany jest na przykład z amerykańskiego opisu patentowego nr [...] lub niemieckiego opisu zgłoszenia wzoru użytkowego nr [...]. W związku z tym, że zostały wskazane dodatkowe materiały Urząd zwrócił się do zgłaszającego o przedstawienie swojego merytorycznego stanowiska na temat rozwiązań z tych opisów, ustosunkowania się do nich i wskazania czy podtrzymuje swój wniosek. Organ wskazał, że skarżący w odpowiedzi szeroko przedstawił historię przebiegu postępowania swojego zgłoszenia nr [...]. Poświęcił również wiele miejsca na omówienie pierwszego przedmiotu zgłoszenia - bloku transportowo linowego, który nie był przedmiotem zaskarżonej decyzji i w stosunku do którego trwa dalej postępowanie. Odnośnie bloku transportowo nożycowego zgłaszający wskazał na różnice w porównywanych układach dźwigniowych, polegające na ich rozpieraniu lub ściskaniu. Zarzucił również organowi, że ten całkowicie uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego zgłoszenia oraz że nie przedstawił żadnego identycznego zgłoszenia. Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję wskazał, że po dokonaniu zgłoszenia wynalazków w dniu 3 stycznia 2005 r., skarżący pismem z 7 marca 2006 r. został poinformowany przez Urząd Patentowy o błędach formalnych i wymaganiach ustawowych jakie musi spełniać dokumentacja zgłoszeniowa. Przywołując art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r., Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117, dalej: p.w.p.), przewidujący, że w uzasadnionych przypadkach Urząd Patentowy, sprawdzając, czy spełnione zostały ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, może wezwać zgłaszającego postanowieniem do nadesłania w wyznaczonym terminie, pod rygorem umorzenia postępowania, dokumentów i wyjaśnień dotyczących tego zgłoszenia oraz do wprowadzenia określonych poprawek lub uzupełnień w dokumentacji zgłoszenia, a także do nadesłania rysunków, które nie są niezbędne do zrozumienia wynalazku, jeżeli jest to potrzebne dla należytego przedstawienia wynalazku lub konieczne z innych względów, Sąd uznał, podzielając stanowisko organu, że ekspert prowadzący sprawę nie wymuszał na zgłaszającym ograniczenia zakresu żądanej ochrony. Sąd wskazała również, że w związku z podjęciem przez Urząd wątpliwości co do możliwości udzielenia ochrony organ powinien wątpliwości te wyjaśnić co też uczynił. W związku z wątpliwościami Urzędu, zgłaszający nadesłał przy piśmie z 22 czerwca 2012 r. nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony, z którego została wyeliminowana część dotyczącą bloku transportowego nożycowego. Przedstawiając nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony zgłaszający sam podjął decyzję o ograniczeniu zakresu żądanej ochrony do pierwszego przedmiotu zgłoszenia i w związku z tym Urząd, w ocenie Sądu, prawidłowo wydał decyzję o częściowym umorzeniu postępowania - w części dotyczącej "blok transportowy nożycowy". Z. S., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: - przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: 1. nierozpoznanie zarzutu skarżącego o nieważności decyzji organu z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymującej w mocy decyzję organu z dnia [...] września 2012 r.; 2. nierozpoznanie zarzutu o naruszeniu przepisów postępowania przez wydanie przez organ decyzji z dnia [...] września 2012 r. – znak [...], umarzające postępowanie w stosunku do części zgłoszonego wynalazku "b. t. n.", które miało istotny wpływ na wynik sprawy; 3. nierozpoznanie zarzutu o naruszeniu przepisów postępowania poprzez skierowanie przez organ do skarżącego zawiadomienia z dnia 18 maja 2015 r., znak [...], w którego treści ostatnie zdanie "wymusiło" na skarżącym określone zachowanie i naruszenie jego interesu prawnego, co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy; 4. art. 1 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), gdyż WSA nie dokonał należytej kontroli działalności organu pod względem zgodności z prawem, ograniczając się do powtórzenia w wyroku tez, ustaleń i wniosków zawartych w dokumentach urzędowych i uzasadnieniu decyzji organu; 5. art. 133 § 1 p.p.s.a. – WSA wydając wyrok na podstawie akt sprawy nie dokonał analizy stanu faktycznego i nie przeprowadził kontroli zgodności z prawem treści dokumentów urzędowych wydanych przez organ w postępowaniu administracyjnymi; 6. art. 134 § 1 p.p.s.a. – WSA wydając wyrok nie rozstrzygnął sprawy w jej granicach, a nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi, tylko jednostronnie przyjął i powtórzył ustalenia i wnioski organu; 7. art. 141 § 4 p.p.s.a. – WSA w uzasadnieniu wyroku nie przedstawił istotnych elementów stanu faktycznego w spawie, zarzutów skarżącego podniesionych w skardze i podał podstawę prawną wyroku bez jej wyjaśnienia. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji oraz o przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ma usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są zasadne. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć. Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 t., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419). W analizowanej skardze kasacyjnej sformułowano tylko zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie, w ocenie autora skargi kasacyjnej, miało postać kwalifikowaną, tzn. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących niedokonania przez Sąd I instancji należytej kontroli działalności organu pod względem zgodności z prawem, a w konsekwencji naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art.133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za zasadne. Podkreślić należy, iż przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] września 2012 r., znak: [...] umarzającą postępowanie w sprawie zgłoszenia wynalazku, oznaczonego nr [...] pod pierwotnym tytułem "B. t.", zgłoszonego dnia 13 stycznia 2005 r. przez Z. S. w części dotyczącej "blok transportowy nożycowy". W podstawach prawnych tej decyzji Urząd Patentowy wskazał art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. W uzasadnieniu tejże decyzji UP RP wskazał, że: Postępowanie stało się w w/w zakresie bezprzedmiotowe, ponieważ zgłaszający wycofał żądanie udzielenia patentu na w/w wynalazek, nadsyłając przy piśmie z dnia 2012.06.22 nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony – wyeliminowano część dotyczącą: (zastrzeżenia nr 2, wersji z dnia 2012.01.18)." Podnieść należy, że stosownie do treści art. 252 p.w.p.: "W sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego." Podkreślenia wymaga, iż decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie (zarówno w części, jak i w całości) jest szczególnym rodzajem decyzji administracyjnej kończącej postępowanie w sprawie administracyjnej. Jej specyfika polega na tym, iż kończy ona postępowanie w danej instancji w sprawie w sposób formalny, a zatem nie rozstrzyga merytorycznie sprawy, czyli co do istoty – co jest regułą przy wydawaniu decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach administracyjnych. Jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze: "Celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji, rozstrzygającej ja co do istoty, temu powinna służyć działalność orzecznicza administracji publicznej zmierzająca do konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Ten cel nie zawsze może być osiągnięty z przyczyn różnego charakteru.(...). Umorzenie postępowania zamyka drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków stron i kończy bieg postępowania w określonej instancji administracyjnej, stanowiąc załatwienie sprawy > w rozumieniu art. 104 § 1.Umorzenie postępowania następuje poprzez wydanie decyzji, która jest poddana kontroli w toku instancji oraz kontroli sądu administracyjnego." (tak: J.Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1996, s. 459 i nast. oraz wskazana tam literatura i orzecznictwo). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że skoro jedynym powodem (przesłanką) umorzenia w części przedmiotowego postępowania przez Urząd Patentowy RP (wskazanym w decyzji z dnia [...] września 2012 r.) było to, że wnioskodawca (zgłaszający): "wycofał żądanie udzielenia patentu na w/w wynalazek, nadsyłając przy piśmie z dnia 2012.06.22 nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony – wyeliminowano część dotyczącą: (zastrzeżenia nr 2, wersji z dnia 2012.01.18", to przedmiotem postępowania drugoinstancyjnego mającego na celu rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez UP RP od decyzji z dnia [...] września 2012 r. winno być wyłącznie zbadanie przez Urząd Patentowy prawidłowość ustalenia przez ten organ istnienia przesłanki bezprzedmiotowości tego postępowania, która została wymieniona w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2012 r. Podkreślić trzeba, iż na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. organ administracji działa ex officio. Tymczasem w niniejszej sprawie Urząd Patentowy w toku postępowania, którego przedmiotem było rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji umarzającej w części postępowanie, nie ograniczył się do badania prawidłowości ustalenia przez organ w decyzji pierwszoinstancyjnej istnienia wskazanej wyżej przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w tej części, ale prowadził dalej postępowanie merytoryczne, mające na celu ustalenie spełnienia przez przedmiot zgłoszenia (w części, co do której orzeczono o bezprzedmiotowości) przesłanek z art. 24 p.w.p., tj. przesłanek merytorycznych decydujących o udzieleniu patentu na wynalazek. Świadczy o tym treść uzasadnienia decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2013 r., a także pisma Urzędu Patentowego z dnia 10 stycznia 2013 r.,, znak: [...], skierowanego do Z. S. (por. akta adm. Sprawy). Mając wskazane wyżej fakty na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne wymienione zarzuty skargi kasacyjnej co do naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1, art. 134 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez niedokonanie wnikliwej kontroli legalności działania organu patentowego w tej sprawie. Nadto za w części uzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji uchyla się spod kontroli NSA z uwagi na nieodniesienie się w nim przez Sąd I instancji do licznych zarzutów pomieszczonych w skardze, których zresztą Sąd I instancji nie przywołał nawet w sposób "zwięzły", o czym mowa jest w treści art. 141 § 4 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę WSA winien uwzględnić wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 p.p.s.a). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 185 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1) p.p.s.a.