II GSK 1038/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 952/16 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia oddala skargę kasacyjną

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 952/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że wyrokiem z dnia 21 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2015 r. odmawiającą M. C. umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Rozpoznając ponownie wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek, decyzją z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił M. C. umorzenia należności. Organ stwierdził, że sytuacja, w jakiej znajduje się zobowiązana, nie wyczerpuje kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. powoływanej dalej jako u.s.u.s.). Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu organ podkreślił, że ustalony w sprawie stan faktyczny został przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. C. zarzuciła organowi nieprawidłowe przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uniemożliwiające opłacenie należności przez skarżącą bez narażenia jej na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; a także niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, naruszenie zasady proporcjonalności w zakresie badania interesu społecznego oraz słusznego interesu strony, a także niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, wnosząc o zastosowanie art. 145a p.p.s.a. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że w wydanym w sprawie prawomocnym wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1309/15, Sąd podniósł, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien dokonać kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz prawidłami logiki i doświadczenia życiowego. Sąd zaakcentował konieczność zbadania okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą, ustalenia, z jakich tytułów uzyskała przychód podatkowy w latach 2012-2014. Organ nie wziął pod uwagę i nie przeanalizował, że nieruchomość skarżącej jest obciążona ograniczonym prawem rzeczowym. Sąd wreszcie powołał się na treść art. 86 k.p.a., a tym samym na możliwość przesłuchania samej strony, co w realiach sprawy jest uzasadnione z uwagi na konieczność pozyskania przez organ takich informacji, które pozwolą na podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd I instancji stwierdził, że zalecenia te nie zostały zrealizowane. W związku z tym, ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien uwzględnić ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku sygn. akt I SA/Kr 1309/15 i ustalić stan faktyczny tj. okoliczności zawieszenia i zakończenia działalności gospodarczej strony, tytuły prawne z których otrzymywała dochód podatkowy, aktualny stan zdrowia skarżącej i jej ojca w kontekście konieczności sprawowania opieki nad nim. Sąd I instancji nakazał organowi wzięcie pod uwagę okoliczności obciążenia nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym, ustalenie, czy skarżąca otrzymuje aktualnie dochód (w jakiej wysokości) i z jakiego tytułu, a także rozważenie wezwania strony i jej przesłuchania w prowadzonym postępowaniu. Sąd I instancji podniósł, że nie zastosował art. 145a § 1 p.p.s.a. ponieważ nie ma on zastosowania do rozstrzygnięć, które pozostawiono uznaniu organu, a tak jest w niniejszej sprawie. M. C. złożyła od wyroku WSA w Krakowie z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 952/16 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zrzekła się rozprawy. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj: 1. art. 145a § 1 p.p.s.a. poprzez niezobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, pomimo iż stan sprawy pozwala na zastosowanie tejże normy, 2. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy skutkujące przyjęciem przez Sąd I instancji naruszeń przepisów postępowania, w sytuacji, gdy organ administracji uwzględnił w sposób dostateczny ocenę prawną i wskazania co do sposobu załatwienia sprawy zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1309/15. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła, że element normy z art. 145a § 1 p.p.s.a. nie może być interpretowany literalnie, jako nawiązanie do uznania organów administracji publicznej w realizacji ich ustawowych kompetencji. Jej zdaniem, uchybienia organu w niniejszej sprawie sprowadzają się w istocie do naruszenia prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., co czyni zasadnym zastosowanie przez Sąd I instancji art. 145a § 1 p.p.s.a. i zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie. Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem skarżącej, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji powinien zastosować art. 145a p.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uchylenia decyzji lub postanowienia w związku ze stwierdzeniem naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, oraz w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie w całości stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że w rozpoznawanej sprawie art. 145a p.p.s.a. nie mógł mieć zastosowania. Przepis ten przyznaje sądom administracyjnym kompetencję, na zasadzie wyjątku od ogólnej zasady wydawania przez sądy administracyjne orzeczeń o charakterze kasacyjnym, do orzekania merytorycznego w danej sprawie. Należy jednak podkreślić, że zastosowanie art. 145a p.p.s.a. wymaga spełnienia szeregu przesłanek, zarówno o charakterze pozytywnym, jak i negatywnym, przewidzianych w tym przepisie. Po pierwsze sąd powinien uwzględnić skargę i uchylić zaskarżony akt z powodu naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu. Po drugie, w sprawie muszą występować okoliczności uzasadniające zobligowanie organu do określonego działania. I wreszcie po trzecie, merytoryczne rozstrzygnięcie w danej sprawie nie może być pozostawione uznaniu administracyjnemu. Uznaniowy charakter danego rozstrzygnięcia stanowi zatem bezwzględną przesłankę wyłączającą możliwość skorzystania przez sąd z instytucji przewidzianej w art. 145a p.p.s.a. (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 603). W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na podstawie art. 28a ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl tego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z treści przytoczonego przepisu wynika zatem w sposób niebudzący wątpliwości, że decyzja umarzająca składki na ubezpieczenia społeczne ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia. Organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w danym przepisie prawnym. Decyzja wydana przez organ, w sytuacji gdy przepis posługuje się zwrotem "mogą być umarzane", ma jednak w dalszym ciągu charakter uznaniowy. W konsekwencji w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 145a p.p.s.a., co zasadnie stwierdził Sąd I instancji. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.