II GSK 1173/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A] Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 1074/14 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych 1. postanawia sprostować wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1074/14 w ten sposób, że w sentencji wyroku w wersie 13 od góry wyraz "decyzję" zastąpić wyrazem "postanowienie"; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. zasądza od [A] Spółki z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Toruniu 135 (sto trzydzieści pięć) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014 sygn. akt II SA/Bd 1074/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę Spółki A [sp. z o.o. w W.] na postanowienie (omyłkowo nazwane w sentencji wyroku decyzją) Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego. Wyrok WSA wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Toruniu na podstawie art. 23b ust. 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm. (powoływana jako: "u.g.h."), w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie ryczałtowych stawek opłat za badania lub analizy przeprowadzone przez laboratoria celne (Dz.U. Nr 94, poz. 913; z późn. zm.) obciążył spółkę A kosztami badania sprawdzającego automatu do niskich wygranych [...], nr fabryczny [...], nr rejestracyjny [...], w wysokości 900 zł. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Spółki postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w Toruniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki obciążenia skarżącej kosztami badania sprawdzającego, gdyż istniało uzasadnione podejrzenie usprawiedliwiające wystąpienie z żądaniem poddania automatu badaniu sprawdzającemu oraz badanie sprawdzające zostało przeprowadzone przez jednostkę do tego uprawnioną. Koszty badania zostały określone na podstawie rozporządzenia z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie ryczałtowych stawek opłat za badania lub analizy przeprowadzane przez laboratoria celne - zatem nie przekroczyły średnich stawek za dany rodzaj badania. Wynik badania sprawdzającego potwierdził, iż badany automat nie spełnia warunków określonych w ustawie o grach hazardowych. Tym samym, zaistniały podstawy do zastosowania art. 23b ust. 5 u.g.h. Organ wyjaśnił, że Izba Celna w Białymstoku Wydział Laboratorium Celne jest upoważnioną jednostką badającą, która na dzień zlecenia oraz wykonania badania dysponowała i nadal dysponuje upoważnieniem Ministra Finansów nr AG 10/0650/46/UP/2012/3116 z dnia 27 listopada 2012 r., co zostało wskazane w treści opinii nr [...] z dnia 29 listopada 2013 r. Jednostka badająca - Izba Celna w Białymstoku, Wydział Laboratorium Celne posiada Certyfikat Akredytacji Laboratorium Badawczego Nr AB 501. Uzyskanie przedmiotowej akredytacji świadczy o kompetencjach badawczych i wiarygodności uzyskiwanych wyników badań, jak również jest gwarancją uznawania sprawozdań z tych badań. Organ przyjął, że przewidziane przez ustawodawcę badanie sprawdzające może wykonać jednostka badająca pozostająca w strukturze organów administracji - o ile tylko spełnia wymogi ustawowe i została upoważniona w trybie art. 23 f ust. 5 u.g.h. do przeprowadzania tego rodzaju badań. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia wydanego w pierwszej instancji w całości, a także o umorzenie postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 23 b ust. 3 i ust. 5, art. 23 f ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 129 ust. 3; art. 23 f ust. 5 pkt 1 u.g.h. w związku z art. 2 pkt 3, art. 15 ust. 2 pkt 3 i art. 6 ust. 2 pkt 5, ust. 3 i ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie zgodności (t. j. z 2010 r. Dz. U. Nr 138, poz. 935 z późn. zm.) w związku z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego, a także rażące naruszenie art. 23 b ust. 3 u.g.h. w związku z § 7 ust. 2 pkt 5 i § 22 zarządzenia nr 28 Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz. Urz. MF poz. 19) i w związku z § 1 ust. 2 i § 6 ust. 2 zarządzenia nr 30 Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz. Urz. MF poz. 72 z późn. zm.). Strona zakwestionowała zasadność obciążenia jej kosztami badania sprawdzającego automatu do gier podważając uprawnienie Laboratorium Celnego Izby Celnej w Białymstoku do wykonywania badań sprawdzających i twierdząc, że nie może ono być jednostką badającą w rozumieniu art. 23b ust. 3 u.g.h. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd ten wskazał, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia możliwości obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych ocenia się wyłącznie to, czy zostały spełnione przesłanki obciążenia podmiotu eksploatującego ten automat kosztami badania, określone w art. 23b ust. 5 u.g.h. W rozpatrywanej sprawie przesłanki te zostały spełnione. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że istniało uzasadnione podejrzenie, iż sporny automat nie spełnia warunków określonych w ustawie o grach hazardowych. Wskazuje na to wynik kontroli spornego automatu, przeprowadzonej w dniu 12 stycznia 2010 r. przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w Toruniu. W czasie kontroli stwierdzono bowiem, że w spornym automacie wartość stawek za udział w jednej grze jest wyższa niż dopuszczalna określona w ustawie. Ponadto z załączonej do akt opinii technicznej biegłego sądowego z dnia 24 kwietnia 2010 r. wynika, że automat ten narusza warunki ustawowe dotyczące maksymalnej stawki za udział w jednej grze oraz jednorazowej wygranej, o których mowa w art. 2 ust. 2b u.g.h. Ustalenia te nie były kwestionowane przez stronę skarżącą w toku postępowania. W tej sytuacji istniało uzasadnione podejrzenie, że automat nie spełnia wymaganych warunków ustawowych, co z kolei uzasadniało zlecenie przeprowadzenia badania sprawdzającego. Sąd I instancji zauważył ponadto, że treść opinii z przeprowadzonego badania sprawdzającego z dnia 4 kwietnia 2014 r. wskazuje, że sporny automat nie spełnia warunków określonych w ustawie o grach hazardowych. Z opinii tej wynika w szczególności, że automat nie spełnia warunku, o którym mowa w art.129 ust. 3 u.g.h. w zakresie maksymalnej jednorazowej wygranej i maksymalnej stawki za udział w jednej grze. Stwierdzono niespełnienie wymogu wyposażenia w system trwałej rejestracji i zapamiętywania danych, warunku zabezpieczenia liczników elektromechanicznych przed próbą zmiany wskazań, warunków wyposażenia automatu w widoczne dla grających informacje umieszczone w sposób uniemożliwiający ich usunięcie bez uszkodzenia lub zniszczenia automatu, warunku ochrony przed możliwością modyfikacji oprogramowania. Ponadto stwierdzono niespełnienie warunku z art. 18 ust. 1 u.g.h. w zakresie wartości wygranej niższej od wpłaconej stawki. Badanie sprawdzające wykonała Izba Celna w Białymstoku, Wydział Laboratorium Celne, która jest jednostką uprawnioną do wykonania takiego badania, gdyż posiada stosowne upoważnienie Ministra Finansów i została umieszczona w wykazie jednostek upoważnionych do badań technicznych automatów i urządzeń do gier na stronie internetowej tego organu (www.mf.gov.pl). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie poza oceną organu celnego, a także Sądu pozostaje to, czy Minister Finansów właściwie dokonał wyboru jednostek upoważnionych do badań technicznych automatów i urządzeń. Obowiązkiem organu celnego było jedynie zwrócenie się o wykonanie badania sprawdzającego do jednej z jednostek widniejących na liście upoważnionych do badań. W rozpatrywanej sprawie takiej właśnie jednostce badania zostały zlecone. Skoro więc wynik badania sprawdzającego potwierdził, że automat nie spełnia warunków określonych w ustawie (negatywny wynik badania sprawdzającego), koszty badania sprawdzającego obciążają właściciela automatu. Koszty te obciążają skarżąca niezależnie od tego czy postępowanie w sprawie cofnięcia rejestracji automatu zakończy się decyzją o cofnięciu rejestracji automatu, czy też umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; obecnie: t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. (powoływana jako: p.p.s.a.) zarzucając Sądowi I instancji rażące naruszenie: 1) art. 23 b ust. 3 i ust. 5, art. 23 f ust. 1 pkt li ust. 2 pkt 1 oraz art. 129 ust. 3, jak u.g.h., art. 23 f ust. 5 pkt 1 u.g.h. w związku z art. 2 pkt 3, art. 15 ust. 2 pkt 3 i art. 16 ust. 2 pkt 5, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 138, poz. 935 z późn. zm.) oraz w związku z art. 58 §1 Kodeksu cywilnego przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, ze Izba Celna w Białymstoku, której Minister Finansów udzielił 27 listopada 2012 r. upoważnienia do badań automatów i urządzeń do gier, posiada status jednostki badającej pomimo braku przedstawienia Ministrowi Finansów certyfikatu akredytacji adekwatnego do badań urządzeń mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych jakimi z racji definicji ustawowej są automaty o niskich wygranych, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż można przedsiębiorcę z branży gier obciążyć kosztami badania sprawdzającego wykonanego przez podmiot inny niż jednostka badająca; 2) art. 23 b ust. 3 i ust 5 u.g.h. w związku z § 7 ust. 2 pkt 5 i 22 zarządzenia nr 28 Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz. Urz. ME poz. 19) i w związku z §1 ust. 2 i 6 ust. 2 zarządzenia nr 30 Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym (Dz.Urz. ME poz. 72 z późn. zm.) oraz w związku z art. 58 §1 Kodeksu Cywilnego i art 7 Konstytucji RP, przez przyjęcie, ze Izba Celna w Białymstoku jest jednostką badającą, w sytuacji gdy przepisy prawa obowiązujące w dniu 27 listopada 2012 r. (data udzielenia upoważnienia) nie zezwalały Izbie Celnej w Białymstoku na prowadzenie badan technicznych automatów i urządzeń do gier, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż można przedsiębiorcę z branży gier obciążyć kosztami badania sprawdzającego wykonanego przed podmiot inny niż jednostka badająca. Wskazując na powyższe naruszenia Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, a także o zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania, w tym także kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa oraz sposób tego naruszenia określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy są usprawiedliwione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie podkreśla w swym orzecznictwie, że zarzuty skargi kasacyjnej, aby były skuteczne, muszą odnosić się do tych przepisów prawa, które legły u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w skarżonym wyroku sądu I instancji, bowiem skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko wyrokowi sądowemu, a jedynie pośrednio przeciwko rozstrzygnięciom administracyjnym, które podlegały kontroli (por.: wyrok z dnia 17 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1057/15). W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka kwestionowała w postępowaniu administracyjnym i sądowym kompetencje i kwalifikacje, jako jednostki badającej Wydziału Laboratorium Celnego Izby Celnej w Białymstoku. Nie była natomiast kwestionowana okoliczność, że wynik badania zawarty w opinii jednostki badającej posiadającej upoważnienie Ministra Finansów do prowadzenia badań automatów miał charakter negatywny. Nie była też kwestionowana wysokość kosztów badania sprawdzającego. Sąd I instancji oddalając skargę uznał, że wobec jednoznacznego stwierdzenia, iż opinię sporządziła jednostka badająca posiadająca upoważnienie Ministra Finansów, a wynik badania potwierdził, że automat nie spełnia warunków ustawowych, obciążenie strony kosztami badania było uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wypowiedział się w sposób wiążący co do kwalifikacji jednostki badającej, ani prawidłowości udzielania jej upoważnienia przez Ministra Finansów, gdyż stanął na stanowisku, że nie mogą one być przedmiotem badań i kontroli w postępowaniu o obciążenie kosztami opinii sprawdzającej. Stanowiska Sądu I instancji nie podważono w skardze kasacyjnej. Skarga ta nie zawiera bowiem żadnych zarzutów procesowych skierowanych przeciwko zakreśleniu przez Sąd I instancji granic sprawy dotyczącej obciążenia kosztami. Zagadnienie to jest kluczowe dla oceny skarżonego wyroku, bowiem skarżąca kwestionowała uprawnienia jednostki badającej do prowadzenia badań, a Sąd I instancji wyjaśnił, że badanie tego zagadnienia nie mieści się w granicach prowadzonego postępowania i nie przeprowadzał oceny uprawnień jednostki badającej. Merytoryczne kwestionowanie tego poglądu mogłoby mieć miejsce wyłącznie przez postawienie stosownych zarzutów wadliwego określenia granic sprawy przez Sąd I instancji. Jednak takich zarzutów nie sformułowano w ramach środka odwoławczego. Wprawdzie skarżąca sformułowała zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ale ich treść i uzasadnienie ograniczyła w zasadzie do poglądu o braku normatywnych podstaw do przeprowadzania badania automatów do gier przez wymienioną jednostkę badającą ze względu na brak odpowiedniej akredytacji upoważniającej do badań urządzeń i automatów do gier. Stąd też nieusprawiedliwione okazały się zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego i procesowego polegające na nieprawidłowościach samego procesu udzielenia jednostce badającej upoważnienia przez Ministra Finansów. Zarzuty te dotyczą zagadnień, którymi Sąd I instancji nie zajmował się, uznając je za pozostające poza granicami sprawy o obciążenie kosztami badania sprawdzającego, zaś tak określonych granic sprawy Spółka nie zakwestionowała. Zakres sprawy dotyczącej obciążenia kosztami badania sprawdzającego określony przez Sąd I instancji nie został skutecznie zaskarżony, zatem nie jest możliwa merytoryczna kontrola zagadnień pozostających poza tym zakresem sprawy. Na marginesie zauważyć należy, że eksponowane przez stronę skarżącą kasacyjnie zagadnienie odnoszące się do uprawnień do prowadzenia badań sprawdzających automatów do gier w charakterze jednostki badającej było przedmiotem wypowiedzi oraz analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, między innymi w wyroku z dnia 24 lutego 2016 r. o sygn. akt II GSK 1773/14 oraz w wyroku z dnia 16 marca 2016 r. o sygn. akt II GSK 2569/14 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/3322536B45). Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie, dostrzegając, iż sentencja zaskarżonego wyroku zawiera zapis wskazujący, że przedmiotem skargi skierowanej do WSA było rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej w Toruniu mające formę decyzji, co w świetle uzasadnienia tego wyroku stanowi oczywistą omyłkę pisarską, Naczelny Sąd Administracyjny sprostował tę omyłkę korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 156 § 3 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1, 2, 3 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).