II GSK 1061/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant starszy asystent sędziego Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1783/20 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w P. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 31 marca 2020 r., nr PR.600.25.2020.JD.1 w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia niezgodnej z przepisami reklamy audiowizualnej produktu leczniczego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Sp. z o.o. w P. na rzecz Głównego Inspektora Farmaceutycznego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2020 r., oddalił skargę A. Sp. z o.o. w P. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 31 marca 2020 r., w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia niezgodnej z przepisami reklamy audiowizualnej produktu leczniczego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: objętą skargą decyzją organ nakazał skarżącej spółce natychmiastowe zaprzestanie prowadzenia niezgodnej z przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2019 r., poz. 499 ze zm., dalej: u.p.f.) reklamy audiowizualnej produktu leczniczego "N." tabletki, kierowanej do publicznej wiadomości w formie spotu emitowanego w stacjach telewizyjnych oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Organ w motywach wskazał na treść spotu reklamowego, w którym zestawiono zwizualizowane opakowanie powołanego produktu leczniczego oraz wizualizację wirusów nawiązującą do koronawirusa COVID-19. W ocenie organ taki przekaz mógł sugerować odbiorcy reklamy, że lek "N." tabletki, wykazuje skuteczność wobec zakażeń koronawirusem lub może chronić przed takim zakażeniem. Zdaniem organu reklama wprowadzała w błąd albowiem skuteczność spornego produktu leczniczego w leczeniu lub zapobieganiu zaskarżeniem koronawirusem COVID-19, nie znajdowała potwierdzenia ani w treści zatwierdzonej Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) ani w treści ulotki dla pacjenta. Organ stwierdził wobec tego, że reklama naruszała art. 53 ust. 1 oraz art. 56 pkt 2 u.p.f. Uznał również, że reklama w sposób wyjątkowo nieetyczny wykorzystywała obowiązujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii w związku z zakażeniem koronawirusem COVID-19 i związane z zaistniałą sytuacją uczucie lęku i zagrożenia w społeczeństwie. Wobec tych okoliczności oraz faktu emitowania spotu reklamowego skarżącej w telewizji organ postanowił odstąpić od zasad określonych w art 10 § 1 i 2 k.p.a. uznając, że załatwienie sprawy nie cierpiało zwłoki ze względu na bezpieczeństwo zdrowia i życia ludzkiego. Skutkiem tego było również nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 k.p.a. Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję podzielił stanowisko organu, że w sprawie doszło do naruszenia wskazanych w decyzji przepisów prawa farmaceutycznego poprzez emisję reklamy produktu leczniczego "N." (tabletki). Niewątpliwie w ocenie WSA, emitowany w czasie epidemii/pandemii spot reklamowy spornego produktu wykorzystujący wizerunek graficzny (wizualizację) wirusa, który nawiązywał do charakterystycznego kształtu koronowirusa COVID-19 (kulisty kształt i haczykowata powierzchnia) mógł wzbudzić u odbiorców uzasadnione przekonanie, że prezentowany w reklamie lek będzie mógł być wykorzystany do zwalczania lub zapobiegania infekcji spowodowanej również przez koronowirusa COVID-19. Zdaniem Sądu I instancji, organ trafnie wychwycił skojarzenie, które mogło powstać w związku z wykorzystaniem wizerunku graficznego wirusa podobnego do budowy koronowirusa COVID-19 w okresie obowiązywania stanu epidemicznego/pandemii i błyskawicznie zareagował na emisję przedmiotowej reklamy produktu leczniczego zakazując jej emisji. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, która odwoływała się do "powszechnej wiedzy" pacjentów, iż budowa koronawirusa COVID-19, a zatem i ich wizualizacja jest zbliżona do budowy herpeswirusów, torowirusów, paramyksowirusów lub arteriwirusów. W ocenie Sądu I instancji twierdzenie takie było całkowicie sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym. Za pozostające bez znaczenia w tym zakresie Sąd uznał podnoszone przez stronę kwestie związane z posługiwaniem się wizualizacją patogenu podobnego do COVID-19 w latach poprzednich. Zdaniem Sądu w sprawie decydujące znaczenie miał czas (epidemia/pandemia), w którym dopuszczono się emisji tego rodzaju reklamy sugerującej, że reklamowany produkt przez swoje działanie antywirusowe, mógł działać także na COVID-19 szczególnie, że takie działanie spornego preparatu nie zostało wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Sąd I instancji zaakceptował w związku z zaistniałym stanem sprawy szybkie działanie organu. Stwierdził, że organ nie zapewnił stronie, stosowanie do art. 10 § 1 k.p.a., udziału w postępowaniu uznał jednak, że okoliczność ta nie miała jakiegokolwiek wpływu na sprawę gdyż spółka została pouczona, zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a., o możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy, z którego to uprawnienia nie skorzystała. W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.). A. Sp. z o.o. w P., skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 2352 § 2 ustawy z dn. z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2020.1575 t. j. z dnia 14.09.2020) w zw. z art. 160 p.p.s.a. w zw. z art. 163 § 2 zd. 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wydania postanowienia o pominięciu dowodu wraz ze wskazaniem podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia i brak doręczenia stronie rozstrzygnięcia w zakresie jej wniosków dowodowych mimo że rozpoznanie sprawy miało miejsce w trybie posiedzenia niejawnego, co jest o tyle istotne, że również w uzasadnieniu wyroku Sąd nie podał przyczyn nie uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego, co uniemożliwia dokonanie oceny, że Sąd wykonał należycie obowiązek kontroli legalności działań GIF; Co więcej uchybienie to pozbawiło stronę możliwości obrony jej praw, co powinno być rozważone jako przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5) p.p.s.a., a co niniejszym poddaję pod rozwagę tutejszego Sądu; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez: - zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia czy organ administracji publicznej prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i poprzez mylne przyjęcie, że stan faktyczny ustalony w postępowaniu jest prawidłowy; - przyjęcie, że stan faktyczny przedstawiony w aktach sprawy przez organ administracji publicznej został udowodniony i pominięcie okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności tego, że od roku Główny Inspektor Farmaceutyczny akceptuje używanie wizualizacji wirusów o kulistym kształcie i haczykowatej powierzchni w materiałach opakowaniowych i reklamowych innych produktów leczniczych o wskazaniach takich samych jak dla leku N., czego konsekwencją było oparcie rozstrzygnięcia Sądu na niepełnym i błędnym stanie faktycznym, a dalszym skutkiem nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd, że sporna reklama zawiera treści niezgodne z Charakterystyką Produktu Leczniczego i treści wprowadzające błąd, podczas gdy przekaz reklamy jest oparty na informacjach zawartych w tej Charakterystyce i prawdziwy, natomiast nie podaje ani nie sugeruje jakoby N. był lekiem wskazanym do stosowania przy zakażeniu Covid-19; 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie odniesienia się do wszystkich zarzutów i argumentacji skarżącego (ich istoty), w szczególności (ale nie wyłącznie) omówionej w punktach II i III uzasadnienia skargi z dn. 06 maja 2020 r. oraz w punkcie I pisma z dn. 20 października 2020 r., podczas gdy pominięcie ich mogło mieć wpływ na mylne przyjęcie, że sporna reklama sugerowała, iż "reklamowany produkt - "N." przez swoje działanie antywirusowe może działać także na COVlD-19" (s. 11 uzasadnienia); oraz poprzez ograniczenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku do poinformowania o nie uwzględnieniu wniosków dowodowych przez Sąd, oraz brak uzasadnienia nie uwzględnienia tych wniosków i ograniczenie uzasadnienia w tym zakresie do zawarcia informacji "W skardze do Sądu strona skarżąca zawarła swoje wnioski dowodowe z dokumentów, które nie zostały uwzględnione przez Sąd.", co jest o tyle istotne, że Sąd dopuścił się jednocześnie naruszenia polegającego na braku stanowiska co do przedstawionych przez Skarżącego dowodów również w formie postanowienia, co było przedmiotem zarzutu omówionego w punkcie 1 powyżej. Wszystkie te braki w uzasadnieniu wykluczają możliwość przyjęcia, że Sąd wykonał należycie obowiązek kontroli działalności organu administracji, ponieważ treść uzasadnienia nie wyjaśnia wszystkich decyzji wpadkowych Sądu oraz przyjętego sposobu oceny prawnej poszczególnych okoliczności, który doprowadził Sąd do konkluzji, że wszystkie wnioski i twierdzenia strony są w całości bezzasadne; 4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 2 i 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że dla odstąpienia od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wystarczy abstrakcyjne założenie, że zachodzi niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, oraz że dla spełnienia wymogu z art. 10 § 3 k.p.a. wystarczy literalne powtórzenie brzmienia ustawy w treści adnotacji, bez wskazywania okoliczności faktycznych, które w danej sprawie rzeczywiście stanowią o potencjalnym zagrożeniu dla życia lub zdrowia ludzkiego (brak wskazania na czym polega to niebezpieczeństwo). Działając z ostrożności, na wypadek gdyby Sąd nie uwzględnił zarzutów dotyczących przepisów postępowania, uznając, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcie należy oprzeć na stanie faktycznym, który jest podstawą wyroku zaskarżonego, to na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., strona zarzuciła wyrokowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 53 ust. 1 u.p.f. oraz przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 56 pkt 2 u.p.f., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której nie miały one zastosowania, bowiem komunikaty zawarte w spornej reklamie nie wprowadzały w błąd ani nie przedstawiały N. jako leku działającego w razie zakażenia koronawirusem Covid-19, jak i były zgodne z Charakterystyką Produktu Leczniczego, a w konsekwencji błędne uznanie, że zasadne było nakazanie zaprzestania prowadzenia reklamy. Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez jej uwzględnienie. Strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez pełnomocnika według norm przepisanych. Główny Inspektor Farmaceutyczny, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesionej w niej zarzuty wraz z ich argumentacją pomieszczoną w uzasadnieniu nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji. Wskazać na wstępie należy, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Wywiedziona w sprawie skarga kasacyjna oparta została w głównej części na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, zaś zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego został przez stronę sformułowany uzupełniająco w przypadku nieuwzględnienia zarzutów naruszenia prawa procesowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odniesienie się do najdalej idącego zarzutu skargi kasacyjnej, zarzutu z punktu 3 jej petitum, w ramach którego strona podnosi, że wydany w sprawie wyrok Sądu I instancji obarczony jest wadą w postaci naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie odniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów i argumentacji skargi oraz nie odniesienie się do wniosków dowodowych strony i ograniczenie wywodu w tym zakresie do stwierdzenia, że takowe skarżąca złożyła wraz ze skargą. Wskazania zatem wymaga, że powołany jako naruszony, art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy uzasadnienia wyroku sądu, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie doszło do naruszenia powołanej regulacji albowiem uzasadnienie objętego skargą kasacyjną wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organem inspekcji farmaceutycznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga strony nie zasługiwała na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w kwestionowanym zakresie. Sąd I instancji zawarł w uzasadnieniu ocenę odnośnie działań podjętych przez organ w związku z reklamą audiowizualną produktu leczniczego oraz stwierdził, że nie doszło do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do tej części omawianego zarzutu, w której strona wiąże naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. z nie odniesieniem się przez Sąd I instancji do wszystkich jej zarzutów, w tym w szczególności do zarzutów z punktów I i II uzasadnienia skargi oraz zarzutu z punktu I pisma z dnia 20 października 2020 r. wskazania wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z aktem zaskarżonego aktu administracyjnego, sąd nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami, czy żądaniami. Brak związania oznacza, że sąd I instancji bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 1860/19). Oddalenie skargi oznacza przyjęcie przez Sąd I instancji, że zaskarżona decyzja była wolna od tego rodzaju wad prawnych, które mogłyby skutkować jej uchyleniem, a tym bardziej nie została także obarczona takimi formami kwalifikowanymi wad, które mogłyby stanowić przyczynę stwierdzenia jej nieważności. Powyższe rozważania czynią niezasadnym wskazany zarzut w omówionym zakresie - w zakresie nie odniesienia się wszystkich podniesionych przez stronę w skardze i wymienionym piśmie, zarzutów skierowanych w stosunku do wydanej w sprawie decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 31 marca 2020 r. Część zarzutu z punktu 3 petitum skargi kasacyjnej, w której strona podnosi nieustosunkowanie się przez Sąd I instancji do jej wniosków dowodowych i ich nie uwzględnieniu, rozpoznana zostanie łącznie z zarzutami pomieszczonymi w punktach 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, albowiem zarzuty te, co do istoty odnoszą się do sądowej kontroli postępowania dowodowego organu oraz przeprowadzenia przez Sąd I instancji takiego postępowania w związku z wnioskami dowodowymi strony zgłoszonymi wraz ze skargą. Jak wywodzi strona, wadliwość związana z nie uwzględnieniem jej wniosków dowodowych powodowała, że Sąd I instancji nie dokonał należytej kontroli rozstrzygnięcia organu, które oparte było na niepełnym i błędnym stanie faktycznym sprawy, skutkiem czego było nieprawidłowe przyjęcie, że sporna reklama zawierała treści niezgodne z Charakterystyką Produktu Leczniczego i wprowadzała w błąd, co do jego ewentualnej skuteczności i stosowania przy zakażeniu wirusem COVID-19. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jest to wyjątek od zasady przewidzianej w art.133 § 1 zd.1 p.p.s.a., zgodnie z którą podstawę faktyczną orzekania stanowią akta sprawy. Przewidzianą w art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu należy rozumieć jako odnoszącą się do sytuacji wystąpienia istotnych wątpliwości związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, a nie do sytuacji wystąpienia wątpliwości związanych z ustaleniami zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może bowiem służyć podważeniu prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd administracyjny za podstawę wyrokowania, z którymi strona skarżąca kasacyjnie się nie zgadza (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1236/23). Dopuszczenie dowodów jest uprawnieniem sądu, a nie jego obowiązkiem. W orzecznictwie nie budzi także wątpliwości, że sąd w tym trybie dopuszcza jedynie takie dowody, których przeprowadzenie uzna za konieczne do zbadania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd administracyjny nie ustala bowiem stanu faktycznego sprawy, jedynie kontroluje, czy zebrany materiał dowodowy jest zupełny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2021 r., II OSK 895/20; z 28 kwietnia 2022 r., II FSK 2260/19; z 17 maja 2023 r., II OSK 1616/20). Dopuszczenie dowodów lub odmowa ich przeprowadzenia powinna, zgodnie z art. 160 p.p.s.a., nastąpić postanowieniem. Postanowienie to jest niezaskarżalne i nie wymaga uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że brak jest w aktach sprawy postanowienia o odmowie dopuszczenia wnioskowanych w skardze strony dowodów z dokumentów, co zasadniczo stanowiło naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a., jednakże nie miało ono istotnego wpływ na wynik sprawy, albowiem z treści uzasadnienia wyroku wynika, że wskazana została okoliczność złożenia przez skarżącą rzeczonych wniosków, które nie zostały przez Sąd I instancji uwzględnione. Jak już wskazano, nie istnieje obowiązek uzasadnienia orzeczenia o odmowie dopuszczenia dowodów w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., co też miało miejsce w niniejszej sprawie, albowiem stanowisko Sądu w tym przedmiocie ograniczyło się, jak już wskazano, do stwierdzenia, że wnioski dowodowe strony nie zostały uwzględnione. Taki stan sprawy nie powodował, iż można przypisać, jak czyni to skarżąca kasacyjnie, Sądowi I instancji nieprawidłową kontrolę wydanej w sprawie decyzji oraz nie podjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Stwierdzić należy, że wnioskowane przez stronę dowodowy służyć mogły wyłącznie ustaleniom faktycznym w zakresie spornej treści reklamy, jakiej zaprzestania prowadzenia nakazał spółce organ zaskarżoną decyzją. Zmierzały one bowiem do wykazania, że sporny lek z uwagi na swój skład ma ogólne działanie przeciwwirusowe zaś sposób wizualnego przedstawienia jednostki wirusowej, jakim posłużyła się strona w spornej reklamie był już wcześniej wykorzystywany w spotach reklamowych także innych produktów leczniczych. Zakres okoliczności do wykazania, których zmierzała swoimi wnioskami dowodowymi strona zmierzał zatem, jak już wspomniano, do podważenia sfery stanu faktycznego, jaki ustalił organ na podstawie Charakterystyki Produktu Leczniczego reklamowanego produktu (leku N.) oraz siły przekazu tej części sporu reklamowego, w której zestawiano tenże produkt z wizualizacją wirusów, które niesprzecznie nawiązywały swoim wyglądem między innymi do koronawirusa COVID-19, w związku z którym ogłoszony został na terenie Polski oraz globalnie przez WHO stan pandemii. Powyższe czyni niezasadnymi zarzuty z punktów 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej oraz tą cześć zarzutu z jej punktu 3, która zmierzała do wykazania wadliwości kontroli w zakresie ustaleń stanu faktycznego sprawy. Odnosząc się do zarzutu z punktu 4 petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego strona podnosi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 2 i 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że dla odstąpienia od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wystarczy abstrakcyjne założenie, że zachodzi niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, również i ten zarzut uznać należy za niezasadny. Przepis art. 10 § 2 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Przepis art. 10 § 3 k.p.a. nakłada, w związku z zastosowaniem trybu z § 2 przepisu, wymóg utrwalenia w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Jak wynika z motywów wyroku, Sąd I instancji uznał, że nie doszło do naruszenia ustanowionej w art. 10 § 1 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w związku z zastosowaniem art. 62 ust. 3 ustawy Prawo farmaceutyczne, a w konsekwencji art. 10 § 2 k.p.a. z tej przyczyny, że strona została pouczona o prawie złożenia do organu wniosku ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Podzielając stanowisko Sądu I instancji, iż pouczenie strony o możliwości skorzystania z uprawnienia przewidzianego powołanym art. 127 § 3 k.p.a., nie wyłączało w sposób zupełny stronie jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, stwierdzić należy, że organ nie uchybił, korzystając z trybu z art. 10 § 2 k.p.a. wymogom stawianym tak w przywołanej regulacji jak i wymogowi z § 3 art. 10 k.p.a. Jak już zauważono decyzji nakazującej zaprzestania ukazywania się lub prowadzenia reklamy produktów leczniczych sprzecznej z obowiązującymi przepisami (art. 62 ust. 2 pkt 1 u.p.f.), organ może nadać rygor natychmiastowej wykonalności (art. 62 ust. 3 u.p.f.). Skorzystanie z tego trybu może powodować, a w niniejszej sprawie co sam w motywach swojego rozstrzygnięcia przyznał organ, spowodowało ograniczenie prawa określonego w art. 10 § 1 k.p.a. – prawa czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Zauważyć przy tym należy, że organ w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał przyczyn odstąpienia od powołanej zasady, czym wypełnił wymóg z art. 10 § 3 k.p.a. Poczyniony przez organ wywód w tym zakresie, odmiennie od stanowiska skarżącej kasacyjnie prezentowanego w omawianym zarzucie, nie oparł się wyłącznie na "abstrakcyjnym założeniu, że zachodzi niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego", lecz swoją decyzję o ograniczeniu stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu poprzez nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności uzasadnił w sposób nie pozostawiający wątpliwości, jakie czynniki i przesłanki stały za nakazaniem stronie zaprzestania prowadzenia reklamy audiowizulanej leku (strona 3 decyzji). Wskazać należy ponadto, że organ wprost zastosował się do wymogu z art. 10 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie w dniu 31 marca 2020 r. stosownej Adnotacji, w której wskazał na przesłanki, jakimi kierował się nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności i odstępując od zagwarantowania stronie czynnego udziału w postępowaniu. W zestawieniu z całością wywodów organu odnośnie reklamy i uznania jej za niedozwoloną z uwagi na jej przekaz, który mógł wprowadzać w błąd jej odbiorców w sytuacji panującego stanu pandemii wywołanego wirusem COVID-19, brak jest podstaw do uznania, że przyczyny zastosowania art. 10 § 2 k.p.a. miały charakter "abstrakcyjnego założenia". Odnosząc się do ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej, zarzutu naruszenia prawa materialnego, w którym strona podnosi naruszenie art. 53 ust. 1 i art. 56 pkt 2 u.p.f., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której nie miały one zastosowania, gdyż w ocenie strony komunikaty zawarte w spornej reklamie nie wprowadzały w błąd ani nie przedstawiały leku jako działającego w razie zakażenia koronawirusem Covid-19 oraz aby był on niezgodny z Charakterystyką Produktu Leczniczego, co doprowadziło do niezasadnego nakazania zaprzestania prowadzenia reklamy, również i ten zarzut uznać należy za niezasadny. Wobec tak postawionego zarzutu wskazać należy, że przepis art. 52 ust. 1 u.p.f. zawiera definicję pojęcia reklamy produktu leczniczego, nadając mu następującą treść normatywną: "Reklamą produktu leczniczego jest działalność polegająca na informowaniu lub zachęcaniu do stosowania produktu leczniczego, mająca na celu zwiększenie: liczby przepisywanych recept, dostarczania, sprzedaży lub konsumpcji produktów leczniczych". W kolejnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca podaje przykłady działań, które wyczerpują pojęcie reklamy leku, wymienia te, które reklamą nie są, określa dopuszczalny zakres i sposób reklamy w zależności od jej przedmiotu i podmiotów, do których jest kierowana, oraz wskazuje zachowania jednoznacznie zabronione. Prowadzenie reklamy może więc polegać na informowaniu lub na zachęcaniu do stosowania produktu leczniczego, a towarzyszy temu cel, jakim jest zwiększenie obrotu lekami. Reklama powinna obejmować działania wykorzystujące prawdziwe informacje na temat towarów lub usług w celu zwrócenia na nie uwagi potencjalnych klientów. Ponieważ leki nie są zwykłym towarem rynkowym, stąd wprowadzenie regulacji ograniczających swobodę wypowiedzi reklamowej w zakresie produktów leczniczych, których celem jest zminimalizowanie przypadków nieuzasadnionego względami medycznymi lub bezrefleksyjnego stosowania leków. Przepis art. 53 ust. 1 u.p.f. stanowi, że reklama produktu leczniczego nie może wprowadzać w błąd, powinna prezentować produkt leczniczy obiektywnie oraz informować o jego racjonalnym stosowaniu. Natomiast stosownie do art. 56 pkt 2 u.p.f., zabrania się reklamy produktów leczniczych zawierającej informacje niezgodne z Charakterystyką Produktu Leczniczego. Wyjaśnić należy, że dla stwierdzenia niezgodności reklamy leku z prawem nie jest konieczne badanie, czy wprowadzenie w błąd mogło mieć wpływ na zachowania zakupowe konsumenta. Sam fakt, że reklama leku kreuje u jej odbiorców wyobrażenia o produkcie niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, przesądza o jej niezgodności z prawem. Reklama wprowadzająca w błąd to nie tylko taka, która zawiera informacje fałszywe, lecz również taka, która zawiera informacje obiektywnie prawdziwe, jeżeli są one niepełne, dwuznaczne, trudno sprawdzalne lub podane w trudno dostępny sposób" (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 289/07). Zauważyć również należy, że skoro celem reklamy jest bezpośrednie lub pośrednie zachęcanie odbiorców do nabywania bądź innego korzystania z towarów lub usług, to cel ten powinien być ustalany obiektywnie, z punktu widzenia przeciętnego odbiorcy, na podstawie konkretnego stanu faktycznego. Przeciętny konsument (odbiorca) to osoba należycie poinformowana, uważna i racjonalna" (D. E. Harasimiuk, Zakazy reklamy towarów w prawie europejskim i polskim, Wolters Kluwer, 2011 r.; wersja elektroniczna monografii dostępna w LEX). Cel danego działania ustalany jest obiektywnie, czyli również na podstawie sposobu odbioru przekazu (czy czynności) przez podmiot, do którego działanie to jest kierowane, a nie tylko na podstawie deklaracji czy intencji autora owego przekazu (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 289/07). Ocena kryterium wprowadzenia w błąd powinna być dokonywana z punktu widzenia przeciętnego adresata reklamy, którego cechy ustala się na podstawie identyfikacji grupy docelowej przekazu. Wzorzec konsumenta nie może być definiowany w oderwaniu od realiów związanych z odbiorcą określonych produktów, do którego kierowana jest reklama. Konieczne jest uwzględnienie rodzaju reklamowanych usług, sposobu reklamy, warunków rynkowych, gdyż niebezpieczeństwo wprowadzenia przez przekaz reklamowy w błąd przedstawia się różnie w zależności od produktu, który jest reklamowany. Takiej, trafnej zdaniem składu orzekającego oceny dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt III SK 34/13 (LEX nr 1463897), na tle przepisu art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 3). Zgodnie z tym przepisem, przez przeciętnego konsumenta rozumie się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. Oczywiście zawsze należy brać pod uwagę specyfikę konsumencką przy nabywaniu produktów leczniczych. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn. akt I CK 358/02 model przeciętnego konsumenta nie może być definiowany w oderwaniu od konkretnych warunków ustalonych w sprawie oraz od realiów związanych z odbiorcą określonych produktów, do którego kierowana jest reklama. Nie można zatem pomijać, że konsumentami leków są osoby chore, często o zmniejszonej z tego powodu zdolności postrzegania oraz rozsądnej i krytycznej oceny, podobnie jak osoby starsze, stanowiące także znaczną grupę konsumentów leków. Są to z reguły osoby bardziej podatne na sugestię i mniej krytyczne. Do nich kierowana jest reklama leków i przy ocenie możliwości wprowadzenia w błąd, cechy tej grupy odbiorców należy wziąć pod uwagę jako model przeciętnego odbiorcy. Mając powyższe na uwadze podzielić należy, zaaprobowaną przez Sąd I instancji, ocenę spotu reklamowego, jak była podstawą zaskarżonej decyzji nakazującej zaprzestania reklamy audiowizualnej leku emitowanej w stacjach telewizyjnych. Zaprezentowane w spornej reklamie zestawienia opakowania leku N. z wizualizacją wirusów, swoim kształtem przypominających charakterystyczny kształt koronawirusa Covid-19, stopniowo zanikających do formy niewielkich plamek o innym kolorze, w istocie mogła przeciętnemu odbiorcy sugerować skuteczność wymienionego leku w leczeniu zakażenia koronawirusem bądź mogła wskazywać na potencjalną skuteczność w przeciwdziałaniu zakażeniem się tym patogenem. Istotnym, na co słusznie zwrócił uwagę organ była okoliczność, iż to właśnie ta część spotu reklamowego mogła szczególnie zapaść w pamięci odbiorcy reklamy, szczególnie w sytuacji ogłoszonego stanu pandemii, tak w kraju jak i na świecie oraz powszechnego dostępuj do co najmniej minimum wiedzy społeczeństwa na temat wywołanej tymże wirusem choroby, także ogólnej wiedzy w postaci wizualizacji lub piktogramów wirusa. Zatem opisany sposób przedstawienia leku w reklamie mógł sugerować jego skuteczność w leczeniu lub przeciwdziałaniu zakażeniu powołanym wirusem. Również zasadne był stwierdzenie, że reklama leku była niezgodna z jego Charakterystyką Produktu Leczniczego. Jak bowiem wynika z treści ChPL leku N. przeznaczony on jest przede wszystkim do wspomagania obniżonej odporności u osób z nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych oraz w leceniu opryszczki warg i skóry twarzy wywołanych wirusem opryszczki pospolitej (pkt 4.1. ChPL). Fakt, że zwarta w leku inozyna pranobeksu wykazuje działanie immunostymulujące i przeciwwirusowe (pkt 5.1. ChPL) nie przemawia, jak podnosi to strona skarżąca, za uznaniem, że lek może być wykorzystany w leczeniu zakażenia wirusem COVID-19, co sugeruje reklama leku. Powołana okoliczność co do składu leku mogła co najwyżej sugerować, że lek ten mógł być wykorzystany wspomagająco przy leczeniu zakażenia pod warunkiem, że taki efekt zostałby potwierdzony w toku badań farmakologicznych lub klinicznych. Podsumowując, brak jest podstaw do uznania za skuteczne zarzutów skargi kasacyjnej, tak zarzutów naruszenia przepisów postępowania jak i zarzutu naruszenia prawa materialnego. Wobec tego, uznając wyrok Sądu I instancji za niewadliwy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).