II GSK 1037/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2390/18 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. K. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez M. K. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 kwietnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2390/18. Wyrokiem tym została oddalona skarga M. K. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości, sprzeciwił się wpisowi Skarżącej na listę radców prawnych Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł., dokonanemu uchwalą tej Izby z [...] września 2018 r. Jako podstawę prawną tej decyzji wskazał w szczególności art. 31 ust. 1 i art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku - Ustawa o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 ze zm., dalej: "ustawa o radcach prawnych" lub "urp"). W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, iż Skarżąca złożyła w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Ł. wniosek o wpis na listę radców prawnych w trybie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych w związku z zyskaniem stopnia doktora nauk prawnych w zakresie prawa - specjalność prawo administracyjne i wykonywaniem na podstawie umów zlecenia oraz umów o pracę wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego w kancelarii. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. uchwałą z [...] września 2018 r. wpisała wnioskującą na listę radców prawnych. Minister wyjaśnił, że Skarżąca w latach 2005 - 2008 studiowała i ukończyła kierunek administracja, studia stacjonarne I stopnia, na Uniwersytecie Łódzkim na Wydziale Prawa i Administracji. Następnie w latach 2008 - 2010 zrealizowała studia stacjonarne II stopnia na kierunku administracja. Podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164. poz. 1365 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie ukończenia studiów magisterskich przez Skarżącą. kierunek studiów oznaczał wyodrębniony obszar kształcenia. Administracja i prawo stanowią odrębne kierunki studiów, zaś wyższe studia w zakresie nauk administracyjnych i uzyskanie dyplomu magistra administracji nie jest tożsame z ukończeniem wyższych studiów prawniczych. Uchwałą z dnia 20 kwietnia 2018 r. Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego nadała Skarżącej stopień naukowy doktora nauk prawnych w zakresie prawa, specjalność prawo administracyjne. W latach 2015-2018 Skarżąca studiowała kierunek prawo i 23 sierpnia 2018 r. złożyła egzamin magisterski i uzyskała tym samym stopień magistra prawa. W ocenie Ministra odpowiednia praktyka wymagana do wpisu na listę radców prawnych zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) winna zostać odbyta po ukończeniu wyższych studiów prawniczych. Doktorzy nauk prawnych, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, aby spełnić warunki dopuszczalności do zawodów prawniczych, muszą legitymować się praktycznym doświadczeniem prawniczym sprofilowanym tak, aby odpowiadało ono umiejętnościom praktycznym nabytym podczas aplikacji. Aplikujący do zawodu radcy prawnego doktor nauk prawnych musi legitymować się trzyletnim doświadczeniem prawniczym. W wypadku gdy doświadczenia takiego nie ma, musi złożyć stosowny egzamin. Minister stwierdził, że od 20 stycznia 2013 r. Skarżąca była jest zatrudniona na stanowisku specjalisty ds. obsługi prawnej w K. P. O. &K. sp.k. W odniesieniu do wniosku wymagany w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych okres 5 lat praktyki zawodowej jest określony ramami czasowymi od dnia 11 września 2013 r. do dnia 11 września 2018 r. W ocenie Ministra w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym do stażu pracy należy zaliczyć okres wykonywania zleconych czynności na rzecz Kancelarii Prawnej w okresie od 23 sierpnia 2018 r. do 11 września 2018 r., to jest po uzyskania tytułu magistra prawa. Okres wykonywania pracy w kancelarii przed uzyskaniem tytułu magistra prawa nie mógł być zaliczony do okresu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1 -6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych. Przepisy jednoznacznie wskazują, że osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych musi zawsze spełniać kryteria z art. 24 pkt 1-6 ustawy o radcach prawnych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. - art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ze wskazanych wyżej przepisów wynika, iż do wpisu na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ww. ustawy wymagane jest, by 3-letni okres wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego przez osoby posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych był realizowany po ukończeniu wyższych studiów prawniczych, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania ww. przepisów przez Ministra Sprawiedliwości. Podniosła też zarzuty naruszenia przepisów postępowania W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "ppsa"). WSA uzasadniając wyrok na wstępie przytoczył treść art. 312 , art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Wskazał, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 5 lit. b w/w ustawy stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 24 ust. 1 pkt 6 tej ustawy, który przewiduje obowiązek odbycia aplikacji i złożenia egzaminu radcowskiego. Podkreślił, że podstawową formą uzyskania dostępu do zawodu radcy prawnego (wpisu na listę radców prawnych) jest odbycie aplikacji radcowskiej i złożenie egzaminu radcowskiego. Przepis ten zawiera zamknięty katalog wymogów, których spełnienie zwalnia od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Zdaniem Sądu I instancji odpowiednia praktyka wymagana do wpisu na listę radców prawnych zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b winna zostać odbyta po ukończeniu wyższych studiów prawniczych. Sąd I instancji wskazał, że od kandydującego do zawodu radcy prawnego doktora nauk prawnych oprócz uzyskania stopnia naukowego wymaga się dodatkowej praktyki w wymiarze odpowiadającym długości aplikacji. Stanowi to gwarancję, że każdy doktor nauk prawnych, który chce wpisać się na listę radców prawnych zostanie zweryfikowany przez samorząd zawodowy (powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10). Przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2011 roku, sygn. akt II GSK 1247/10, gdzie wskazano, że zarówno literalna jak i funkcjonalna wykładnia przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych nie budzi wątpliwości, że okres 5 lat przed złożeniem wniosku nie podlega proporcjonalnemu wydłużeniu ani wstecz, ani na okres po złożeniu wniosku. Sąd I instancji uznał, że odzwierciedleniem wymagań stawianych przed osobą, która ma być wpisana na listę radców prawnych są wymagania stawiane kandydatom na aplikantów. Na listę aplikantów radcowskich może być zaś wpisana osoba, która kończyła wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta w pełni z praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych, jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. WSA wskazał, że ustawodawca decydując się na stworzenie możliwości wpisu na listę radców prawnych osobom, które nie ukończyły aplikacji radcowskiej zakończonej egzaminem, wprowadził zamienne kryteria, którym sprostać mają kandydaci. Stanowią one ekwiwalent wiedzy i praktyki, zdobytej w trakcie aplikacji i zweryfikowanej na egzaminie zawodowym. Określając natomiast zakres wymaganego doświadczenia zawodowego wyraźnie doprecyzował, że chodzi o wykonywanie czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej, które to czynności wymagają wiedzy prawniczej. WSA przyjął stan faktyczny ustalony przez Ministra. Stwierdził, że administracja i prawo stanowią odrębne kierunki studiów, zaś wyższe studia w zakresie nauk administracyjnych i uzyskanie dyplomu magistra administracji nie jest tożsame z ukończeniem wyższych studiów prawniczych. Natomiast wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej wymaga legitymowania się wyższym wykształceniem prawniczym. WSA zgodził się z Ministrem, że nie można świadczyć pomocy prawnej nie mając podstawowych kwalifikacji w tym kierunku, czyli ukończenia wyższych studiów prawniczych i uzyskania tytułu magistra prawa, a wyższe studia w zakresie nauk administracyjnych i uzyskanie dyplomu magistra administracji nie jest tożsame z ukończeniem wyższych studiów prawniczych. WSA powołał się na wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 79/95, w którym wskazano, że przesłanki ukończenia wyższych studiów prawniczych nie spełnia również osoba, która ukończyła inny kierunek studiów, a następnie uzyskała tytuł doktora nauk prawnych lub stopień doktora habilitowanego. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że Minister zasadnie uznał, że nie spełniała przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b tej ustawy. Uznał też za niezasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania. M. K. zaskarżyła omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa - naruszenie prawa materialnego tj. art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1870 ze zm., dalej: ustawa o radcach prawnych" poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do wpisu na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ww. ustawy wymagane jest by 3-letni okres wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego przez osoby posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych był odbywany po ukończeniu wyższych studiów prawniczych, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania ww. przepisów przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i podtrzymania stanowiska Ministra Sprawiedliwości, który zakwestionował wpis Pani M. K. na listę radców prawnych i w konsekwencji do oddalenia skargi podczas gdy istniały uzasadnione podstawy do jej uwzględnienia; II. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 151 ppsa poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, mimo iż istniały uzasadnione podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości; 2) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 łit. b ustawy o radcach prawnych poprzez błędne przyjęcie, że norma ta nie została naruszona, podczas gdy z treści tej normy nie wynika wymóg by 3-letni okres wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego przez osoby posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych był odbywany po ukończeniu wyższych studiów prawniczych, co stanowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podczas gdy istniały podstawy do jej uwzględnienia; 3) art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 6, art. 24, art. 25 ustawy o radcach prawnych poprzez powołanie się w treści uzasadnienia wyroku na wskazane przepisy ale niewyjaśnienie, w których ze wskazanych przepisów ustawy o radcach prawnych sąd pierwszej instancji dopatruje się podstawy podjętego rozstrzygnięcia, podczas gdy ani w art. 6, ani w art. 24, ani w art. 25 ani w żadnym innym przepisie ustawy o radcach prawnych nie wymieniono wymogu by 3-letni okres wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego przez osoby posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych musiał być odbywany po ukończeniu wyższych studiów prawniczych, a zatem zaniechanie wskazania, które de facto przepisy tej ustawy stały się podstawą rozstrzygnięcia a ponadto rozległe powołanie się w treści uzasadnienia wyroku na fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego odnoszące się do okoliczności, które nie mają żadnego związku z niniejszym stanem faktycznym, co doprowadziło sąd pierwszej instancji do oddalenia skargi, podczas gdy istniały uzasadnione podstawy do jej uwzględnienia; 4) art. 151 w zw. z art, 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz.2096 ze zm., dalej: kpa) poprzez nieuwzględnienie wniesionej skargi na skutek bezzasadnego zaakceptowania przez sąd pierwszej instancji naruszenia powołanych przepisów procedury administracyjnej, którego to naruszenia w toku postępowania administracyjnego dopuścił się Minister Sprawiedliwości i które to naruszenie polegało na oparciu zaskarżonej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych, na co wskazuje to, że uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz przytoczone w nim fragmenty wyroków sądów administracyjnych w przeważającej części nie odnoszą się do sytuacji analogicznych z sytuacją faktyczną i prawną Pani M. K.; 5) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7a kpa poprzez nieuwzględnienie wniesionej skargi na skutek bezzasadnego zaakceptowania przez sąd pierwszej instancji naruszenia powołanego przepisu procedury administracyjnej, którego to naruszenia w toku postępowania administracyjnego dopuścił się Minister Sprawiedliwości i które to naruszenie polegało na niezastosowaniu zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść Strony, podczas gdy uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. przyznano Pani M. K., uprawnienie do wpisu na listę radców prawnych na podstawie przedstawionych dokumentów zaś Minister Sprawiedliwości w wyniku wniesienia sprzeciwu odebrał Stronie to uprawnienie mimo, iż z przepisów art. 24 j ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych nie wynika by 3-letni okres wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego przez osoby posiadające stopień naukowy doktora nauk prawnych musiał być realizowany po ukończeniu wyższych studiów prawniczych, co stanowi naruszenie zasady in dubio pro libertate i na co wskazywała Skarżąca w treści skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podnosząc te zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, oraz i zasądzenie na jej rzecz os strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania. Zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od Skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Wniósł też o przeprowadzenie rozprawy. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. jako uczestnik postępowania wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 174 ppsa. Choć zazwyczaj w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak biorąc pod uwagę przedmiot sprawy i treść zarzutów kasacyjnych, w pierwszej kolejności należało się odnieść do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nawiązują bowiem w istocie do kwestii materialnoprawnej. Spór na tle interpretacji art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o racach prawnych sprowadza się do tego, czy wymóg odbycia co najmniej trzech lat pracy w charakterze, o jakim mowa w art., 25 ust. 1 pkt 5) lit. b) urp odnoszący się do osób mających stopień naukowy doktora nauk prawnych ubiegających się o wpis na listę radców prawnych, dotyczy sytuacji, by praca ta była wykonywana już po uzyskaniu tytułu magistra prawa, czy też wystarczające jest późniejsze uzyskanie tego tytułu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd prezentowany przez Sąd I instancji i Ministra Sprawiedliwości w zakresie wykładni art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o racach prawnych, że wymóg ten dotyczy pracy świadczonej po uzyskaniu tytułu magistra prawa. Przesłanka określona w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) urp stanowi wyjątek dla ogólnej zasady wyrażonej w ww. art. 24 ust. 1 pkt 6 tej ustawy, zgodnie z którym na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski; ma być więc ekwiwalentem dla aplikacji radcowskiej i egzaminu radcowskiego. Zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae, wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco. W związku z tym przepisy, które znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie należy interpretować w sposób ścisły. (por. wyrok NSA z 14 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5672/16, opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl, który dotyczy uregulowań ustawy – Prawo o adwokaturze, w której przesłanki wpisu na listę adwokatów uregulowano tożsamo jak wpisu na listę radców prawnych w omawianej ustawie o radcach prawnych). Zatem ze wskazanego przepisu nie można wyprowadzać wniosków interpretacyjnych, które prowadziłyby do powiększenia katalogu podmiotów określonych tym przepisem. Trafnie wskazali: Sąd I instancji i Minister Sprawiedliwości, że zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego, wobec czego weryfikacja przygotowania do tego zawodu, jak i nabór do tego zawodu nie mogą być pozbawione jakichkolwiek regulacji i wymogów profesjonalnych, których określenie należy do ustawodawcy. Ustawodawca zwalnia co prawda osoby, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i obowiązku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu zawodowego, stanowi jednak, że osoby te muszą spełniać określone wymagania, wprowadzając wymóg legitymowania się tych osób stycznością z praktycznym stosowaniem prawa. Wprowadzony wymóg jest wyrazem dbałości o odpowiedni poziom wiedzy i umiejętności członków korporacji. Weryfikacja przydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego musi umożliwiać wybór osób rzetelnie do tego przygotowanych. Kryteria i forma dopuszczenia do zawodu wpływają bowiem na wizerunek danej grupy zawodowej, na jej odbiór społeczny oraz na możliwość konkurowania w świadczeniu usług prawniczych. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga nie tylko wiedzy teoretycznej, ale także doświadczenia, w szczególności w sferze stosowania prawa zarówno materialnego, jak i procesowego. Doktorzy nauk prawnych, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) urp, jako potencjalni kandydaci do zawodu radcy prawnego muszą legitymować się praktycznym doświadczeniem prawniczym, przy czym warunek 3-letniego okresu wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności związanych bezpośrednio ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego, odpowiadającego okresowi odbywania aplikacji adwokackiej, stwarza możliwość zdobycia takiej praktyki prawniczej. Mówiąc inaczej, w stosunku do doktorów nauk prawnych, uprawnionych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) urp, odstąpienie od wymogu odbycia aplikacji i złożenia egzaminu zostało obwarowane warunkiem, że aplikujący do zawodu radcy prawnego doktor nauk prawnych musi legitymować się 3-letnim doświadczeniem prawniczym związanym ze świadczeniem pracy, o jakiej mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) urp. Dokonując wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) urp należy zwrócić uwagę na to, że w odniesieniu do wymogu wykonywania czynności bezpośrednio związanej ze świadczeniem pomocy prawnej wskazano na dodatkowa przesłankę: "wymagające wiedzy prawniczej". Przesłanka ta nie może być rozumiana abstrakcyjnie i dowolnie – tak jak zdaje się to czynić Skarżąca - bowiem wiedzę prawniczą w ogólnym rozumieniu może posiadać każdy człowiek. Przedmioty prawnicze w określonych zakresach wykładane są na różnych kierunkach studiów. Zatem można przyjąć, że nawet specjalistyczną wiedzę prawniczą np. w zakresie prawa rzeczowego, ksiąg wieczystych czy geodezji posiada absolwent geodezji, absolwent architektury posiada wykształcenie w zakresie co najmniej prawa budowlanego, absolwenci niektórych kierunków ekonomicznych posiadają wykształcenie z zakresu prawa bankowego, prawa ubezpieczeń itd. Wszystkie te osoby w ramach swoich kompetencji mogłyby się zajmować w ramach pracy w kancelarii prawniczej czynnościami związanymi ze świadczeniem pomocy prawnej w dziedzinach prawa, w których uzyskały wykształcenie, bez konieczności odbycia studiów prawniczych i uzyskania tytułu magistra, oczywiście po uzyskaniu stopnia doktora prawa, do czego wszakże wcześniejsze uzyskanie tytułu magistra prawa nie jest konieczne. Jednak tego wymogu wiedzy prawniczej nie można rozumieć dowolnie szeroko. Należy go wiązać z wymogiem wiedzy prawniczej potwierdzonym ukończeniem studiów prawniczych zakończonych uzyskaniem tytułu magistra prawa, a więc takiej wiedzy, jakiej wymaga się od osób odbywających aplikację radcowska zgodnie z art. 24 ust. 1 urp. Przepisy art. 25 ust. 1 urp nie wprowadzają wyjątku od wszelkich wymogów, jakie spełniać muszą zgodnie z art. 24 urp ubiegający się na wpis na listę radców prawnych, ale tylko od jednego z tych wymogów – odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu. Tak rozumiany wymóg posiadania wiedzy prawniczej musi być spełniony w całym 3-letnim okresie pracy, o jakiej mowa w art. 25 ust. qpkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych. W tej sytuacji zarzut naruszenia prawa materialnego należało uznać za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Podniesione w pkt. II 1 – 3 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w całości nawiązują do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 24 i art. 25 urp. Wykazana wyżej niezasadność naruszenia tych przepisów prawa materialnego czyni niezasadnymi te zarzutu naruszenia przepisów postepowania. Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania podniesiony w pkt. II. 4) petitum skargi kasacyjnej. Dotyczy on naruszenia art. 107 § 3 kpa, który to przepis określa wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnej. Skarżąca w istocie nie zarzuca nawet, jaki z wymogów stawianych przez ten przepis nie został spełniony. Skarżąca kasacyjnie powołuje się w zakresie tego zarzutu na błędne ustalenia faktyczne, choć przecież okoliczności faktyczne istotne w sprawie, takie jak okres pracy w kancelarii, data uzyskania tytułu magistra prawa, posiadanie stopnia doktora nauk prawnych, są bezsporne. Bezpodstawny jest wreszcie zarzut naruszenia przepisów postępowania powiązany z zarzutem naruszenia art. 7a kpa. Przedmiotem badanego postępowania jest sprzeciw Ministra Sprawiedliwości od uchwały o wpisie na listę radców prawnych. Rozstrzyganie na korzyść strony niedających się usunąć wątpliwości co do treści normy prawnej, o którym mowa w art. 7a kpa, znajduje natomiast zastosowanie wyłącznie w postępowaniach administracyjnych, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. Sprzeciw Ministra nie spowodował bowiem żadnej z takiej sytuacji, bowiem na skarżącą nie nałożono obowiązku, ani tez nie ograniczono jej ani tym bardziej nie odebrano uprawnienia. Sama uchwała Okręgowej Izby Radców Prawnych, wobec sprzeciwu Ministra, nie nadała bowiem Skarżącej uprawnień. Ponadto fakt, że Skarżąca wyraża wątpliwości co do treści art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych, nie przesądza o tym, że takie wątpliwości istnieją obiektywnie. Ani Minister Sprawiedliwości, ani Sąd I instancji takich wątpliwości co do wykładni tych przepisów nie miały, a ocenę tę Naczelny Sąd Administracyjny podziela. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa w zw. z § 14 ust.1 pkt 2 lit b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 265). Zasądzona kwota 360zł stanowi zwrot kosztów z tytułu sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika organu, który nie występował przed Sądem I instancji Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia p.o. Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA. .